مۇگەدەكتەر ۇشىن سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بارلىق جاعداي جاسالادى

545
0
بولىسۋ:

ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ بۇگىنگى وتىرىسى   قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن كەزەكتەن تىس سايلاۋىندا سايلاۋشىلار تىزىمدەرى بويىنشا جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ  مەن  مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتار ۇشىن سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالدى.

سايلاۋشىلاردىڭ تىزىمىن تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا تيىستى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان جەكە تۇلعالار تۋرالى مەملەكەتتىك بازا دەرەكتەرى نەگىزىندە جاسايدى.

ناقتىلى سايلاۋ ۋچاسكەسiندە ازاماتتى سايلاۋشىلار تiزiمiنە ەنگiزۋ ۇشiن ونىڭ وسى سايلاۋ ۋچاسكەسiنiڭ اۋماعىندا تۇرعىلىقتى جەرi بويىنشا تiركەلۋ فاكتiسi نەگiز بولادى.

سايلاۋشىلار تىزىمدەرىنە:

1) رەسپۋبليكانىڭ بەلسەندi سايلاۋ قۇقىعى بار ازاماتتارى;

2) ازاماتتار تيiستi سايلاۋ ۋچاسكەلەرiنىڭ اۋماعىنداعى تۇرعىلىقتى جەرi بويىنشا ەنگىزىلەدى.

ازامات تەك بىر عانا سايلاۋشىلار تىزىمىنە ەنگىزىلەدى.

ۋاقىتشا تىركەلگەن ازاماتتار تۇراقتى تىركەلگەن جەرى بويىنشا تىزىمنەن الىپ تاستالا وتىرىپ, سايلاۋشىلار تىزىمدەرىنە وزدەرىنىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانعا بەرگەن وتىنىشى نەگىزىندە ەنگىزىلەدى;

جەرگiلiكتi اتقارۋشى ورگانداردىڭ لاۋازىمدى ادامدارى تيiستi سايلاۋ كوميسسيياسى ۇسىنعان سايلاۋشىلار تiزiمدەرiنiڭ, سونداي-اق سايلاۋشىلار تۋرالى دەرەكتەردiڭ انىقتىعى ۇشiن جاۋاپتى بولادى.

اربىر سايلاۋشى سايلاۋ جارييالانعان نەمەسە تاعايىندالعان كەزدەن باستاپ تيىستى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندا سايلاۋشى رەتىندە تىركەلۋگە قۇقىلى.

ەگەر سايلاۋشىعا سايلاۋدان كەمiندە وتىز كۇن بۇرىن سايلاۋ كۇنi وزiنiڭ تiركەلگەن ورنى بويىنشا داۋىس بەرۋگە ارنالعان ۇي-جايعا كەلۋ مۇمكiندiگiنىڭ بولمايتىنى بەلگiلi بولسا, ول وزiنiڭ بولاتىن جەرi بويىنشا جەرگىلىكتi اتقارۋشى ورگانعا وزiن تيiستi سايلاۋشىلار تiزiمiنە ەنگiزۋ جونiندە جازباشا وتiنiش بەرۋگە قۇقىلى.

ازامات وسى تارماققا سايكەس وتiنiش جاساعان كەزدە جەرگىلiكتi اتقارۋشى ورگان ازاماتتى تiركەلگەن جەرى بويىنشا سايلاۋشىلار تiزiمiنەن الىپ تاستاۋدى جانە ونى سول ازامات داۋىس بەرەتiن ۋچاسكەنiڭ سايلاۋشىلار تiزiمiنە ەنگiزۋدi ۇيىمداستىرادى.

اربىر سايلاۋ ۋچاسكەسى بويىنشا سايلاۋشىلاردىڭ تىزىمدەرىن تيىستى اكىم داۋىس بەرۋ باستالاردان 20 كۇن بۇرىن اكت بويىنشا ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيياسىنا, ياعني 20 مامىردان كەشىكتىرمەي ۇسىنادى.

ازاماتتاردىڭ تۇرعىلىقتى جەرi بويىنشا قۇرىلعان سايلاۋ ۋچاسكەلەرiندەگi سايلاۋشىلار تiزiمدەرiن داۋىس بەرەتiن كۇنگە ون بەس كۇن قالعاندا, ياعني 25 مامىردان كەشىكتىرمەي, تيiستi سايلاۋ كوميسسييالارى تانىسۋ ۇشiن سايلاۋشىلارعا بەرەدi.

ازاماتتارعا (تاڭداۋشىلارعا) تيiستi سايلاۋ كوميسسييالارىنىڭ ۇي-جايلارىندا سايلاۋشىلار (تاڭداۋشىلار) تiزiمiمەن تانىسۋ, سونداي-اق ولارعا ەنگiزiلگەن سايلاۋشىلار (تاڭداۋشىلار) جونiندەگi دەرەكتەردiڭ دۇرىستىعىن تەكسەرۋ مۇمكiندiگi بەرiلەدi.

اربiر ازامات (تاڭداۋشى) سايلاۋشىلار تiزiمدەرiندەگi وزi تۋرالى دەرەكتەردi تەكسەرۋگە جانە تiزiمگە ەنگiزiلمەگەنi, دۇرىس ەنگiزiلمەگەنi نەمەسە تiزiمنەن شىعارىپ تاستالعانى, سونداي-اق تiزiمدەردەگi سايلاۋشى (تاڭداۋشى) تۋرالى دەرەكتەردە جاڭساقتىق جiبەرiلگەنi ۇشiن شاعىمدانۋعا قۇقىلى.

سايلاۋشىلار تىزىمىنە ەنگىزۋ, ودان شىعارۋ نە تىزىمدەرگە تۇزەتۋلەر جاساۋ قاجەتتiگi تۋرالى ارىزداردى تيiستi سايلاۋ كوميسسيياسى سايلاۋ كوميسسيياسىنا ارىز كەلiپ تۇسكەن كۇنi قارايدى.

ارىز ماقۇلدانباعان جاعدايدا سايلاۋ كوميسسيياسى ارىزدانۋشىعا ونىڭ ارىزىنىڭ ماقۇلدانباعانى تۋرالى دالەلدi شەشiمنiڭ كوشiرمەسiن كەشiكتiرمەي بەرەدi. شەشiمگە سايلاۋ كوميسسيياسى ورنالاسقان جەردەگى تيiستi سوتقا شاعىم جاسالۋى مۇمكىن, سوت شاعىمدى كەلىپ تۇسكەن كۇنى قارايدى.

ارىزدانۋشى ۇشiن دۇرىس شەشiم قابىلدانعان جاعدايدا سايلاۋ كوميسسيياسى سايلاۋشىلار (تاڭداۋشىلار) تiزiمiنە تۇزەتۋدi نەمەسە ەنگiزiلمەگەن سايلاۋشىنى تiزiمگە ەنگiزۋدi دەرەۋ جۇرگiزەدi.

سايلاۋشى ۋچاسكەنىڭ ورنالاسقان جەرى بويىنشا تۇراقتى مەكەنجايعا تىركەلگەنىن راستالعان كەزدە, ياعني حقكو بەرەتىن مەكەنجاي انىقتاماسىن ۇسىنا وتىرىپ, تيىستى ۋچاسكەدەگى سايلاۋشىلار تىزىمىنە ەنگىزىلۋى مۇمكىن.

جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ەلدىڭ سايلاۋ كوميسسييالارىمەن بىرلەسىپ, داۋىس بەرۋ كۇنى ۋچاسكەگە كەلگەن ازاماتتىڭ سايلاۋشىلار تىزىمىندە وزىن تاۋىپ, وزىنىڭ سايلاۋ قۇقىعىن كەدەرگىسىز جۇزەگە اسىرۋى ۇشىن بارلىق شارالاردى قابىلداۋى تيىس.

ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ جۇمىس توبى قوعامدىق ۇيىمدارمەن, مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا سايلاۋ وتكىزۋ كەزىندە مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ۇسىنىمداردى ازىرلەپ شىققان.

مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ ساياسي جانە قوعامدىق ومىرگە قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ ۇشىن ساياسي پارتييالارعا جانە وزگە دە قوعامدىق بىرلەستىكتەرگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتارىن سايلانبالى لاۋازىمدارعا كانديداتتىققا ۇسىنۋ, پارتييالىق تىزىمدەرگە ەنگىزۋ, سايلاۋ كوميسسييالارىن قالىپتاستىرۋ كەزىندە ولاردىڭ قۇرامدارىنا ۇسىنۋ تۋرالى ايتىلعان.

سونىمەن, زاڭناما نورمالارىن ورىنداۋ ۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار سايلاۋ كوميسسييالارىنا مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ داۋىس بەرۋگە ارنالعان ۇي-جايلارعا كەدەرگىسىز كىرۋىنە جاعداي جاساۋ ارقىلى سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىسقا جاردەمدەسۋگە مىندەتتى.              ورىن الىپ وتىرعان ماسەلەلەردى شەشۋ ۇشىن:

1) عيماراتتاردىڭ بىرىنشى قاباتتارىندا داۋىس بەرۋگە ارنالعان ۇي-جايلاردى ورنالاستىرۋدى, پاندۋستاردىڭ, توسەنىشتەردىڭ, تاكتيلدى كورسەتكىشتەردىڭ (ۋاقىتشا رۇقسات ەتىلەدى) بولۋىن, ەسىكتەردىڭ قاجەتتى ويىقتارىنىڭ بولۋى, جەتكىلىكتى جارىقتاندىرۋدى كوزدەۋ;

2) ىڭعايلى كىرەبەرىس جانە جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولدارىنىڭ, اۆتوكولىك تۇراعىنا ارنالعان ارنايى ورىنداردىڭ بولۋىن ەسكەرۋ;

3) سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىنىڭ  قولجەتىمدىلىك كارتاسىنا ەنگىزۋ.

زاعيپ-ساڭىراۋ جانە ساڭىراۋ سايلاۋشىلاردىڭ كوپشىلىك سانىنىڭ داۋىس بەرۋگە قاتىسۋى  جورامالدانىپ وتىرعان  سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ جاردەمىمەن سۋردواۋدارماشىلار, تيفلوسۋردواۋدارماشىلار تارتىلۋى مۇمكىن.

سايلاۋ كوميسسييالارى داۋىس بەرۋگە ارنالعان راسىمدەر مەن ماتەريالداردى قولجەتىمدى ارى تۇسىنىكتى ەتىپ, پايدالانۋعا  بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ۇشىن شارالار قابىلدايدى.

سايلاۋ ناۋقانى كەزەڭىندە سايلاۋ كوميسسييالارى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى سايلاۋشىلاردىڭ سانى تۋرالى مالىمەتتەرى نەگىزىندە:

– سايلاۋ ناۋقانى تۋرالى (داۋىس بەرۋ ۋاقىتى مەن ورنى, نەگىزگى سايلاۋ ارەكەتتەرى, قاجەتتى بايلانىس اقپاراتى, مىسالى, تەلەفون, سايلاۋ كوميسسييالارىنىڭ مەكەنجايى), داۋىس بەرۋ تارتىبى, بيۋللەتەندى تولتىرۋ تارتىبى جانە باسقا دا سايلاۋ راسىمدەرىن جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى اقپاراتتىق ماتەريالداردى اۋديوفورماتتا (تسيفرلىق جەتكىزگىشتەردە) دايىنداۋ بويىنشا;

– وقۋعا ىڭعايلى, ۇلكەيتىلگەن قارىپپەن باسىلعان كانديداتتار, پارتييالىق تىزىمدەر تۋرالى اقپاراتتىق ماتەريالداردى قاجەتتى مولشەردە دايىنداۋ بويىنشا شارالاردى قابىلدايدى.

مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى سايلاۋشىلارعا ارنالعان اقپاراتتىق ماتەريالدار سايلاۋ كوميسسييالارىنىڭ ۇي-جايلارىندا ورنالاستىرىلادى.

مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتارعا سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بوگدە ادامنىڭ كومەگىنسىز (نەمەسە ادامنىڭ وز تاڭداۋى بويىنشا كومەگىن پايدالانا وتىرىپ) وز داۋىسىن جاسىرىن بەرە الاتىنداي جاعدايلار بەرىلۋگە تيىس. سايلاۋشى داۋىس بەرۋ ۇشىن كەلە المايتىن جاعدايدا ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيياسى ونىڭ داۋىس بەرۋ كۇنى جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا ساعات ون ەكىدەن كەشىكتىرمەي بەرىلۋى مۇمكىن جازباشا وتىنىشى بويىنشا, وسى سايلاۋشىنىڭ بولاتىن جەرىندە داۋىس بەرۋدى ۇيىمداستىرۋى تيىس.

پراكتيكالىق قادامدار تۋرالى ايتا كەلە, 2018 جىلى ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسى بۇۇ-نىڭ مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيياسىنىڭ ەرەجەلەرىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا بىرقاتار ناقتى ىس-شارالار وتكىزگەنىن اتاپ وتكەن جون.

15 ناۋرىزدا ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسى ەقىۇ ورتالىعىمەن بىرلەسىپ «مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى: قازاقستاندىق جانە حالىقارالىق تاجىريبە» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدى. دوڭگەلەك ۇستەل قورىتىندىلارى بويىنشا قاتىسۋشىلار مۇگەدەكتەردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋ ۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەردى كوزدەدى. جوعارىدا اتالعان تاسىلدەردىڭ اياسىندا, 2019 جىلعى 9 ماۋسىمعا تاعايىندالعان كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى وتكىزۋ شەڭبەرىندە قاراستىرىلعان مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ادامداردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ۇشىن مىنالاردى دايىنداۋ كوزدەلگەن:

1) «مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى سايلاۋشىلارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى جادناما» اۋديوفورماتىنداعى ادىستەمەلىك قۇرال (10210 دانا سانىندا);

2) «مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى سايلاۋشىلارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى جادناما» ادىستەمەلىك قۇرالى (سانى 10482 دانا);

3) ناشار كورەتىندەرگە ارنالعان ارنايى ۇلكەيتكىشتەر ساتىپ الۋ (سانى 10210 دانا);

بۇل ونىممەن ەلدىڭ اربىر ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيياسى, سونداي-اق مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان كىتاپحانالار قامتاماسىز ەتىلەدى دەپ بولجانىپ وتىر.

سونداي-اق قازىرگى ۋاقىتتا قر وسك جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ بىرى اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسييالارىنىڭ مۇشەلەرى ۇشىن ەلەكتوراتتىق وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ بولىپ وتىر.

اتاپ ايتقاندا, مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى سايلاۋ كوميسسييالارىنىڭ مۇشەلەرىن سايلاۋدى وتكىزۋ بويىنشا وقىتۋ ۇشىن وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندە كورسەتىلگەن. ول ۇشىن قاشىقتىقتان تەستىلەۋدىڭ كىشى جۇيەسىنە مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى بىرقاتار تەست تاپسىرمالارى ەنگىزىلدى.          سايلاۋ ناۋقانىنىڭ پراكتيكاسىندا العاش رەت مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن كەشەندى قامتاماسىز ەتۋ جۇرگىزىلىپ وتىر, سوندىقتان سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعىنىڭ كەلىسىپ,  بىرلەسە اتقارعان قىزمەتى قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋگە ىقپال ەتەتىن بولادى.

 

تۇمار مىرزا

بولىسۋ: