قاعاز كىتاپتىڭ قۇنى جوعارى

251
0
بولىسۋ:

ەلوردادا Eurasian Book Fair – 2019 ىV ەۆرازييالىق حالىقارالىق كىتاپ كورمە-جارمەڭكەسى وتىپ جاتىر. داستۇرلى كورمەنىڭ نەگىزگى ماقساتى – مادەني مۇرانى ناسيحاتتاۋ. قازاقتىڭ جازبا ادەبيەتى مەن سيرەك قولجازبالاردىڭ تاريحىن كوپشىلىككە جەتكىزۋ. بيىل كورمەگە 13 مەملەكەتتەن باسپا ىسى, كىتاپ ساۋداسىمەن اينالىساتىن 90-عا جۋىق كومپانييا قاتىستى. ساپالى قاعاز, مازمۇندى وقۋلىق شىعارۋدا تاجىريبەسى مول ەلدەردەن ادىس الماسۋ قاجەت. رەسەي, ازىربايجان, تاجىكستان, ارمەنييا, قىرعىزستان, تۇركييا, قىتاي, يران, پولشا, بەلگييا, لاتۆييا, ۋكراينا, وزبەكستاننان كەلگەن ماماندار تاجىريبەسىمەن بولىسۋمەن قاتار, جاڭادان جارىق كورگەن كىتاپتارىن قازاقستاندا ساتۋعا مۇمكىندىك الدى.

سونىمەن قاتار كىتاپ كورمە­سىندە قازاقستاننىڭ «الماتى­كىتاپ», «اتامۇرا», «مەك­تەپ», «قازاق ەنتسيكلوپەديياسى», «قاز­اقپا­رات» رەسەيدىڭ «بەلىي گورود», «روزوۆىي جيراف», «ۋني­ۆەر­­ساليست», «مانن, يۆانوۆ ي فەربەر», «ساموكات», «كوجانايا موزايكا» جانە وزگە دە ەلدەردىڭ جەتەك­شى باسپالارى قاتىستى. كور­مەگە ارنايى كەلگەن باسپا­گەرلەردىڭ ماقساتى – وزارا رۋحا­ني-مادەني بايلانىستى دامىتۋ.
مادەنيەت جانە سپورت مي­نيس­ترلىگىنىڭ باستاماسىمەن وتىپ جاتقان كورمەنىڭ ماڭىزى زور. قازاقستاندا باسپا ىسىن وركەن­دە­تۋدە ەرەكشە ۇلەس قوسادى. سونى­مەن قاتار جارمەڭكە اياسىندا اۋقىمدى مادەني ىس-شارالار وتىپ جاتىر. ونەر, مادەنيەت قايراتكەرلەرىمەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلدى.
كورمەنىڭ اشىلۋىنا ارنايى كەلگەن مادەنيەت جانە سپورت مي­نيسترى ارىستانبەك مۇحا­مە­دي­ۇلى كىتاپ كورمەسىن وتكىزۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ وتتى.
– ەلوردامىزدا تورت كۇن بويى وتەتىن ەۋرازييا حالىقا­رالىق كىتاپ كورمە-جارمەڭكەسىنە جينالعان جۇرتشىلىقتى كور­گە­نى­مە قۋانىشتىمىن. بىز بۇگىن ەۋرازييا اۋماعىنداعى ماڭىزدى مادەنەني شارانىڭ كۋاگەرى اتا­نىپ وتىرمىز. كىتاپ فورۋ­مىن وتكىزۋ – ەلىمىزدەگى ادەبيەت سالا­سى­نىڭ عانا جەتىستىگى ەمەس, ول بارلىق كىتاپسۇيەر قاۋىمنىڭ مەرەكەسى, – دەدى ارىستانبەك مۇحا­مەديۇلى. مينيستردىڭ ايتۋىن­­شا, داستۇرلى كورمە الدا­عى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تابادى. جىلدان-جىلعا وتكىزۋ فورماتى كوپشىلىكتىڭ ۇسىنىس-تىلەگىنە قاراي دامىپ وتىرادى. ونىڭ ىشىندە, حالىقارالىق كىتاپ كور­مە-جارمەڭكەسى ارقىلى باس­پا ىسىن دامىتۋ, بۇل سالادا جاڭا تەح­نو­لوگييالاردى پايدالانۋدىڭ تيىمدى ادىستەرىن قولدانۋعا ايرىقشا مان بەرىلەدى. ىسكەرلىك ارىپتەستىك بايلانىستى جان-جاقتى دامىتۋ جانە نىعايتۋ ماقساتىندا ەۋروپا جانە ازييا ەلدەرىنىڭ باسپا ىسى, كىتاپ ساۋدا­سى­­مەن اينالىساتىن ۇيىمدارى مەن مادەني جانە بىلىم بەرۋ ورتالىقتارى بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك كوپ.
سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار قورىن كەلۋشىلەردىڭ نازارىنا ۇسىنۋداعى ماقسات – كونە مۇرا­لار­دىڭ قۇندىلىعىن ناسيحاتتاۋ, وقىرمان مادەنيەتىن قالىپ­تاس­تى­رۋ. ماسەلەن, شىعىس قازاق­ستان وبلىستىق اباي اتىنداعى امبەباپ كىتاپحاناسى «اباي الەمى» ەكسپوزيتسيياسىن الىپ كەل­گەن. اتالعان كىتاپحانانىڭ اقپاراتتىق-بيبليوگرافييالىق قام­تاماسىز ەتۋ بولىمىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى جاڭىلگۇل ادىلبەك­قىزىنىڭ ايتۋىنشا, كورمەنىڭ الىس ايماقتارداعى كىتاپحانالار ۇشىن پايداسى كوپ.
– حالىقارالىق كورمە – ۇلت­تىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاي­تىن بىردەن بىر الاڭ. بىز كورمەگە سيرەك قولجازبا قورىنداعى تاري­حي دۇنيەلەردى ارنايى الىپ كەل­دىك. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باع­دار­لاماسى اياسىندا شىعىس قازاقستان وبلىسى اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ باستاماسىمەن جۇزە­گە اسقان «اباي الەمى» جوبا­س­ى بويىنشا جارىق كورگەن كىتاپتار توپتاماسىن دا ۇسىنىپ وتىرمىز. اباي قۇنانبايۇلى, مۇحتار اۋەزوۆ, شاكارىم قۇدايبەردى­ۇلى, سەمەي­دە ومىر سۇرگەن ورىس جازۋ­شى­سى فەدور دوستوەۆسكيي, العاش رەت رەسمي تۇردە قازاق­ستان­نىڭ حالىق اقىنى اتانعان تولەۋ كوبدىكوۆ, بالالار جازۋ­شىسى مارات قابانبايدىڭ ەڭبەكتەرى, «انشى امىرە» كىتاپ­تا­رىن ۇسىنىپ وتىرمىز. اباي قۇنانباەۆتى ەل اقىن رەتىندە تانيدى. ونىڭ حالىق ۇشىن سول كەزدە مەملەكەتتىك, قوعامدىق قىز­مەت اتقارعانىن كەيىنگى جاس­تار بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. ەل بىر­لىگىن نىعايتۋعا, حالىق سانا­عىن جۇرگىزۋگە اتسالىسقانى جايلى ابايتانۋشىلار عانا ايتادى. ەل مەن ەلدى ەلدەستىرگەن ىنتىماق, بىرلىك جولىنداعى قىزمەتى كوپشىلىككە كەڭىنەن ناسيحاتتالا بەرمەيدى. سوندىق­تان وسىنداي كورمەلەردە ونىڭ قايراتكەرلىك قىرىن دا قامتىعان جون دەپ ويلايمىن. سونىمەن قاتار كىتاپحانادا ادەبي, تاريحي كىتاپ­تاردى ەلەكتروندى فورماتتا وقۋعا مۇمكىندىك جاساپ وتىرمىز. تسيفرلاندىرۋ تەحنولوگيياسى – كىتاپحانا, سيرەك قور جازبالارىن كوپشىلىككە جەتكىزۋدە تاپتىرماس تاسىل. جاڭادان شىققان كىتاپ­تار­دى دا سمارتفون ارقىلى وقۋعا تىكەلەي مۇمكىندىك بار, – دەيدى جاڭىلگۇل ادىلبەكقىزى.
سونداي-اق جارمەڭكەدە اقىن-جازۋشى, قوعام قايراتكەر­لە­رى­مەن كەزدەسۋ وتتى. اقىن ۇلىق­بەك ەسداۋلەتتىڭ «بىزدەر دە عاشىق بولعانبىز», مارجان ەرشۋدىڭ «كىتاپحانا پەداگو­گي­كاسى: ەرتەگىتەراپييا» كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. سونىمەن قاتار جازۋشى عابباس قابىشۇلىنىڭ تۇرىك جازۋشىسى ازيز نەسيننەن اۋدارعان «سيقىر اينا» ساتيرا­لىق اڭگىمەلەر جيناعى تانىستى­رىل­دى.
جازۋشى عابباس قابىشۇ­لى­مەن كەزدەسۋگە كەلۋشىلەردىڭ قاتارى كوپ بولدى. جۇزدەسۋدى بەل­گى­لى ساتيريك كوپەن امىربەك جۇر­­گىزدى. قالامگەردىڭ ەڭبەك­قور­لىعى مەن شىعارماشىلىعىن زا­مانداسى, كومپوزيتور ىلييا جا­قانوۆ كوپشىلىككە اڭگىمەلەپ بەردى.
– اۋدارما جاساۋ ەكىنىڭ بىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. ونىڭ ىشىندە ساتيرانى اۋدارۋعا كوپ جازۋشىنىڭ جۇرەگى داۋالا­ماي­دى. تۇرىك جازۋشىسى ازيز نەسينمەن جۇزدەسكەن, دامدەس بولعان ەكى-اق قازاق جازۋشىسى بار. بىرى – قالتاي مۇحامەد­جا­نوۆ, ەكىنشىسى – عابباس قابىش­ۇلى. ونىڭ اۋدارمالارى تۇپنۇس­قا­دان بىر مىسقال دا كەم ەمەس. ازىل اڭگىمەلەردى اسەرلى اۋدارعان ەڭبەگىن ەرلىك دەر ەدىم. قوعامداعى كەمشىلىكتەردى سىناي جازۋ بىر بولەك. ازىل-قالجىڭمەن استار­لاپ جەتكىزۋ سوز زەرگەرىنىڭ عانا قولىنان كەلەدى. قاراعايعا قار­سى بىتكەن بۇتاقتاي قايسار­لى­عىمەن قايمىقپاي پىكىرىن ايتا بى­لەتىن قالپىندا قادىرى ارتا بەر­­سىن, – دەدى ىلييا جاقانوۆ. كەز­­د­ەسۋدە كوركەم اۋدارما ماسە­لە­سى جان-جاقتى تالقىلان­دى. ونىڭ ىشىندە شەتەل ادەبيەتىن اۋ­دارۋ جايى كەڭىنەن تالقىلان­دى.
كۇن سايىن كورمە اياسىندا شەبەرلىك ساعاتتارى وتەدى. كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ, كىتاپ ساۋداسىن وڭتايلاندىرۋ باعىتىندا وزارا ادىس الماستى. ونىڭ ىشىندە, مەكتەپ وقۋلىق­تا­رىن شىعاراتىن باسپالار ۇشىن كىتاپ جارمەڭكەسىنىڭ بەرەرى كوپ. قازاقستانداعى باسپالاردىڭ ور­تاق پروبلەماسى – باسپادان شىق­قان وقۋلىق پەن قوسىمشا جۇمىس داپتەرلەرىن ۋاقىتىلى مەكتەپتەرگە جەتكىزۋ. وقۋ جىلى قارساڭىندا باستالاتىن قاربا­لاس­تان ارىلۋدىڭ بىر جولى – جىل سايىن بارلىق مەكتەپكە قاجەتتى وقۋلىقتى سۇرانىسقا ساي باسىپ شىعارۋ. كورمەدە, اسىرەسە, وقۋلىقتى يگەرۋگە ارنالعان كومەك­شى قۇرالدارعا, قوسىمشا ادەبيەتتەرگە سۇرانىس كوپ ەكەن. جارمەڭكەگە كەلگەن نۇر-سۇلتان قالا­سىنىڭ تۇرعىنى اسەل تۇر­عىم­بەت وقۋشىعا قاجەت قازاق­تىلدى وقۋ قۇرالدارىنىڭ ازدى­عى­نا كوڭىلى تولمايتىنىن جەتكىزدى. «بالانىڭ ويلاۋ قابىلەتىن دامى­تات­ىن تانىمدىق كىتاپتار قازاق تىلىندە از. بار بولسا دا, تاڭداۋ از. كىشكەنتاي بالالارعا ارنال­عان كىتاپتاردىڭ كوپشىلىگى شەت تىلىنەن اۋدارىل­عان. حالىق اۋىز ادەبيەتى, باتىرلار جىرى, ەرتەگى, ماقال-ماتەلدەر تۋرالى كىتاپ­تار­داعى سۋرەتتەردىڭ بارى بىر-بىرىنە ۇقساس كەلەدى. كىشكەن­تاي بالانى قىزىقتىرۋ ۇشىن باسپا­گەر­لەر كىتاپتى بەزەندىرۋ, اشىق تۇس­تەرگە دە كوڭىل بولسە ەكەن», – دەيدى اسەل تۇرعىمبەت.
كىتاپ جارمەڭكەسىندە ەۋرا­زييا­داعى مادەني بايلانىس­تى نىعايتۋمەن قاتار كىتاپ ساۋداسى­نىڭ كولەمىن ارتتىرۋ ماسەلەسى دە تالقىلاندى. باسپالاردىڭ جەتىس­تىگىن كورسەتتى. كىتاپ بيزنە­سى­مەن اينالىساتىن كاسىپكەر­لەر­دىڭ تاجىريبەسىمەن بولىستى. كوپشىلىكتىڭ سۇرانىسىنا ساي اقپارات الماسۋ, قاجەت كىتاپتاردى شىعارۋ, تاراتۋ باعىتىندا ناقتى ماقسات-مىندەتتەردى ايقىندادى. كورمە تەك قانا دايىن كىتاپتى ساتۋ ۇشىن ەمەس, وقىرماننىڭ سىن-ەسكەرتپەسىن ەسكەرىپ وتكىزىلمەك.

مايرا جانىسباي

بولىسۋ: