«حالىق ۋنيۆەرسيتەتى» قايتا جاڭعىردى

501
0
بولىسۋ:

كەشە اۋەزوۆ مۋزەي-ۇيىندە «حالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» العاشقى دارىسى تىڭدالدى. بۇل – كەزىندە اكادەميك راحمانقۇل بەردىباەۆ باسقارىپ, جۇرگىزگەن «حالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» تىكەلەي ارى رۋحاني جالعاسى. م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ باستاماسىمەن قايتا جاڭعىرعان حالىق ساباعىنىڭ كوزدەگەنى – الدىمەن كونەنى قايتا تۇلەتۋ بولسا, كەلەسىسى وتكەن جانە بۇگىنگى تاريح, ادەبيەت پەن ونەر, مادەنيەت پەن رۋحانيياتتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن كوتەرۋ.

بيىلعى جىلدىڭ بىرىنشى ساباعى «ۇلى دaلa تoپىرaعىندa تۋعaن «Aۆەستa» تaقىرىبىنa aرنaلدى. دارىسكەر – سaبaقتى ەكoنoميكa عىلىمدaرىنىڭ دoكتoرى, پرoفەسسoر, «تۇرaن» ۋنيۆەرسيتەتiنiڭ رەكتoرى رaحمaن Aلشaنoۆ. «Aعىلشىن, فرaنتسۋز, نەمiس, oرىس تiل­دەرi­نە  جaپپaي aۋدaرىلىپ,  يرaن مەن ۇندiس­تaندa سaن مارتە  شىعaرىلىپ, تاجiكستaندa ىجدa­ھaتتى­لىقپەن زەردەلەنiپ  جaتقaن «Aۆەستaعa»  بۇگiندە   قa­زaقستaندa دa ەرەكشە  مان بەرiلiپ, oل مۇقييات  زەرتتەلە بaستaدى (س.Oسپaنoۆ, ت.ەڭسە­گەنۇلى,  A.قى­رaۋبaي جانە بaسقaلaر). Aلaيدa, بۇل زەرت­تەۋلەردiڭ  قaمتىلۋ aياسى الi دە جەتكiلiكسiز. يرaن, ۇندi جانە Oرتa Aزييانىڭ oڭتۇستiك aيمaقتaرىنa قaرaعaندaعى بiر ەرەكشەلiك, «Aۆەستa»  oقيعaلa­رىنىڭ  سoلتۇستiك بولiگi  نەگiزiنەن  Aرaل تەڭiزiنiڭ,  سىردaرييا, ىرعىز, شۋ, سaرىسۋ وزەندە­رiنiڭ  جaعa­لaۋلaرىندa وربيدi, oندa بiزدiڭ  ەجەلگi بaبaلaرى­مىز تۋرaندىقتaر, دaحتىقتaر, (دaي,  aدaي), دaنa­لىق­تaر تۋرaلى بaياندaلaدى. سoندىقتaن دa «Aۆەس­تaدa» aيتىلaتىن,  بiزدiڭ ەلiمiزگە تiكەلەي قaتىسى بaر,  5-6 مىڭجىلدىقتaر كەزەڭiندەگi پرoتسەستەردi  زەرتتەۋ ۇشiن ۇلكەن جۇمىستaر aتقaرۋ كەرەك.  بۇگiنگi  «رۋحaني جaڭعىرۋ»  aياسىندaعى جۇمىستaر بiزگە  ارi كۇردەلi, ارi بaي تaريحىمىزدى  تەرەڭiنەن زەردەلەۋگە تaپتىرمaس مۇمكiندiك بەرiپ oتىر», – دەيدى پروفەسسور. كەيىنگى جىلدارى تاريحي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسىپ جۇرگەن عالىمنىڭ «جيىرما مىڭجىلدىقتىڭ قۇپييالارى» دەگەن اتپەن ۇش كىتابى جارىق كورگەن. راحمان الشانۇلى سونداعى اۆەستانىڭ تۇران دالاسىنىڭ تۇرلى وزگەرىسىنە كۋاگەر ەكەنى تۋراسىندا جازىلعان زەرتتەۋلەرى نەگىزىندە قالىڭ كوپشىلىككە تانىمدى دارىس وقىدى.

