قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ دارابوزى (اڭگىمە)

748
0
بولىسۋ:

– اپا, بۇگىن بىز مەكتەپتە ابايدىڭ جىگىتتەر تۋرالى ولەڭىمەن تانىستىق. مەن ناعىز جىگىتتىڭ قانداي بولاتىنىن ەندى بىلىپ جاتىرمىن, – دەپ جۇرسىن مەكتەپتەن قۋانىشتى كوڭىل كۇيدە كەلدى.

– مەنىڭ قۇلىنىم كۇن ساناپ ەمەس, ەر توستىكتەي ساعات ساناپ, ەسەيىپ كەلە جاتىر, – دەپ تۇماركۇل اپا بىر سۇيسىنىپ الىپ, ۇرشىعىن بالەت بيشىسىندەي مىڭ بۇرالتا اينالدىرا, يىرىپ جىبەردى. – قۇلىنىم, اپايىڭ قاي ولەڭىمەن تانىستىردى?

– «كەرەك ىس بوزبالاعا – تالاپتىلىق,
ار تۇرلى ونەر, مىنەز, جاقسى قىلىق.
كەيبىر جىگىت جۇرەدى ماقتان كۇيلەپ,
سىرتقا پىسىق كەلەدى, سوزگە سىنىق» – دەپ وزىنە ۇناعان شۋماعىن جاتتاپ العان 5 سىنىپتىڭ وزاتى, اپاسىنىڭ ەركەسى سايراي جونەلدى.

– قۇلىنىم, ابايدىڭ ولەڭىن قاي جاسىڭدا وقىساڭ, جاسىڭا ساي نارسەنى ۇعىناسىڭ, ومىرلىك ساباق بولادى. مەن بىر ۇستازدى بىلەمىن. انا اسقار اعاڭدى وقۋعا تۇسىرگەن كەزدە, سول ۇلاعاتتى ۇستازبەن تانىسقانمىن. سول ۇستاز اباي اتاڭنىڭ ولەڭدەرىن ومىرىنىڭ شامشىراعى ەتكەن.

– ول كىم اپا? مەن ينتەرنەتتەن قارايىنشى.

– سەنىڭ انا ينەرنەتىڭ مەنەن ارتىق ەشتەڭە بىلمەيدى-اۋ, سىرا!

– يا, اپا, سىز الى وقىلماعان ەنتسيكلوپەديياسىز عوي.

– «سەنبە جۇرتقا, تۇرسا دا قانشا ماقتاپ,

اۋرە ەتەدى ىشىنە قۋلىق ساقتاپ.

وزىڭە سەن, وزىڭدى الىپ شىعار,

ەڭبەگىڭ مەن اقىلىڭ ەكى جاقتاپ» – دەگەن اتاڭنىڭ ولەڭىن بىلەسىڭ عوي. مەن ايتقالى وتىرعان تەمىربەك قوجەكەەۆ اتاڭ وسى ولەڭ جولدارىن ومىرلىك ۇستانىمى ەتكەن. ەشكىمگە باعىنباعان, يىلمەگەن. قايتا كىم قارسى تۇرسا, سول ادامدى وتكىر سوزىمەن يىلدىرگەن. سەندەردە قازىر بارى بار عوي. ەركەسىڭدەر. ال تەمەكەڭ قاتال تارتىپپەن تاربيەلەگەن. سودان قالىپتاسقان قاتال مىنەزىمەن باۋكەڭ ايتپاقشى تارتىپكە باس يدىرىپ, قازاقتىڭ ار ازاماتىن وزگەنىڭ الدىندا قۇل قىلدىرماعان. ادەبيەت دەيتىن كيەلى الەم مەن ۇستازدىق دەيتىن ۇلكەن ۇعىمعا بار عۇمىرىن, ار بىر ساتىن ارناپ, جاساعان جۇمىسىنان لاززات العان تۇعىرلى تاعدىردىڭ ەگەسى عوي ول.

– اپا, مەن جۋرفاكتىڭ قازىرگى دەكانى ساعاتبەك مەدەۋبەك اعانىڭ سۇحباتىنان وسى كىسى جايلى ەستىگەنىم بار. اپا, نەگە وسى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن, قازىر اعا جۋرناليست بولعاندار «شەراعاڭنىڭ شەكپەنىنەن, تەمكەڭنىڭ تەپكىسىنەن شىققانبىز» دەپ ايتادى?

– انا بىر سۇحباتتى كىم الىپتى?

– جانەركە ەسىمدى ستۋدەنت قىز, ول دا بولاشاق مىقتى جۋرناليست ەكەن.

– ا, الى-اق مىنا ستۋدەنت قىزىڭ دا «مەدەۋبەكتىڭ مەيىرىمىنە بولەنىپ وسكەنبىز» دەپ تالاي جازاتىنى شىندىق. اركىمدىكى وزىنە-اي! ولاي دەگەندەرى – ماقتانىش. تەمىربەكتىڭ قاتال تارتىبىنەن التى مىڭداي شاكىرت مايتالمان مامان بولىپ شىقتى ەمەس پە? ول دا ساعاتبەك اعاڭ سەكىلدى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن باسقاردى. «قارا شاڭىراقتى» قالىپتاستىرىپ كەتتى. سەن اۋلاداعى دوستارىڭ جايلى بارىن بىلەسىڭ بە? ال تەمەكەڭ قانشا ستۋدەنتى بولسا, سولاردىڭ بارلىعىنىڭ وتباسى جاعدايىن, قالاي وقيتىنىن, نەگە ەبى بار ەكەنىن بىلگەن. تىپتى دارىندى دەگەنىنىڭ قابىلەتىن اشۋعا كومەكتەسكەن. ستۋدەنتتەرىن ايالاپ تۇرىپ اياماعان, اياماي تۇرىپ ايالاي بىلگەن. ول دەكان بولعان 16 جىلدا تابانسىزدار تايىپ, قابىلەتسىزدەر جۋرفاكتان قاشقان. قازىر عوي كىم كورىنگەن جۋرناليست. انا بىر تەستتەن وتە الماسا, وعان تۇسۋ دە باسقاشا ەكەن عوي.

– اپا, ول كىسى تەك ۇستاز بولعان با?

– قازاق «سەگىز قىرلى, بىر سىرلى جىگىت» دەپ ەكەنىڭ بىرىن ايتپاعان. مىنا تەمەكەڭنىڭ سەگىز ەمەس ون التى قىرى بار دەرسىڭ, شىركىن! تاريحتىڭ بەتتەرىن اشقان بولساڭدار, بىزدىڭ اۋىلداعى كىتاپحانادا بار ما جوق پا بىلمەدىم, «كوك سەڭگىرلەر» دەگەن كىتاپ سوناۋ 1992 جىلدارى جارىققا شىقتى. مىنە سول كىتاپتا تەمەكەڭ «ەلىم» دەپ ەتىگىنەن سۋ كەشكەن قازاقتىڭ ماڭدايالدى قايراتكەرلەر تۋرالى ايتىلماعان سوز بەن اشىلماعان سىرلاردى زەرتتەپ- زەردەلەپ جازىپ, تاريحشىلىق قىرىنان كورىندى. ول تىپتى سىنشى دەرسىڭ! تالاي رەت گازەت بەتتەرىندە قازاق ادەبيەتىنىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى جايلى, ونىڭ زەرتتەلۋى مەن دارىپتەلۋى تۋراسىندا تالاي ماقالاسىن جارييالادى. ول بوستان بوس دەكان بولمادى. تەمىربەك قوجەكەەۆ – جۋرناليستيكا سالاسىنىڭ سۇيەگىن مۇجىپ, مايىن ىشكەن. 1942 جىلدان باستاپ قولىنا قالامىن قارۋ قىلىپ اقپارات مايدانىنا بەلشەسىنەن تۇسىپ كەتتى ەمەس پە? وچەرك, سۋرەتتەمە جازۋ دەگەندەرىڭ سول ازاماتتان-اق ارتىلمايتىن. قۇلىنشاعىم سەن نە كۇلەرىڭدى, نە جىلارىڭدى بىلمەي قالاتىن ساتتەرىڭ بولادى عوي. بىز تەمكەڭنىڭ جازعان ساتيرالارىن وقىساق, جىمييا كۇلگەنىمىزبەن, زامانىمىزدىڭ بەينەسىن كورىپ, كوكىرەگىمىز مۇڭعا تولاتىن. شاتاسپاسام, «ساتيرا جانە داۋىر» دەگەن ەڭبەگى بولۋى كەرەك. قوجەكەەۆ تالاي جانردى بىزدىڭ جۋرناليستيكامىزعا  اكەلىپ, جاس بالاشا ماپەلەپ, وسىردى. ونىڭ ادالدىعىنىڭ, تازالىعىنىڭ, ەڭبەكقورلىعىنىڭ  ارقاسىندا  عىلىمعا دا ەڭبەگى سىڭدى.

ول اڭىزدان اقيقاتتى اجىراتا بىلەتىن. بىر جىلدارى ششەپوتكين دەيتىن بىرەۋ تەمەكەڭە قارسى «شىرماۋىق» دەگەن ماقالا جازدى. «قوجەكەەۆ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن وز مەنشىگىنە يەمدەنىپ الدى» دەپ جاحاننامعا جار سالعان. ونسىز دا ەل جاعدايى قيىن بوپ تۇران كەزدە ار تۇرلى جالامەن ىس تە قوزعالدى. كەيىن كولبين ورنىنان كەتكەسىن عانا ول  وزىنىڭ 40 جىل ەڭبەك ەتكەن وتانىنا قايتا ورالعان. وسى تەمەكەڭ قيىننان قيىستىرىپ ولەڭ دە جازعان. «تاسقىندى تالاپ وزدىرار, تالاپسىزدىق توزدىرار» دەپ ايتىپ كەتكەن. اباي اتاڭمەن ويى استارلاس. ەگەر تاعى بىلگىڭ كەلسە وزىڭ ايتقان ينتەرنەتتەن قاراپ الارسىڭ, – دەپ اپا جىمييا قارادى.

ال جۇرسىن اڭگىمەنى لاززات الا تىڭدادى. وزىنىڭ تالاپ جايلى ۇيرەنىپ العان ولەڭ جولدارىن دوستارىمەن بولىسكەنشە اسىقتى.

جانەركە مۇراتحانقىزى,
قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى
جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ 2 كۋرس ستۋدەنتى

بولىسۋ: