ۇلتتى دارىپتەۋ – ۇلاعاتتى ىس

695
0
بولىسۋ:

مەملەكەت باسشىسى «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىن «جوعارىدا اتالعان جوبالاردى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ جالعاسى رەتىندە قاراستىرامىن. «رۋحاني جاڭعىرۋ» جالپىۇلتتىق باعدارلاماسىنىڭ جاڭا كومپونەنتتەرى اتا-بابالارىمىزدىڭ كوپ عاسىرلىق مۇراسىنىڭ تسيفرلى وركەنيەت جاعدايىندا تۇسىنىكتى ارى سۇرانىسقا يە بولۋىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, ونى جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تول تاريحىن بىلەتىن, باعالايتىن جانە ماقتان ەتەتىن حالىقتىڭ بولاشاعى زور بولادى دەپ سەنەمىن. وتكەنىن ماقتان تۇتىپ, بۇگىنىن ناقتى باعالاي بىلۋ جانە بولاشاققا وڭ كوزقاراس تانىتۋ – ەلىمىزدىڭ تابىستى بولۋىنىڭ كەپىلى دەگەنىمىز وسى», – دەپ تۇيىندەپتى.

قازىر وسى ماقالا جاپپاي تالقىلانىپ جا­تىر. «كىم كوشەلى وي ايتادى ەكەن?» دەپ بارلاي قاراي­مىز. قازاق بالاسىنىڭ نامىسىن قايراي­تىن, رۋحىن جانيتىن سوز كەرەك. قاشان دا ويى وزىق جۇرەتىن اكادەميك اسقار جۇمادىلداەۆ دال وسى ماقالاعا قاتىستى بولماسا دا توسىن پىكىر بىلدىرىپتى.
«قازاق ەل بولىپ قالۋ ۇشىن تەحنوكراتتىق ەلگە اينالۋ كەرەك. تەحنوكراتتىق ەلگە اينال­ماي, قازاق ەل بولمايدى. «ۇلتتىق نامىس, ۇلت­تىق رۋح» دەگەن سوزدى قازاق كوپ ايتادى. مۇنىڭ بارلىعى تەحنوكراتتىق رەفورما بولماي, بوس سوز بولىپ قالادى. رۋح دەگەن نە وزى? «ويباي, رۋح قايدا?» دەپ سىز كۇنىگە جۇز رەت ايقايلاڭىز. نە وزگەرەدى? بىر بەس مينۋتقا سىزدىڭ رۋحىڭىز كوزىن اشار, «اي, نە بولىپ قالدى, بۇل نە شۋ?» دەپ. سودان كەيىن قايتادان قالىڭ ۇيقىعا كەتەدى. رۋحىڭىز ۇيىقتاماي, مۇلگىمەي, سەرگەك جۇرۋ ۇشىن ونىڭ ارتىندا بىر تىرەك بولۋ كەرەك. بۇل تىرەك – تەحنوكراتتىق. ياعني, قازاقتى وزگەلەرگە مويىنداتاتىن وزىنىڭ جاسايتىن بىردەڭەسى بولۋ كەرەك. قازاق دەگەن – اقىلدى حالىق. «مىنەكي, جاساعان زاتتارىن قاراڭىز» دەگىزەتىندەي», – دەي كەلىپ, اسەكەڭ «جاپوندىق ساپا» دەگەن ۇعىمدى العا تارتادى.