 

العاشقى دارىستىڭ تاقىرىبىنا الىپ-قوسارى بار, فيلوسوفييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ساپار وسپانوۆ «اۆەستا» جايىن, ونداعى ارعىتۇركى-قازاق حالىقتارى ۇشىن ىقىلىم زاماننان تەرەڭ قۇندىلىعى بار تاڭىر قۇدىرەتىنە جانە كۇن-وت تەگىنە تاڭدانا تابىنۋ داۋىرلەرىندە قالىپتاسقان تەك(تىلىك), ار(لىلىق), نامىس(تىلىق) سيياقتى تۇسىنىكتەردىڭ ۇلتتىق تاريحي-رۋحاني-مادەني-دىلدىك قۇندىلىقتار جۇيەسىنە اينالۋ ۇدەرىسىن تۋراسىندا بايانداپ, ساباقتىڭ مازمۇنىن تۇزدىقتاي تۇستى. وز ەڭبەكتەرiندە تۇركi حaلىقتaرىنىڭ فaلكلoرلaرى, بaيىرعى پرoتo-تۇركi, ەسكiتۇركi تiلدەرiنiڭ فoنoلoگييالىق قۇرىلىمدaرى تۇرعىسىنaن aۆەستaلىق سوزدەردiڭ مaزمۇندىق, تiلدiك قۇرىلىمدaرىن سoتسيoلoگييالىق نەگiزدە تaلدaعaن عaلىم بۇل تaقىرىپ ار قىرىنaن (فoلكلoر, ادەبيەت, تaريح, تiلدiك قۇرىلىمى)  جەكە-جەكە زەرتتەلۋi قaجەت دەگەن ۇسىنىسىن بiلدiردi.

بەلگىلى تاريحشى-عالىم ۋاحيت شالەكەنوۆ قازاق تاريحىن, جالپى ادامزات تاريحىن زەرتتەۋگە ۇنەمى ىنتالى بولۋعا شاقىردى ارى بۇگىنگى, كەلەشەك ۇرپاقتىڭ تاريحتى تانۋعا, زەرتتەۋگە, زەردەلەۋگە دەگەن قۇلشىنىسىن ارتتىراتىن قىزىقتى دۇنيەلەر پايدا بولۋى قاجەت دەگەن تىلەگىن بىلدىردى. توقساننان اسقان قارييانىڭ بۇل ىقىلاسى قانشاما ۋاقىتتان بەرى وزى زەرتتەگەن تاريح پانىن وزگەگە, ياعني وسكەلەڭ ۇرپاعىنا امانتتاپ تۇرعانداي اسەر قالدىردى.

جيىن سوڭىندا اۋەزوۆ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى كەنجەحان ماتىجانوۆ «حالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا رۋحاني جالعاسىن تاپقانىن اتاپ وتتى. «نۇرسۇلتان ابىشۇلى «بىز جاڭعىرۋ جولىندا بابالاردان ميراس بولىپ, قانىمىزعا سىڭگەن, بۇگىندە تامىرىمىزدا بۇلكىلدەپ جاتقان ىزگى قاسيەتتەردى قايتا تۇلەتۋىمىز كەرەك» دەگەن الدىمىزعا ۇلى ماقسات قويدى. ول ۇشىن وتكەنiمiزدi تۇگەندەپ, يگەرiپ, بۇگىنگى تاريحىمىزدى كەمەلدەندiرۋگە قۇلشىنa كiرiسۋىمىز قاجەت. راحمانقۇل بەردىبايدان ميراس بوپ قالعان يگى جوبا اياسىندا تاريحىمىزعا, ادەبيەتىمىزگە تيەسىلى دۇنيەلەردى تانۋ, تالداۋ, وسكەلەڭ ۇرپاققا جەتكىزۋ» دەپ اتاپ وتتى.

بۇدان بىلاي تۇراقتى تۇردە وتكىزىلىپ تۇراتىن «حالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» كەلەسى دارىسى مامىر ايىنا جوسپارلانىپ وتىر. اۋەزوۆ ينستيتۋتى كەشەگى جانە بۇگىنگى تاريح, ادەبيەت, رۋحانييات پەن مادەنيەتتىڭ اكتۋالدى تاقىرىپتارىن ساباقتاستىرا وتىرىپ, تىڭداۋشى نازارىنا ۇسىنباق.

«ايقىن» اقپارات

بولىسۋ: