ونلاين بازاردىڭ بولاشاعى قانداي?

329
0
بولىسۋ:

بىلتىر ەلەكتروندى ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمى 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا, 2 ەسەگە ۇلعايدى.
بۇل دەگەنىڭىز – وتانداستارىمىز ەلەكتروندى ساۋدانى ەپتەپ مەڭگەرىپ كەلەدى دەگەن سوز. ينتەرنەت ارقىلى ساتىپ الۋشىلاردىڭ سانى ارتىپ, زاماناۋي ساۋدا-ساتتىق قىزمەتىن قازىر 2 ميلليوننان اسا ادام تۇراقتى تۇردە پايدالانادى. نارىقتا 1700-دەن استام ينتەرنەت دۇكەن جۇمىس ىستەيدى.

ينتەرنەتتەگى بيزنەستىڭ ارتىقشىلىقتارى كوپ. كەمشىلىگى دە جوق ەمەس. ار زاتتى كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاپ ۇيرەنگەن تۇتىنۋشىنىڭ بۇل ۇردىسكە ۇركە قارايتىنى زاڭدىلىق. وعان الىپساتارعا دەگەن سەنىمسىزدىكتى قوسىڭىز. ينتەرنەت ساۋدا ەلىمىزگە كەش كەلگەندىكتەن ونداعى ىشكى تەتىكتەردىڭ الى دە تولىق دامي الماعاندىعى دا بار. بۇل جەردە تاعى كەجەگەسى كەرى تارتىپ تۇرعان كەدەرگىنىڭ بىرىنە پسيحو­لوگييالىق اسپەكتىنى قوسۋعا بولادى. كوپشىلىك ەلەكتروندى ساۋداعا سەنىمسىزدىك تانىتىپ, داستۇرلى ساۋدانى قاۋىپسىز سانايدى. حالىقتىڭ 20 پايىزى ەلەكتروندى ساۋدانى قيىن دەپ ەسەپتەيدى.
ينتەرنەت ساۋدا نەگىزىنەن قىتاي, اقش, ۇلىبريتانييا, وڭتۇستىك كورەيا, جاپونييا, گەرمانييا, فرانتسييا, برازيلييا, وڭتۇستىك كانادا, رەسەي سىندى ەلدەردە جاقسى دامىعان. الەمدەگى وندىق توپقا وسى ەلدەردى قوسامىز. تىپتى العاشقى ۇشتىگىندە ونلاين-ساۋدا وف­لايننان اسىپ كەتكەن. ونىڭ ەڭ نەگىزگى سەبەبى بۇل ەلدەردە ينتەرنەت قولدانۋشىلارى باسىم. ال بىزدە ازىرگە ونلاين-ساۋدا ار جىلى 20-25 پايىزعا عانا وسىپ وتىر.
بىزدىڭ ەلدە ونلاين-ساۋدانىڭ دامۋىن تەجەپ تۇرعان بىرنەشە ماسەلە بار. نەگىزگى ماسەلە تاۋاردى يەسىنە دەر كەزىندە جەتكىزۋ بولسا, ودان كەيىنگىسى سالىق ماسەلەسىنە كەلىپ تىرەلەدى. قىتايدا, اقش-تا ينتەرنەت ساۋداگەرلەرى سالىقتان بوساتىلعان. بىزدەگى جاعداي باسقا.
«قىتايدان تاۋار تاپسىردىڭىز, ونى ول ساۋداگەر شەكارا اسىرىپ, بىزگە سالادى. بىراق وعان ەشقانداي سالىق تولەمەيدى. ول بىزگە پوشتا ارقىلى جەتەدى. وسىنىڭ ورنىنان وزىمىزدەگى ينتەرنەت دۇكەندى قويىپ كورەيىك, بىزدەگىلەر قاراماعىنا قىزمەتكەرلەر ۇستايدى, ولاردىڭ جالاقىسىنان سالىق تولەيدى. ارنايى عيمارات جالدايدى. وسى ۇشىن قوسىمشا قۇن, تابىس سالىعىن تولەيدى. مىنە, مۇنىڭ بارلىعى ونىڭ كاسىبىن وركەندەتۋگە كەدەرگى كەلتىرەدى. ولار سالىق تولەمەگەن سوڭ تاۋارلارى ارزان, قولجەتىمدى بولادى», – دەيدى قازاقستان ينتەرنەت ساۋدا قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى كونستانتين گوراجانكين.
بۇگىندە قازاقستاندىقتاردىڭ 7 پروتسەنتى ينتەرنەت ساۋدانىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىلارى سانالادى. بۇلار اي سايىن بىر نەمەسە بىرنەشە رەت ونلاين جۇيەدە تاۋار ساتىپ الاتىندار. حالىقتىڭ 25 پايىزى بىر ايدا بىر رەت نەمەسە ودان سيرەك ونلاين-ساۋدا جاسايدى. 32 پايىز ەر-ازاماتتار ونلاين-ساۋداعا جۇگىنەدى. ولاردىڭ بارىن بەلسەندى دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. ەڭ قىزىق جايتتى قاراڭىز, ونلاين-ساۋدا جاسايتىن ادامداردىڭ اربىر ۇشىنشىسى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى ەكەن.
«ونلاين-ساۋداداعى ەڭ ۇلكەن قاۋىپ – الاياقتىق. ينتەرنەت دۇكەندەرى الدايدى دەگەن كۇدىك الى دە سەيىلگەن جوق. ەكىنشىدەن, ەلدىڭ بارى تۇراقتى ينتەرنەتپەن قامتىلماعان. ۇشىنشىدەن, سىزگە تاۋار ۇناماعان جاعدايدا ونى قايتارۋ ۇزاق ۋاقىت الادى», – دەيدى قو­عامدىق پىكىر جانە نارىقتى كاسىبي زەرت­تەۋشىلەردىڭ قازاقستاندىق قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ناتاليا وسپانوۆا.
قازاقستاندىقتار ينتەرنەت دۇكەندەرى ارقىلى كوبىنە كيىم, سۋسابىن, كىرەم جانە يىسسۋلار ساتىپ الادى ەكەن. ىدىس-اياققا دا سۇرانىس كوپ. قۋىرشاق, قۇراستىرعىش ويىنشىقتار دا جيى وتەدى. ينتەرنەت رەسۋرسى ارقىلى قۇرىلىس ماتەريالدارى ساتىلادى. ودان سوڭ تۇرمىستىق تەحنيكالارعا سۇرانىس جوعارى.
– دال قازىر نۇر-سۇلتانداعى بىرنەشە بازاردا, تىپتى, مىناۋ سول جاعالاۋدا ورنالاسقان «مەن» دەگەن دۇكەندەردىڭ دەنىندە ينتەرنەت دۇكەندەردەگى كيىمدەر تۇر. بىزدەگىسى قىمبات, ال سايتتىڭ وزىنە تاپسىرىس بەرسەڭ, ەكى ەسەگە ارزان. اسىقپايتىن ۋاقىتتا تەك عالامتور ارقىلى ساۋدا جاسايمىن. بىز وتباسىمىزبەن 80 پايىز ونلاين دۇكەندەردەن كيىنەمىز. 6 جىل بولدى. وسى ارالىقتا قاي دۇكەننىڭ ولشەمدەرى ماعان نەمەسە بالاما دال كەلەدى, قانداي برەندتەردىڭ ساپاسى سىن كوتەرەدى دەگەن بىرنەشە ساۋالدارىما جاۋاپ الىپ, ناقتىلاپ ۇلگەرگەنمىن. جانىمداعى قۇربىلارىما قولىمنان كەلگەنشە, كەڭەس بەرەمىن. قازىر ادامداردا ۋاقىت از. قالانىڭ بىر بۇرىشىنان ەكىنشى بىر جاعىنا بارىپ قايتۋعا ارنايى ۋاقىت بولۋ كەرەك. ال تاپسىرىس الۋشىلار سەنىڭ زاتىڭدى ۇيىڭە اكەپ بەرەدى. مۇنداي دۇكەندەردىڭ ارتىق­شىلىقتارى وتە كوپ, – دەيدى قالا تۇرعىنى اياجان سابي.
يا, تاۋار دۇكەنگە كوپتەگەن دەلدال ارقىلى جەتەدى, باعا دا قولدان قولعا وتكەن سايىن قىمباتتايدى. ال ينتەرنەت ارقىلى تاپسىرىس بەرسەڭىز, تاۋار تىكەلەي قويمانىڭ وزىنەن جەتكىزىلەدى دە, ۇستەمە باعا تەك جەتكىزۋ قىز­مەتىنە عانا قوسىلادى.
وتكەن جىلى قازاقستاندىقتارعا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن 18 ميلليوننان استام ينتەرنەت سالەمدەمەلەر كەلىپتى. ولاردى قابىلداپ الۋ, ساقتاۋ جانە يەلەرىنە جەتكىزىپ بەرۋ جۇمىستارى «قازپوشتادا» جۇرگىزىلەدى. ونداعى قىزمەتكەرلەر كۇن سايىن كەم دەگەندە 47 مىڭ شەتەلدىك ينتەرنەت سالەمدەمەلەرىن قابىلدايدى. دال قازىر ورتالىقتا 50-دەن اس­تام ينتەرنەت دۇكەنىنىڭ تاۋارلارى ساقتالادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان­دىقتاردىڭ دەنى قىتاي, ۇلىبريتانييادا جانە رەسەيدەن تاپسىرىس جاسايدى.
ال عالامتور ارقىلى ەڭ كوپ ساۋدا جاساي­تىن الماتىلىقتار ەكەن. ويتكەنى ينتەرنەت دۇكەندەر مەن قويمالاردىڭ كوبى الماتىدا ورنالاسقان. ونىڭ ۇستىنە ول قالانىڭ قىتاي­مەن شەكارالاس جاتۋى دا اسەر ەتسە كەرەك.
«جاقىندا حورگوس شەكارا ماڭىنداعى حالىقارالىق ورتالىعىندا بونت-قويما اشايىن دەپ وتىرمىز. ول جەردەن قىتايداعى ونلاين كومپانييالار بۇرىن تەك قىتاي پوشتاسى ارقىلى عانا جىبەرسە, قازىر «قازپوشتانىڭ» كومەگىمەن ورتالىق ازييا جانە ەۋروپا ەلدەرىنە جىبەرە الادى. بۇل نە بەرەدى? بىرىنشىدەن, جەتكىزىلۋ ۋاقىتى قىسقارادى. اۆيا بويىنشا 4-5 كۇندە, جەردەگى اۆتوترانسپورت بويىنشا شامامەن 7-10 كۇندە تۇتىنۋشى زاتىن الا الادى. ال بۇل مەرزىم بۇرىن بۇدان ۇزاقتاۋ ەدى», – دەيدى «قازپوشتا» اق-تىڭ بيزنەس جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتورى باۋىرجان اينابەكوۆ.
2020 جىلعا قاراي قىتايدان رەسەيگە جىلىنا – 576 ملن, ەۋروپاعا – 250 ملن, ال ەۋروپادان قىتايعا 800 ملن سالەمدەمە جىبەرىلەتىن بولادى. بۇل تاپسىرىستى تەڭىز جولىمەن جەتكىزۋ تىم ۇزاق ۋاقىتتى الادى. ۇشاقپەن قىمباتقا تۇسەدى. ال قازاقستان ارقىلى وتەتىن تەمىرجول ەڭ قىسقا ارى ەڭ تيىمدىسى بوپ تۇر.
سوڭعى جىلدارى ونلاين-ساۋدا دامىعالى الاياقتىقتىڭ دا جاڭا تۇرى پايدا بولدى. ماسەلەن, جاقىندا تۇركىستاندىق تۇرعىن ينتەرنەت ارقىلى 60 مىڭ تەڭگەنىڭ ۇيالى تەلەفونىنا تاپسىرىس بەرىپ, ورنىنا ەشتەڭە الا الماعان. تىپتى شەكارا اسىپ كەلەتىن ينتەرنەت تاپسىرىستاردىڭ اراسىنان تۇككە تۇرعىسىز زاتتار شىعاتىن كەز دە بولادى ەكەن. الدىن الا 100 پايىز تولەمىن جاساپ تاپسىرىس بەرگەن كيىمىن كورىپ, وز كوزىنە وزى سەنبەي قالاتىندار دا جيى كەزدەسەدى.
زاڭ بويىنشا مۇنداي تاۋاردى 14 كۇن ىشىندە قايتارىپ جىبەرۋگە بولادى. بىراق كەيدە قوراپتا كورسەتىلگەن مەكەنجاي جالعان بوپ شىعادى. وسىعان وراي, «قازپوشتا» ين­تەرنەت ساۋدامەن اينالىساتىن كومپانييا­لاردىڭ تىزىمىن دايىنداپ جاتىر. سونداي-اق تاۋاردى قابىلداپ الۋدىڭ دا تيىمدى جۇيەسىنە كوشتى.
«تاۋار كەلەدى, بىزدىڭ قىزمەتكەر ونى قولىڭىزعا بەرەدى. سىز اشاسىز, كورەسىز, كەرەك بولسا ولشەيسىز. ساپاسىن قارايسىز,ۇناپ-ۇناماعانىن انىقتايسىز. سودان كەيىن عانا اقشاسىن تولەيسىز. ول ساتىپ الۋشىلارعا دا ىڭعايلى, ساتۋشىلارعا دا ىڭعايلى. الاياقتىڭ الدىن الۋ ۇشىن وسى جول عانا تيىمدى», – دەيدى باۋىرجان اينابەكوۆ.
ال وسىدان ەكى جىل بۇرىن «Goساۋدا» جوباسىنىڭ جەتەكشىسى ايبەك جارتىباەۆ باستاعان بىر توپ كاسىپكەر تۇتىنۋشى مۇددەسىن بىرىنشى ورىنعا قوياتىن موبيلدى قوسىمشا ويلاپ تاپتى. وتاندىق ەلەكتروندى ساۋدا نارىعىندا «Goساۋدا» اتتى ونلاين الاڭدى ىسكە قوستى. مۇندا تەك ساتۋشىلاردىڭ عانا ەمەس ساتىپ الۋشىلاردىڭ دا وتىنىمى قابىل­دانادى. «Goساۋدا» ارقىلى قازىر اۆتوكولىك, جىلجىمايتىن مۇلىك, ازىق-تۇلىك, تىپتى, سوعىمعا دا تاپسىرىس بەرەتىندەر بار ەكەن.
«Goساۋدا» ساۋدا الاڭىنىڭ ەرەكشەلى­گى – ول بىرىنشىدەن, وتاندىق ونىم, ونى قۋانا ايتا الامىز. ەكىنشىدەن, ول ەڭ العاشقى موبيلدى قوسىمشا ارى قازاق تىلىندە, لاتىن تىلىندە جازىلعان. ۇشىنشىدەن, تمد مەملەكەت­تەرىن قامتيتىن, بايلانىستىراتىن ساۋدا الاڭى بوپ تۇر. ول جەردەن زات ساتىپ الا الا­سىز جانە زاتىڭىزدى دا ساتا الاسىز.
قالاي دەسەك تە, ونلاين-ساۋدا – جاڭا ترەندتەردىڭ بىرى. اۋقىمىنىڭ كۇن ساناپ ارتۋى ونىڭ قوعامعا قانشالىقتى قاجەت ەكەنىن ايعاقتايدى. بۇگىندە اۋە, تەمىرجول بيلەتتەرىنىڭ 99 پايىزى ونلاين-ساۋدا ارقىلى ساتىپ الىنادى. بولاشاقتا بازار اتاۋلىنىڭ بارلىعى دا ونلاين رەجيمگە كوشەدى دەگەن بولجام بار.

لايلا رۋسلان

بولىسۋ: