قالتالى ينۆەستورعا القالى كەڭەس قۇرىلدى

427
0
بولىسۋ:

قازاقستان ينۆەستيتسييا­لار­دىڭ جاڭا تولقىنىن تارتۋعا كىرىسپەك. وسى ماقساتتا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇمىس جاسايتىن ۇيلەستىرۋ كەڭەسى تۇڭلىگىن جاڭادان تۇردى. پرەمەر-مينيستر اسقار ماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ينۆەستيتسييالار تارتۋ جۇمىستارىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى قارالدى.

جيىندا بىرىنشى ۆيتسە-پرەمەر – قارجى مينيسترى اليحان سمايىلوۆ, سىرتقى ىستەر مينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ, ادىلەت مينيسترى مارات بەكەتاەۆ جانە بىراز وڭىر اكىمدەرى ينۆەستيتسييالار تارتۋ جونىندەگى جۇمىستى جەتىلدىرۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى تۋرالى باياندادى. ماسەلەنى تالقىلاۋ بارىسىندا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ باسقارۋشىسى ق.كەلىمبەتوۆ, شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسى قاۋىمداس­تىعىنىڭ باسقارما توراعاسى ا.پرەيمانيس تە پىكىر بىلدىردى.
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ ەكونوميكا وسىمىنىڭ تۇراقتى قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن قويدى. بۇل بىزدەن نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسييالار كولەمىن جىو-گە شاققاندا 30% دەڭگەيىنە دەيىن ۇلعايتۋدى تالاپ ەتەدى. تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسييالار نەگىزگى درايۆەرگە اينالۋعا تيىس, – دەدى ا.مامين.
2018 جىلدىڭ قورىتىندىسىن­دا ەلگە كەلگەن تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسييالاردىڭ جالپى اعىنى 15,8 پايىزعا وسىپ, 22,4 ملرد دوللاردى قۇرادى.
ينۆەستيتسييالىق احۋالدى ودان ارى جاقسارتۋ جانە ينۆەستيتسييالار تارتۋ جۇمىستارىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ەل ۇكىمەتى جاڭا تاسىلدەردى قابىلدادى. وعان سايكەس, تىكەلەي پرەمەر-مينيستردىڭ توراعالىعىمەن ينۆەستيتسييالار تارتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسى قۇرىلدى. ينۆەستيتسييالارعا قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا بارلىق جاۋاپتى شەشىم ەندى وسى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ قاراۋىنا شىعارىلاتىن بولادى. ونىڭ بىرىنشى وتىرىسى بيىلعى مامىر ايىندا وتپەك.
ينۆەستجوبالاردى ىسكە اسىرۋمەن جانە ينۆەستورلاردىڭ قۇ­قىق­تارىن قورعاۋمەن بايلانىستى ماسەلەلەردى شەشۋ ۇشىن ينۆەستيتسييالىق ومبۋدسمەن فۋنكتسييالارى تىكەلەي ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ­وزى­نە جۇكتەلدى. بۇعان دەيىن ين­ۆەس­­توم­بۋدسمەن قىزمەتىن ينۆەس­تي­تسييالار جانە دامۋ مينيسترى اتقارعان.
بۇگىندە قازاقستاندا ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاسالعان: تاۋەلسىز رەتتەۋ, سوت پەن حالىقارالىق اربيتراجدىق ور­تالىق جۇمىسى الەمدىك ستاندارتتارعا ساي كەلەدى جانە شەتەلدىك ينۆەستورلار ۇشىن قۇقىقتىق جايلىلىقتى قامتاماسىز ەتەدى; تاۋەلسىز قورلاردىڭ الەمدىك باسقارۋشى كومپا­نييالارىن تارتۋعا جاعداي جاسال­عان. بىراق نىسانالى تۇردە جۇ­­مىس جۇرگىزبەسە, شەتەلدەگى اۋقات­تى كومپانييالار مەن قالتالى تۇلعالار قازاقستانعا اياق باسپايدى: ولاردىڭ قارجىسى ونسىز دا دامىعان ەلدەردە جۇمىس جاساۋدا. سوندىقتان ينۆەستيتسييالار اعىنىن ارتتىرۋ ۇشىن احقو الاڭىندا ينۆەستورلارمەن جۇمىس جۇرگىزۋگە ارنالعان بىرىڭعاي ەكو­جۇيە قۇرىلادى. بۇل جۇيەدە بارلىق دامۋ ينستيتۋتتارى «بىر تە­رەزە» قاعيداسى بويىنشا بىرىكتىرىلمەك.
– شەتەلدىك ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ ەكونوميكانىڭ دامۋىنا جول اشىپ, بىزگە حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن كوتەرۋگە, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن ناقتى تۇ­سى­نۋىمىز كەرەك. اكىمدىكتەر ينۆەس­تور­لارمەن جۇمىستارىن وزگەرتىپ, جاڭارتىپ, ينۆەستيتسييالار تارتۋدىڭ جاڭا الگورتيمىنە قوسىلۋى قاجەت! بۇل جۇمىس ناقتى ۇيلەس­تىرۋدى جانە جوعارى وپەراتيۆ­تى­لىكتى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان بار­­لىعىمىز قويىلعان مىندەت­تەر­دى شەشۋگە جۇمىلۋىمىز كە­رەك, – دەدى اسقار مامين.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ بىرىنشى ورىنباسا­رى – قارجى مينيسترى اليحان سمايىلوۆتىڭ دەرەگىنشە, تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەكونوميكامىزعا 300 ملرد دوللاردان استام ينۆەستيتسييا تارتىلدى.
– دەگەنمەن كەيىنگى جىلدارى ينۆەستيتسييا­لار تارتۋ ديناميكاسىندا قۇبىلۋشىلىق بايقالۋدا. 2017 جىلى جاھاندىق تىكەلەي ينۆەستيتسييالار كولەمى – 23 پا­يىزعا, 2018 جى­لى تاعى 19 پايىزعا تومەندەگەن. سالىستىرۋ ۇشىن ايت­­ساق, 2016 جىلى بۇل كورسەتكىش – 1,86 ترلن, 2017 جىلى – 1,47 ترلن, 2018 جىلى 1,2 ترلن دوللار بولدى. تيىسىنشە, ينۆەستورلاردىڭ دامۋشى ەلدەر ەكونوميكاسىنا سەنىمىنىڭ ازايۋى كەسىرىنەن ينۆەستورلار ۇشىن كۇرەستەگى باسەكەلەستىك كۇشەيۋدە, – دەدى ول.
ا.سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنى كورشى­لەرىمىز ايقىن پاش ەتۋدە. ماسەلەن, 2019 جىل­عى 15 ناۋ­رىزدا قىتاي «شەتەلدىك ينۆەستيتسييالار تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلدادى. ساراپ­شىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا, بۇل 10 جىل ىشىندە قىتاي ەكونوميكاسىنا
1,5 ترلن دول­لار تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. رەسەيدە بىر­نەشە جىل بۇرىن تىكەلەي ينۆەستيتسييالار قورى قۇرىلعان. قازىردىڭ وزىندە 50-دەن اسا جوباعا 1,5 ترلن رۋبلدەن استام سوماعا ينۆەستجوبالار جۇزەگە اسىرىلىپتى. رەسەيدە نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسييالار دەڭگەيى جالپى ىشكى ونىمنىڭ 21 پايىزىن قۇرايدى, ال قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش جىو-نىڭ 19 پايىزىنان دا از.
وزبەكستاندا بيىلعى قاڭتارىندا 1 ملرد دوللار كاپيتالى بار تىكەلەي ينۆەستيتسييالار قورى قۇرىلدى.
– قازاقستاندا جالپى ينۆەستيتسييالار اعىنىنىڭ وسۋىنە قاراماستان «تازا ينۆەستيتسييالار» كولەمى 2016 جىلعى 8,5 ملرد دوللار دەڭگەيىنەن وتكەن جىلى 3,8 ملرد دوللارعا دەيىن, ياعني ەكى ەسەدەن كوپ قۇلدىرادى. سونداي-اق وكىنىشكە قاراي, بىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورلارىنا قۇيىل­عان ينۆەس­تيتسييالاردىڭ جالپى كولە­مىندە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسييالار تەك ۇشتەن بىر بولىگىن عانا قۇرايدى. سوندىقتان بىزگە ساپالى ينۆەستيتسييالار تارتۋ ۇشىن جاڭا ارى تيىمدى تەتىكتەر تۇزۋ اسا ماڭىزدى. ەندەشە, بۇل سالاداعى بۇكىل ينفراقۇرىلىمدى قايتا قاراۋ قاجەت, – دەدى باس قارجىگەر.
وسى ماسەلە جونىندە ۇسىنىستار ازىرلەۋ ۇشىن ارنايى جۇمىس توبى قولدانىستاعى تەتىكتەرگە ەگجەي-تەگجەيلى تالداۋ جۇرگىزە كەلە, كوپتەگەن وسال تۇستى انىق­تا­عان ەكەن.
اتاپ ايتقاندا, بىرىنشىدەن, قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا مەمورگاندار مەن باسقا دا ۇيىمدار, ينۆەستاگەنتتەر اراسىنداعى ىس-قيمىلداردى جانە ارەكەتتەس­تىكتى جالپى ۇيلەستىرۋ جوق ەكەنى اشكەرەلەندى. ەكىنشىدەن, ينۆەستيتسييا­لىق احۋالدى قالىپتاستىرۋمەن مينيسترلىكتەر, ۇلتتىق كومپانييا­لار, اكىمدىكتەر جانە باسقالار اينالىسادى. بىراق ولاردىڭ بارلىعى وز بەتىنشە ارەكەت ەتەتىن كورىنەدى. ۇشىنشىدەن, بىزدىڭ وڭىر ۇشىن بىرەگەي سانالاتىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىندا تۇزىلگەن قۇرالدار پايدالانىلماي جاتىر. تورتىنشىدەن, الەمدىك ينۆەستيتسييالىق قوعامداستىق ۇشىن تۇسىنىكتى فورماتتا راسىمدەلگەن جانە ۇسىنىلعان تارتىمدى جوبالاردىڭ سانى جەتكىلىكسىز بولىپ شىقتى. بەسىنشىدەن, ەلدىڭ ينۆەس­تيتسييالىق يميدجىن شەتەلدە ىلگەرىلەتۋ جۇمىسى لايىقتى دەڭگەيدەن الى الىس.
– وسى جۇيەلى پروبلەمالار­دى – ينۆەستيتسييالاردى تارتۋدىڭ مۇلدەم جاڭا ارحيتەكتۋراسىن جاساۋ ارقىلى شەشۋ ۇسىنىلادى. جاڭا ارحيتەكتۋرادا پرەمەردىڭ وزى توراعالىق ەتەتىن ينۆەستيتسييالار تارتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسى ەرەكشە رول اتقاراتىن بولادى. وعان ستراتەگييالىق ينۆەستجوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ەرەكشە شارتتارىن ۇسىنۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەر زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتىلىپ بەرىلەدى. بۇل ينۆەستيتسييا­لىق جوبالاردى تيىمدى ىسكە اسىرۋ ۇشىن قاجەتتى شەشىمدەردى تەز جانە جەدەل قابىلداۋعا جول اشادى, – دەدى ا.سمايىلوۆ.
جاڭا كەڭەس قۇرامىنا بىرىنشى ۆيتسە-پرەمەر, ۇكىمەت جەتەكشى­سىنىڭ ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ورىنباسارى, سونداي-اق ادىلەت, سىرتقى ىس­تەر, ۇلتتىق ەكونوميكا, يندۋس­ترييا جانە ينفراقۇرى­لىم­دىق دامۋ, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشى­لىعى, ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ, ۇلتتىق بانكتىڭ, احقو-نىڭ, ۇلتتىق حولدينگتەردىڭ, ۇلتتىق كومپانييالاردىڭ, «اتامەكەن» ۇكپ-نىڭ بىرىنشى باسشىلارى, جوعارعى سوت­تىڭ وكىلى, باس پروكۋرور مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى باسشىلارىنىڭ ورىنباسارلارى كىردى.
ال احقو ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ جانە قازاقستاننىڭ ينۆەس­تيتسييالىق يميدجىن ­ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى جۇمىستى ۇيلەستىرۋ ­بو­يىنشا بىرىڭعاي ورتالىق بولىپ اي­قىندالدى.

ايحان شارىپ

بولىسۋ: