قۇس شارۋاشىلىعى قاشان قولعا الىنادى?

1353
1
بولىسۋ:

بۇگىندە تاۋىق ەتى مەن جۇمىرتقاسى – كوبىمىزدىڭ داستارقانىمىزدان تابىلاتىن اس. يا, جىلقى ەتىن جەپ وسكەن قازاقتىڭ سوڭعى جىلدارى جۇمساق ارى اسقازان-ىشەك جولىندا تەز قورىتىلاتىن قۇس ەتىنە تابەتى ارتقانى راس. شارۋاشىلىقتىڭ تەز جەتىلەتىن سالاسى دا – وسى قۇس شارۋاشىلىعى. ۋاقىت پەن قارجىنى از جۇمساپ, مول ونىم الۋعا بولادى ارى نارىق زامانىندا ەلىمىزدىڭ ازىق-تۇلىك قورىن تولتىرۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ وتىر. قازىر الەم بويىنشا قۇس ەتىن وندىرۋ كولەمى ەرەكشە قارقىنمەن وسىپ كەلەدى. ويتكەنى نارىقتا سۇرانىس وتە جوعارى.

وتاندىق وندىرۋشىگە قولداۋ كەرەك
جىل سايىن وندىرىلەتىن تاۋىق ەتىنىڭ كولەمى 90 ملن 805 مىڭ تون­­نادان اسىپ جىعىلادى. ما­مان­دار 2025 جىلعا قاراي قۇس ەتى­­­­نىڭ الەمدىك نارىعى 7 ترلن 300 ملرد دوللارعا جەتەتىنىن بولجاپ وتىر. قازىرگى كۇنى امەريكا قۇ­راما شتاتتارى – قۇس ەتىن وندى­رۋدەن كوش باسىندا. ال ەكىنشى ورىندا برازيلييا تۇر. اقش قۇس ەتىن وندىرۋدەن وزىق تۇرسا دا, ونى ەكسپورتتاۋدا برازيلييادان قالىس قالادى. ماسەلەن, اقش بىر جىل ىشىندە 18 ملن توننا قۇس ەتىن وندىرسە, ونىڭ 3 ملن تونناسىن سىرتقا شىعارىپ, قالعانىمەن ىشكى نارىعىن تولىق قامتاماسىز ەتەدى. قۇس ەتىن وندىرۋدەن الدا تۇرعان ەكى ەلدەن كەيىنگى تىزىمدە قىتاي, رەسەي, ۇندىستان, مەكسيكا بار. الەم بويىنشا تاۋىق ەتىن مولىنان تۇتىناتىن ەلدەر قاتارىنا قازاقستان دا كىردى.
2008 جىلدان بەرى ەلىمىزدە قۇس ەتىن وندىرۋ – 175, جۇمىرتقا ون­دىرۋ 70 پايىزعا ارتقان. 2018 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنا دەيىن ەلىمىزدە 171,4 مىڭ توننا قۇس ەتى وندىرىلىپتى. قاراشا ايىنا دەيىن ونىڭ شامامەن 7,3 تونناسى شەتەل نارىعىنا تاسىمالدانعان. ال 2019 جىلدىڭ بولجامىنا كەل­سەك, ەلىمىز 243,7 مىڭ توننا قۇس ەتىن وندىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. شەتەلدەن كەلەتىن ونىم كولەمى 140 مىڭ تونناعا جۋىقتايدى.
قۇس وسىرۋشىلەر وداعىنىڭ ما­لىمەتىنشە, قازىر ەلىمىزدە 56 قۇس فابريكاسى بار. ونىڭ 36-سى – جۇمىرتقا, 20-سى ەت وندىرەدى. بۇل كورسەتكىش جاقىن ارادا كوبەيۋى مۇمكىن. سەبەبى, بيىل اقمولا وبلىسىنىڭ اتباسار اۋدانىندا 50 مىڭ تاۋىققا ارنالعان قۇس فابريكاسى سالىنادى. قالا شە­تىندەگى ديىرمەن كەشەنى جانىنان بوي كوتەرەتىن فابريكاداعى تا­ۋىق سانىن 100 مىڭعا دەيىن كو­بەيتۋ جوسپاردا بار. قۇس فاب­ري­كاسى جەرگىلىكتى 30 ادامدى جۇ­مىس­پەن قامتيدى. جوبا جوسپارى مەن قۇجاتتارى جاسالىپ قويعان نىساننىڭ قۇرىلىسى كوكتەمگە قاراي باستالماق. بۇل جاڭالىقتى اتباسار اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى اباي بەكباەۆ ايتىپ وتىر.
ساپاسىز ونىمدەر ىشكى نارىققا دەندەپ ەنىپ كەت­پەس ۇشىن, شەتتەن كەلەتىن قۇس ەتىنە تا­لاپ­تى كۇ­شەيتىپ, وتان­دىق وندى­رۋ­شىلەرگە قولداۋ كورسەت­كەن جون. وتاندىق سا­راپ­شى­لاردىڭ پىكىرى وسىعان سايادى. شەتەلدەن اكە­لىنگەن ونىم مەن وتان­دىق ونىمنىڭ باعاسىندا كوپ بولماسا دا, ايىرماشىلىق بار. سىرتتان اكەلىنگەن تاۋىق ەتى سال ارزانداۋ. سوندىقتان سوعان قاراي جۇگىرەتىندەر جەتەدى. بىراق ماماندار ساپا جاعىنان وتاندىق ونىمنىڭ وزىق تۇرعانىن ايتۋدان جالىققان ەمەس. وتاندىق ونىمگە شەتەل تاراپىنان دا سۇرانىس جوعارى. بۇگىندە ەلىمىزدە وندىرىلگەن تاۋىق ەتى موڭعولييا, قىرعىزستان, رەسەي, تاجىكستان, اۋعانستان, وزبەكستان سيياقتى ەلدەرگە جونەلتىلىپ جاتىر.

باعا سيىر ەتىنە جەتتى
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ەلى­مىزدە تاۋىق ەتى قىمباتتاپ, كەيبىر ساۋدا ورىندارىندا قۇس ەتىنىڭ تاپشىلىعى سەزىلگەن ەدى. الماتى مەن شىمكەنتتە تاۋىقتىڭ توس ەتى 1100 تەڭگەدەن 1700-گە دەيىن وسىپ, سيىر, جىلقى ەتىمەن تەڭەسىپ شى­عا كەلگەن. بيىل دا قىمبات­تاي­تىن تۇرى بار. «وسى قاڭتاردان باس­تاپ تاۋىقتىڭ جون ەتى 1750-دەن 2050 تەڭگەگە قىمباتتادى», – دەيدى الماتىداعى دۇكەن ساتۋ­شىسى ايمان قاسەنوۆا.
تاۋىق ەتىنىڭ قىمباتتاۋىن كەي­بىرەۋلەر شەتتەن كەلەتىن قۇس ەتى­نىڭ سانيتارلىق تالاپتارعا ساي بول­ماۋىمەن, قۇس تۇماۋى تىر­كەل­گەن رەسەيلىك بىرقاتار فاب­ري­كا­نىڭ ەتىن ەلىمىزگە كىرگىزۋگە شەك­تەۋ قويىلعانىمەن باي­لا­نىستىرادى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى كورشىلەرىمىزدىڭ «ستاۆرو­پول­سكيي برويلەر» قۇس فابريكاسىنىڭ ونىمدەرىنەن ادام دەنساۋلىعىنا زييان كەلتىرەتىن ميكروورگا­نيزم­دەر تاپقان بو­لاتىن. «ساقتانساڭ – ساقتاي­مىن» دەگەن. سىرتتان كە­لەتىن ونىمنىڭ قاتاڭ تەكسەرۋدەن وتىپ جاتقانى – قۇپتارلىق ىس.
2015 جىلى قازاقستان قۇس تۇماۋىنىڭ تارالۋىنا بايلا­نىس­تى رەسەيدىڭ استراحان قۇس ونىم­دەرىن ەلگە كىرگىزۋگە شەكتەۋ قوي­عان. قاۋپى جوعارى قۇس اۋرۋى اس قورىتۋ, دەم الۋ جولدارىنا زالال كەلتىرۋمەن سيپاتتالادى. بۇل ىندەت اسىرەسە, ۇي قۇستارىن قىرىپ سالادى. قۇس تۇماۋى ادامعا جۇق­پايدى دەپ جاتادى. الايدا اۋىرعان قۇستارمەن باي­لا­نىسۋ, ونىمىن تۇتىنۋ ادام دەن­ساۋ­لىعىنا كەرى اسەر ەتەتىنى با­رىمىزگە بەلگىلى. تىپتى, مۇنىڭ سوڭى قاي­عى­لى اياقتالۋى دا مۇم­كىن. مامانداردىڭ اي­تۋىنشا, قۇستاردا بۇل اۋرۋدىڭ باستالعانىن ولاردىڭ تابەتى جوعا­لىپ, قىزۋى كوتەرىل­گە­نىنەن بايقاۋعا بولادى. سو­نىمەن بىرگە, تاۋىقتار بۇرىنعى قال­پى­نان وزگەرە باستايدى, تىنىسى قيىن­داپ, تۇمس­ى­عىنان سورا اعادى. بۇل دەرت­پەن اۋىرعان قۇس­تارعا ەم جۇرگىزىلمەيدى, كوبىنە كوزى جو­يىلادى. سوندىقتان رۇقسات ەتىل­مەگەن, ۆەتەرينارلىق-ساني­تارلىق باقىلاۋدان وتپەگەن ساۋدا ورىن­دارىنان قۇس ەتى ونىمدەرىن ساتىپ الۋدان بارىنشا ساق بولعان جون.
ەلىمىزدەگى قۇس وسىرۋشىلەر ودا­عىنىڭ پرەزيدەنتى رۋسلان شارىپوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندەرى قۇس ەتىنە بايلانىستى ەپيزووتي­كالىق جاعداي تۇراقتى.

يمپورتقا يەك ارتپاڭىز
وتاندىق ساراپشىلار ەلىمىز­دە وسىنشا قۇس فابريكاسى تۇر­عان­دا يمپورتقا يەك ارتۋدىڭ قا­جەتى جوق دەپ وتىر. يمپورتقا تا­ۋەلدى بولىپ قالماۋ ۇشىن ارى ونىم­نىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارت­تىرۋ ماقساتىندا وزىمىز ون­دىرەتىن ونىمنىڭ كولەمىن ۇلعايتا وتىرىپ, ساپاسىنا باسا مان بەرۋ ماڭىزدى ەمەس پە?! سونىمەن قاتار قۇس شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن شارۋالارعا قولداۋ كورسەتۋ قاجەت-اق.
قازىر ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭى­رىن­دە قۇس شارۋاشىلىعى قار­قىن­دى دامىپ جاتىر دەپ ايتا ال­ماي­مىز. سەبەبى, وتكەن جىلدىڭ ما­مىر ايىنان باستاپ الماتى وب­لى­سىنىڭ قۇس فابريكالارىنا سۋب­سيدييا تولەۋ توقتاتىلعان. مەم­لەكەت بەرەتىن كومەكتەن قا­عىلۋ ناسىبىن وسى كاسىپتەن تاۋىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتارعا وڭاي بولماي تۇر. قولداۋ كورمەگەن وندىرۋشىلەر شىعىنعا باتپاۋدى ويلاپ, جانتالاسىپ جاتىر.
– مامىردان باستاپ سۋبسيدييا المادىق. ونىڭ الدىندا دا بۇل كومەككە قول جەتكىزۋ قيىن بولىپ كەلدى. شىمكەنت, پەتروپاۆل قا­لالارىندا جۇز پايىزعا دەيىن سۋبسيدييا الىپ جاتقاندار بار. ال بىزدىڭ جاعدايىمىز قيىن بولىپ تۇر. وز كۇنىمىزدى وزىمىز كورىپ جا­تىرمىز. سيىر, قوي شارۋا­شى­لى­عىنداعى جاعداي جاقسى عوي. ال بىزدىڭ كۇيىمىز – وسىنداي. ىرى كو­لەم­دە نەسيە الىپ, جۇمىس جاساۋعا ماجبۇرمىز, – دەيدى «الەل اگرو» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قارجى ديرەكتورى نايم تۋرديەۆ.
بىر تاڭعالارلىعى, ەلىمىزدىڭ الماتى وبلىسىنان وزگە وڭىرلە­رىندەگى قۇس شارۋاشىلىقتارى مەم­لەكەتتىك قولداۋعا تۇراقتى يە بو­لىپ, شارۋاسىن دوڭگەلەنتىپ وتىر. ەلىمىزدەگى قۇس فابري­كا­لا­رى­­نىڭ باسىم بولىگى الماتى وب­لى­سىندا ورنالاسقانىن ەس­كەرسەك, بۇل جاع­داي باعاعا دا اسەر ەتۋى مۇمكىن. ويتكەنى كەي قۇس ەتىن وندى­رۋشىلەر جاعداي قيىن­دا­عا­سىن قاراما­عىن­داعى قىزمەتكەر­لەردى قىسقارتىپ, ونىم قۇنىن كو­تەرەدى. جەم-شوپتىڭ قىمبات­تا­عانى تاعى بار. الماتى وبلىسىن­داعى قۇس ەتىن وندىرۋ­شى­لەردىڭ ەندىگى بار ۇمىتى – وسى جىلدا. قان­داي جاع­­دايعا تاپ بولسا دا, جانى سۇيەتىن كاسىبىن تاستاعىسى جوق كاسىپ­كەرلەر جاڭا جىلدان جاقسى جاڭالىق كۇتىپ وتىر.
ەلميرا
جاقسىبايقىزى

بولىسۋ:

1 پىكىر جازىلعان

  1. مۋرات 28 قاڭتار, 2019 at 10:23 جاۋاپ

    ەگەر شىندىق ىزدەسەك قۇس وندىرۋ وتە ناشار جاعدايدا.
    قۇس ەتىن وندىرۋ فابريكالار ونىن جۇمىرقاسىن ۆاليۋتاعا شەتەلدەن ساتىپ الادى. ال جۇمىرتقا وندىرۋ فابريكالار تاۋىقتى ۆاليۋتاعا شەتەلدەن ساتىپ الادى. وعان قويا تۋرا ولار ۇشىن استىقتى دا شەتەلدەن ساتىپ الادى. تولىق وندىرىس جوق, بىز وزىمىزدى الداپ جۇرمىز. سوندىقتان تيتتەي ۆاليۋتا-تەنگە ويناسا بىردەن قۇس وندىرىسى اقسانداپ قالاتىنى سودان.

پىكىر جازۋ


*

وقۋعا كەڭەس بەرەمىز