«جاپوندىق ساپا, جاپوندىق ىس دەيتىن ۇعىم بار. دۇنيەدە جاپوندار جاساعان ونىم جايىندا «بۇل كەرەمەت, ساپالى» دەگەن تۇسىنىك قالىپ­تاسقان. ەگەر قازاقتار دا مىقتى بىر كومپيۋ­تەردىڭ تۇرىن ويلاپ تاپسا, نە بىر اۆتوكولىكتەردى جاسايتىن بولسا, وندا بىزگە دە قاتىستى وسىن­داي بىر تۇسىنىكتەر قالىپتاسار ەدى. «قازاق ىسى», «قازاقى ساپا» دەگەن ۇعىم پايدا بولار ەدى. سوندا بۇل ساپانىڭ باسقا دا سالالارعا سەپتىگى تيەر ەدى», – دەگەن تۇجىرىم جاسايدى.
اسقار جۇمادىلداەۆتىڭ بۇل پىكىرىمەن بىرەۋ كەلىسەر, بىرەۋ كەلىسپەس. الايدا ايگىلى ماتە­ماتيكتىڭ «دۇنيەدە ەلدىڭ ەكى تۇرى بولادى. جەتەككە جۇرەتىن ەل جانە جەتەكتەيتىن ەل. مىسالعا, اقش, ۇلىبريتانييا, جاپونييا سيياقتى ەلدەردىڭ باستى ماقساتى – كەرەمەت كومپيۋتەرلەردى شىعارۋ دا, وزگە ەلدەردىڭ ماقساتى – سولار شىعارعان كومپيۋتەرلەردى ساتىپ الۋ. قىسقاشا ايتقاندا, ولار وندىرۋشى ەل دە, قالعانىنىڭ بارلىعى – سولاردىڭ ونىمىن تۇتىنىپ, جەتەگىندە جۇرەتىن ەلدەر. بۇل دەگە­نىمىز – ەكسپانسييانىڭ جاڭا تۇرى», – دەگەن سوزدەرىن قۇلاققا ىلەتىن شىعار دەپ ويلايمىن.
«قازاق قازاق بولىپ قالۋ ۇشىن ەڭ الدىمەن تەحنولوگييالىق جانە تەحنوكراتتىق جەتىستىككە جەتۋ كەرەك. مۇنداي جەتىستىك بولاتىن بولسا, جاس بالانىڭ وزى مۇنى ماقتانىش تۇتاتىن بولادى. ويتكەنى ىس سوزدى باستايدى. قازىر قازاققا ەڭ كەرەك نارسە – تەحنوكراتتىق كوز­قاراس, تەحنولوگييالىق جاڭالىق جانە وسىنىڭ بارلىعىن ابايمەن, ۇلتتىق باعىتتاعى تالىم-تاربيەمەن ۇشتاستىرۋ. مۇندايدىڭ مۇمكىن ەكەنىن الەمدەگى وزىق ويلى ەلدەر دالەلدەپ بەردى. مىسالعا, كورەيا, مالايزييا, جاپونييا­داي ەلدەردى الىپ قارايىق. بۇلار قانشا جەردەن مىقتى كومپيۋتەر جاساسا دا, وزدەرىنىڭ ۇلتتىق سالت-ساناسىن التىن قۇساپ ساقتاپ, دامىتىپ وتىر. سىز وزىڭىزدىڭ انىڭىزدى, كۇيىڭىزدى ساقتاڭىز. سىز جەتى اتاڭىزدى بىلۋ داستۇرىن دارىپتەڭىز. وسىنىڭ بارلىعىن ساقتاي وتىرا, جاڭا زامانعا بەيىمدەلىپ, تەحنوكراتتىق ەلگە اينالىڭىز. سوندا عانا قازاقتىڭ بولاشاعى بولادى», – دەگەن وي ەلباسىنىڭ ۇنەمى ايتىپ كەلە جاتقان وزىق 30 ەلگە قوسىلۋ دەگەن ماقساتىنا تولىق ساي كەلەدى.
بىر كەزدە قازاقتا «بىلىم جانە ەڭبەك» دەگەن جۋرنال بار ەدى. پانايى سەبەپتەرمەن جابىلىپ قالدى.تەحنوكراتتىق كوزقاراس پەن تەحنو­لو­گييالىق جاڭالىق جاساۋ ۇشىن تاپ قازىرگى زامانعا اسا كەرەك جۋرنال. سوزدى باستايتىن ىستى سول جۋرنالدى قايتا اشۋدان باستاساق قايتەر ەدى?!.

نۇرتورە جۇسىپ 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*