يراندىق قالى كىلەم ارزاندايدى

552
0
بولىسۋ:

داريعا نازارباەۆانىڭ توراعا­لىعىمەن وتكەن سەنات وتىرىسىندا جوعارعى پالاتا دەپۋتاتتارى بىر­قا­تار حالىقارالىق قۇجاتتاردى راتيفيكاتسييالاپ, پرەزيدەنت­تىڭ قول قويۋىنا جىبەردى.

اتاپ ايتقاندا, سەناتورلار قا­زاقستان جانە رەسەي ۇكىمەتتەرى ارا­سىنداعى «م.لومونوسوۆ اتىن­داعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قازاقستاندىق فيليا­لى­نىڭ جۇمىس ىستەۋى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسييالاۋ تۋرالى» زاڭىن قابىلدادى.
بۇل قۇجاتقا سايكەس, رەسەيلىك جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ەلىمىزدەگى فيليالىندا «ماتەماتيكا», «قول­دانبالى ماتەماتيكا جانە اقپاراتتانۋ», «فيلولوگييا», «ەكولوگييا جانە تابيعاتتى پايدالانۋ», «ەكو­نوميكا» باعىتتارىنداعى ما­مان­دىقتاردا بۇدان بىلاي قازاقستان تاريحى مەن قازاق تىلى دە پان تۇ­رىندە مىندەتتى تۇردە وقىتىلادى. بىراق كەلىسىم بويىنشا فيليال­داعى وقۋ كۇندىزگى, كۇندىزگى-سىرت­تاي وقىتۋ نىساندارى بويىنشا جۇ­زەگە اسادى جانە ورىس تىلىندە جۇرگىزىلەدى.
قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك بىلىم بەرۋ تاپسىرىسىنىڭ نە­گى­زىن­دە فيليالدا وقۋدى تامامداعان ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەكتەرى قازاقستان زاڭناماسىنا سايكەس, بىلىم گرانتىن وز ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ وتەۋگە مىندەتتەلەدى. فيليال­دىڭ بىلىم بەرۋ جانە قارجىلىق-شارۋاشىلىق قىزمەتىنە بىرلەسكەن تەكسەرۋدى جۇزەگە اسىرۋ ۇشىن ۆەدوم­ستۆوارالىق كوميسسييا قۇرىلادى.
ماسكەۋلىك جوو-نىڭ ەلوردا­لىق فيليالىنىڭ قىزمەتى قازاق­ستاننىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجە­تىنەن (مەملەكەتتىك بىلىم بەرۋ تاپسىرىسى اياسىندا جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى بىلىمى بار ماماندار دايارلاۋعا بولىنگەن قاراجات ەسەبىنەن) قارجىلان­دى­رىلادى. دەگەنمەن وقۋ ورنىنا قازاقستان زاڭناماسىندا تىيىم سالىنباعان وزگە دە كوزدەردەن قاراجات تارتۋىنا رۇقسات ەتىلگەن.
سەنات «اۆتورلىق جانە ساباق­تاس قۇقىقتاردى ۇجىمدىق نەگىزدە باسقارۋ تارتىبى تۋرالى كەلىسىمدى» دە راتيفيكاتسييالادى. قۇجات اۆتور­لاردىڭ, ورىنداۋشىلاردىڭ, فو­نوگرامما جاساۋشىلاردىڭ, وزگە دە اۆتورلىق جانە ساباقتاس قۇقىق­تار يەلەرىنىڭ اۆتورلىق جانە سا­باقتاس قۇقىقتاردى ىس جۇزىندە جەكە تۇردە جۇزەگە اسىرۋ قيىن بولعاندا نەمەسە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ زاڭنا­مالارىندا وسى قۇقىقتاردىڭ وبەكتىلەرىن قۇقىق يەلەنۋشى­لەر­دىڭ كەلىسىمىنسىز, بىراق سىياقى تولەي وتىرىپ پايدالانۋعا جول بەرىلەتىن جاعدايلاردا, ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتا­رىندا اۆتورلىق جانە ساباقتاس قۇقىقتاردى ۇجىمدىق نەگىزدە باسقارۋ تارتىبىن بەلگىلەيدى.
بۇدان بولەك, ەۋرازييالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ زاڭ­ناماسىندا ايقىندالاتىن اۆ­تور­لىق جانە ساباقتاس قۇقىقتاردى ۇجىمدىق باسقارۋ سالالارىندا قۇقىقتاردى ۇجىمدىق باسقارۋ جونىندەگى ۇيىمداردى قۇرۋ مۇمكىن­دىگى كوزدەلەدى.
سەناتورلار ەۋرازييالىق ەكو­نوميكالىق وداق پەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋعا قاتىستى ۋاقىتشا كەلىسىمدى كۇشىنە ەنگىزەتىن زاڭدى دا قۇپتادى. قۇجاتقا تاراپ­تار 2018 جىلعى 17 مامىردا ەلور­دا­دا قول قويعان. وندا ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر مەن يران ارا­سىندا بىرقاتار بەكىتىلگەن تاۋار­لارعا قا­تىستى 3 جىل مەرزىمگە پرە­­فەرەن­تسييالىق ساۋدا رەجيمىن بەلگىلەۋ جانە وزارا ساۋداداعى يمپورتتىق كەدەن باجدارىن ازايتۋ كوزدەلەدى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترى رۋس­لان دالەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, يران­مەن ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ باس­تاماسىن ەلباسى 2014 جىلى كاس­پيي ماڭى مەملەكەتتەرى باس­شى­لا­رى­­نىڭ سامميتىندە جارييا ەتكەن ەكەن.
– بۇل كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ 80 ميلليوننان استام حالقى بار يراننىڭ پەرسپەكتيۆتى نارىعىنا وتاندىق تاۋارلاردىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى العاندا, مۇنداي كەلىسىمدى جاساۋ ەكسپورتتى الەمدىك نارىققا شى­عارۋ قۇرالدارىنىڭ بىرى سانالا­دى. يرانمەن وزارا ساۋدا كولەمى 2018 جىلى 516,3 ميلليون دوللارعا جەتتى. ونىڭ ىشىندە 82,6 پايىزى – يرانعا وتكىزگەن ەكسپورتىمىز. ەكسپورتقا شىعارىلعان نەگىزگى تاۋارلارىمىز قاتارىندا ارپا, بولات يلەك, راپس تۇقىمى جانە قوي ەتى بار, – دەدى باس ەكونوميست.
كەلىسىمگە سايكەس, يران تاراپى 864 تاۋارعا قاتىستى يمپورتتىق باج كولەمىن تومەندەتتى. يران نا­رىعىنا ەندى سيىر جانە قوي ەتى, بۇر­شاق داقىلدارى, وسىمدىك ماي­لارى, ماكارون, كونديتەرلىك ونىم­دەر, بولات يلەك, رەلستەر, اككۋ­مۋلياتورلار, ارماتۋرا, قۇ­بىرلار جانە تاعى باسقا دا تاۋار­لاردى جەڭىلدەتىلگەن تاريف بويىنشا جەتكىزۋ مۇمكىن بولادى.
بۇل تاۋارلار بۇگىندە قازاق­ستاننىڭ قازىرگى ەكسپورتىنىڭ جارتىسىنان استامىن قۇرايتىن كورىنەدى.
وز كەزەگىندە ەۋرازييالىق ەكو­نوميكالىق وداق ەلدەرى, سونىڭ ىشىندە قازاقستان يراندىق 502 تا­ۋار ۇشىن يمپورتتىق باج مولشەر­لەمەسىن ازايتتى. ولاردىڭ ارا­سىن­دا پىستە, قۇرما, ىنجىر, جۇزىم, كرە­ۆەت­كالار, كونديتەرلىك ونىمدەر, ىدىس, جۋۋ قۇرالدارى, كىلەمدەر, پلاست­ماسسا بۇيىمدارى جانە باس­قالارى بار. ەندەشە, الدا ەلىمىزدە يراندىق بۇل تاۋارلار قۇنى ارزان­داۋعا تيىس.
«كەلىسىم راتيفيكاتسييالاۋ را­سىم­دەرى اياقتالعان سوڭ 60 كۇننەن كە­­يىن كۇشىنە ەنەدى. كەلىسىمنىڭ قول­­دانىلۋ مەرزىمى – 3 جىل. راتي­في­­كاتسييالاۋدان كەيىن 1 جىل ىشىندە تاراپتار ەركىن ساۋدا ايماعى تۋ­رالى تۇراقتى كەلىسىم بويىنشا كە­لىس­سوز­دەردى باستايدى», – دەدى مينيستر.
جيىننىڭ كۇن تارتىبى بويىنشا سەنات جوعارعى سوتتىڭ سۋديالارى عالييا اققۋوۆا, ادىل قۇرىقباەۆ, امانگەلدى سارسەنباەۆ, مورياك شەگەنوۆتى ورنىنان تۇسۋىنە بايلانىستى, ەلىس ابدىقادىروۆتى باسقا قىزمەتكە تاعايىندالۋىنا وراي, قىزمەتىنەن بوساتتى.
وتىرىس سوڭىندا سەناتور س.ەڭسەگەنوۆتىڭ اتىراۋ – ورال – سامارا تەمىرجول باعىتىنىڭ قۇ­رىلىسىن قارجىلاندىرۋ جا­يىن­داعى. ت.مۇقاشەۆتىڭ بەلارۋسپەن بىرلەسىپ, «ۇشقىشسىز ۇشاق» ون­دى­رىسىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بو­يىنشا, د.قۇسداۋلەتوۆتىڭ قور­شاعان ورتانى قورعاۋ شارالارىن قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋرالى دەپۋ­تاتتىق ساۋالدارى جارييا ەتىلدى.
وتىرىس سوڭىندا سەنات تورا­عاسى داريعا نازارباەۆا دەپۋ­تات­تاردى ەكولوگييالىق كودەكستى ازىر­لەۋگە بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىرىپ, بۇل سالاداعى پروبلەمالاردى شەشۋ قوعام ۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.

ايحان شارىپ

بولىسۋ: