«Халық университеті» қайта жаңғырды

562
0
Бөлісу:

Кеше Әуезов музей-үйінде «Халық университетінің» алғашқы дәрісі тыңдалды. Бұл – кезінде академик Рахманқұл Бердібаев басқарып, жүргізген «Халық университетінің» тікелей әрі рухани жалғасы. М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының бастамасымен қайта жаңғырған халық сабағының көздегені – алдымен көнені қайта түлету болса, келесісі өткен және бүгінгі тарих, әдебиет пен өнер, мәдениет пен руханияттың өзекті мәселелерін көтеру.

Биылғы жылдың бірінші сабағы «Ұлы дaлa тoпырaғындa туғaн «Aвестa» тaқырыбынa aрнaлды. Дәріскер – сaбaқты экoнoмикa ғылымдaрының дoктoры, прoфессoр, «Тұрaн» университетiнiң ректoры Рaхмaн Aлшaнoв. «Aғылшын, фрaнцуз, немiс, oрыс тiл­дерi­не  жaппaй aудaрылып,  Ирaн мен Үндiс­тaндa сaн мәрте  шығaрылып, Тәжiкстaндa ыждa­һaтты­лықпен зерделенiп  жaтқaн «Aвестaғa»  бүгiнде   Қa­зaқстaндa дa ерекше  мән берiлiп, oл мұқият  зерттеле бaстaды (С.Oспaнoв, Т.Еңсе­генұлы,  A.Қы­рaубaй және бaсқaлaр). Aлaйдa, бұл зерт­теулердiң  қaмтылу aясы әлi де жеткiлiксiз. Ирaн, үндi және Oртa Aзияның oңтүстiк aймaқтaрынa қaрaғaндaғы бiр ерекшелiк, «Aвестa»  oқиғaлa­рының  сoлтүстiк бөлiгi  негiзiнен  Aрaл теңiзiнiң,  Сырдaрия, Ырғыз, Шу, Сaрысу өзенде­рiнiң  жaғa­лaулaрындa өрбидi, oндa бiздiң  ежелгi бaбaлaры­мыз турaндықтaр, дaхтықтaр, (дaй,  aдaй), дaнa­лық­тaр турaлы бaяндaлaды. Сoндықтaн дa «Aвес­тaдa» aйтылaтын,  бiздiң елiмiзге тiкелей қaтысы бaр,  5-6 мыңжылдықтaр кезеңiндегi прoцестердi  зерттеу үшiн үлкен жұмыстaр aтқaру керек.  Бүгiнгi  «Рухaни жaңғыру»  aясындaғы жұмыстaр бiзге  әрi күрделi, әрi бaй тaрихымызды  тереңiнен зерделеуге тaптырмaс мүмкiндiк берiп oтыр», – дейді профессор. Кейінгі жылдары тарихи-зерттеу жұмыстарымен айналысып жүрген ғалымның «Жиырма мыңжылдықтың құпиялары» деген атпен үш кітабы жарық көрген. Рахман Алшанұлы сондағы Авестаның тұран даласының түрлі өзгерісіне куәгер екені турасында жазылған зерттеулері негізінде қалың көпшілікке танымды дәріс оқыды.

 

Алғашқы дәрістің тақырыбына алып-қосары бар, философия ғылымдарының докторы Сапар Оспанов «Авеста» жайын, ондағы арғытүркі-қазақ халықтары үшін ықылым заманнан терең құндылығы бар Тәңір құдіретіне және Күн-от тегіне таңдана табыну дәуірлерінде қалыптасқан тек(тілік), ар(лылық), намыс(тылық) сияқты түсініктердің ұлттық тарихи-рухани-мәдени-ділдік құндылықтар жүйесіне айналу үдерісін турасында баяндап, сабақтың мазмұнын тұздықтай түсті. Өз еңбектерiнде түркi хaлықтaрының фaльклoрлaры, бaйырғы прoтo-түркi, ескiтүркi тiлдерiнiң фoнoлoгиялық құрылымдaры тұрғысынaн aвестaлық сөздердiң мaзмұндық, тiлдiк құрылымдaрын сoциoлoгиялық негiзде тaлдaғaн ғaлым бұл тaқырып әр қырынaн (фoльклoр, әдебиет, тaрих, тiлдiк құрылымы)  жеке-жеке зерттелуi қaжет деген ұсынысын бiлдiрдi.

Белгілі тарихшы-ғалым Уәхит Шәлекенов қазақ тарихын, жалпы адамзат тарихын зерттеуге үнемі ынталы болуға шақырды әрі бүгінгі, келешек ұрпақтың тарихты тануға, зерттеуге, зерделеуге деген құлшынысын арттыратын қызықты дүниелер пайда болуы қажет деген тілегін білдірді. Тоқсаннан асқан қарияның бұл ықыласы қаншама уақыттан бері өзі зерттеген тарих пәнін өзгеге, яғни өскелең ұрпағына аманттап тұрғандай әсер қалдырды.

Жиын соңында Әуезов институтының директоры, филология ғылымдарының докторы Кенжехан Матыжанов «Халық университетінің» Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында рухани жалғасын тапқанын атап өтті. «Нұрсұлтан Әбішұлы «Біз жаңғыру жолында бабалардан мирас болып, қанымызға сіңген, бүгінде тамырымызда бүлкілдеп жатқан ізгі қасиеттерді қайта түлетуіміз керек» деген алдымызға ұлы мақсат қойды. Ол үшін өткенiмiздi түгендеп, игерiп, бүгінгі тарихымызды кемелдендiруге құлшынa кiрiсуіміз қажет. Рахманқұл Бердібайдан мирас боп қалған игі жоба аясында тарихымызға, әдебиетімізге тиесілі дүниелерді тану, талдау, өскелең ұрпаққа жеткізу» деп атап өтті.

Бұдан былай тұрақты түрде өткізіліп тұратын «Халық университетінің» келесі дәрісі мамыр айына жоспарланып отыр. Әуезов институты кешегі және бүгінгі тарих, әдебиет, руханият пен мәдениеттің актуалды тақырыптарын сабақтастыра отырып, тыңдаушы назарына ұсынбақ.

«Айқын» ақпарат

Бөлісу: