ەكىجاقتى بايلانىس قوس تاراپقا دا تيىمدى

478
0
بولىسۋ:

پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2018 جىلى 5 قازاندا «قازاقستان­دىق­تار­دىڭ ال-اۋقاتىنىڭ وسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جولداۋىن جارييا­لادى. قازاقستان پرەزيدەنتى ەلدىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولاشا­عى مەن ال-اۋقاتىن ودان ارى ارتتىرۋ جونىن­دەگى جارييالاعان مازمۇنى تەرەڭ, ماقساتى ايقىن جولداۋى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ستراتەگييالىق كوز­قاراسى مەن كوشباسشىلىعىن ايقىن كورسەتەدى.

قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العاننان بەرىدەگى 27 جىل ىشىندە, پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ دانا باسشىلىعىمەن قازاق­ستاننىڭ قوعامىندا تۇراقتىلىعى ساقتالىپ, ەكونوميكاسى قارقىندى دا­مىپ, حالىقتىڭ ومىر سۇرۋ دەڭگەيى كوتە­رى­لىپ, ەلدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلى كۇن سايىن ارتىپ, دامۋدىڭ جارقىن بولا­شا­عىنا جول اشتى. قىتاي دوس ارى كورشى رەتىندە قازاقستاننىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى ۇشىن شىن جۇرەكتەن قۋانىشتى.
سوڭعى جىلدارى قحر توراعاسى سي تسزينپيننىڭ جانە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەكە باسشىلىعىمەن قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ساياسي وزارا سەنىم مەن قولداۋ ودان ارى نىعايىپ, ەكى ەل اراسىنداعى وزارا تيىمدى ىنتى­ماق­تاس­تىق تەرەڭدەي تۇسىپ, بىرلەسە قۇر­­عان «بىر بەلدەۋ – بىر جول» باعدارلاما اياسىنداعى وندى­رىستىك نىساندار سالاسىن­داعى ىنتى­ماق­تاستىق وزىنىڭ ناتيجەسىن كورسەتىپ, ەكى ەلدىڭ ورتاق دامۋىنا ايتارلىقتاي ىقپال ەتتى. قازاقستانداعى قىتاي حالىق رەسپۋب­لي­كاسى ەلشىلىگى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جولداۋى كەزىن­دەگى كەلەسى بەس اسپەكتىنى ىسكە اسىرۋعا جانە قازاقستاننىڭ دامۋىنا ناقتى ىس-ارەكەت­تەرى­مەن بەلسەندى قولداۋ كورسەتۋگە دايىن.
بىرىنشىدەن, قازاقستانداعى نەگىزگى قالالار مەن ايماقتىڭ قۇرىلىسىن قولداۋ. مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا, ايماقتىق جانە قالالىق ينفراقۇرىلىم­دى جۇيەلى تۇردە دامىتۋدى جانە ۋرباني­زا­تسييانى باسقارۋدىڭ جاڭا جوسپارىن ازىرلەۋدى ۇسىندى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن شىمكەنت­كە رەس­­پۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مارتە­بە­سىن بەرىپ, ال تۇركىستان قالاسىندا turkistan ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى قۇرىلدى. بۇل قازاقستاننىڭ وڭتۇس­تىگىندەگى كەڭ اۋماقتاردى دامىتۋعا ۇلكەن تاريحي ماڭىزى بار. وسىعان وراي جاقىن ارادا شىمكەنتكە جانە باسقا دا وڭىرلەرگە جۇمىس ساپارمەن بارىپ, جەرگىلىكتى وكىمەت مەكەمەلەرىن ارالاپ, وڭتۇستىك وڭىردىڭ دامۋ قاجەتتىلىگىن تۇسىنىپ, ەكى ەل اراسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىس جانە جوبالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ىقپال كورسەتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن. قازىرگى ۋاقىتتا قىتايلىق كومپانييالار شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدا. سونىمەن قاتار تۇركىستاندا تۇيە سۇتىنەن دايىن ۇنتاق شىعاراتىن قازاقستان مەن قىتايدىڭ بىرلەسكەن Golden سamel group LTD زاۋى­تىنىڭ قۇرىلىسى تولىق اياقتالدى.
ەكىنشىدەن, قازاقستاندى شيكىزاتتىق ەمەس سەكتور سالالارىن دامىتۋدى قولداۋ. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىققا جولداۋى كەزىندە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ەكسپورتقا باعىتتالعان وڭدەۋشى كاسىپ­ورىنداردى قولداۋ جانە قازاق­ستان­دىق ونىمدەردى حالىقارالىق نارىققا شىعارۋعا قولداۋ كورسەتۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ وتتى. قىتاي – قازاقستاننىڭ جاقىن كورشىسى جانە الەمدەگى ەڭ ىرى تۇتىنۋ نارى­عى. قازاقستان قىتايعا ەكسپورتتى كەڭەي­تۋدە ەرەكشە باسىمدىلىققا يە. قازىرگى ۋاقىتتا قىتايلىق كومپانييالار قوستا­ناي, سولتۇستىك قازاقستان جانە باسقا دا وبلىس­تاردا ەكسپورتقا باعىتتالعان قازاق­­ستاننىڭ وڭدەۋ كاسىپورىندارى, سونىڭ ىشىندە زاماناۋي اۆتوموبيل جيناۋ جانە وندىرىستىك زاۋىتتى, استىق جانە مايلى داقىلدار وڭدەۋ ونەركاسىپتەرىمەن ىن­تىماقتاستىقتا. ونىڭ ونىمدەرىنىڭ كوبى قىتايعا جانە ەۋرازييالىق ەكونومي­كا­لىق وداق ەلدەرىنە ساتىلىپ, قازاق­ستان­عا زور ەكونوميكالىق پايدا اكەلۋدە. سون­داي-اق بۇل جوبالار ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاراپىنان جوعارى باعالاندى. بولاشاقتا قىتاي ەلشىلىگى قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى الەۋەتتى ىنتىماق­تاس­تىق­تى نىعايتۋعا جاعداي جاساپ, قازاق­ستان­عا نەعۇرلىم وزىق جانە جاسىل وندىرىس قۋاتىن ەنگىزۋگە, قازاقستانداعى ۇشىنشى يندۋسترييالىق رەۆوليۋتسيياعا دەمەۋ كورسە­تۋ­گە, ونەركاسىپتى جاڭعىرتۋدى جۇزە­گە اسىرۋدى, ەكسپورتتىق الەۋەتتى دامىتۋعا, «قازاقستاندا جاسالعان» جوعارى ساپالى ونىمدەردى الەمدىك دەڭگەيگە شىعارۋعا قول­داۋ كورسەتەدى. بولاشاقتا قىتاي ەلشى­لىگى ەكى ەل ۇشىن ايماقتىق ەكىجاقتى پراگ­ما­تيكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا, قىتايمەن ىنتىماقتاستىق ۇشىن قازاق­ستان­نىڭ اربىر وڭىرىنىڭ ايماقتىق ارتىق­شىلىقتارى مەن قوسىمشا ارتىق­شى­لىعىن انىقتاۋعا, نەگىزگى قالا­لاردىڭ كلاستەرىن دامىتۋعا جاردەمدەسىپ, جەر­گى­لىك­تى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جانە حالىق­ت­ىڭ ومىر سۇرۋ جاعدايىن جاقسارتۋعا ىقپا­لىن تيگىزۋگە دايىن.
ۇشىنشىدەن, جوعارى تەحنولوگييالىق جانە يننوۆاتسييالىق سالالاردى دامىتۋدا قازاقستاندى قولداۋ. جولداۋدا مەملەكەت باسشىسى يننوۆاتسييا مەن «بولاشاق ەكو­نو­ميكا» دامۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەگىن اتاپ وتتى. سوڭعى جىلدارى قىتاي دا, قازاقستان دا تەحنولوگييالىق يننو­ۆا­تسييالارعا جانە يننوۆاتسييالىق ەكو­نوميكانى دامىتۋعا ۇلكەن نازار اۋدا­رۋ­دا. وسى سالادا وزارا تاجىريبە الماسا وتى­رىپ, ەكىجاقتى وقۋ قوس تاراپقا دا اسا تيىمدى. قىتاي قازاقستانمەن بىرلەسە وتى­رىپ, ال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ورنالاسقان العاش­قى سۋپەر ەسەپتەۋىش ورتالىعىن قۇرۋ جۇمىس­تا­رىن جۇرگىزۋدە.
قىتاي ەلشىلىگى زاماناۋي اگرو­تەح­نو­لو­گييالار, بيومەديتسينا, جاساندى ينتەل­لەكت, ۇلكەن دەرەككوزدەرى, ەلەكتروندى تاۋار باعىتىندا وزارا تيىمدى ىنتىماق­تاس­تىقتى جالعاستىرۋعا, عىلىمي زەرت­تەۋ­لەر مەن يننوۆاتسييالىق مۇمكىندىكتەردى بىر­لەسىپ جەتىلدىرۋگە, جوعارى تەحنولو­گييا­لىق يندۋسترييالاندىرۋ مەن نارىققا شىعۋدى جەدەلدەتۋگە جانە ەكى ەلدىڭ ەكو­نو­ميكالىق دامۋىن نەگىزگە الا وتىرىپ, باسە­كەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا دايىن.
تورتىنشىدەن, تۋريزمدى دامىتۋدا قازاقستاندى قولداۋ. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جولداۋدا ىشكى جانە سىرتقى تۋريزمدى قارقىندى دامىتۋ كەرەكتىگىن اتاپ كورسەتتى. قازاقستان – تابيعاتى وتە ادەمى, تۋريستىك رەسۋرستارعا باي ەل. سوڭعى جىلدارى قازاقستان ۇكىمەتى تۋريستىك ور­تا­نى جاقسارتۋ بويىنشا جاڭا شارا­لار­دى ۇنەمى ەنگىزۋدە. اتاپ ايتقاندا, وتكەن جىلى استاناداعى ارنايى ۇيىم­داستى­رىل­عان الەمدىك EXPO كور­مەسى, «قازاق­ستان­داعى قىتاي تۋريزم جىلىنىڭ» ساتتى اياقتالۋى, كولىك قاتى­ناس­تارى جانە تۋريس­تىك ينفرا­قۇرىلىمدى جاقسارتىپ قانا قويماي, سونداي-اق قازاقستانعا ساياحات جاساۋ ۇشىن كوپتەگەن قىتاي تۋريسىن قوسا العاندا, بۇكىل الەمنىڭ نازارىن وزىنە اۋداردى.
بىز ەكى ەلدىڭ تۋريزم سالالارى جانە كاسىپ­ورىندارى اراسىندا وزارا الماسۋ­لار­دى نىعايتۋعا, مەملەكەتارالىق تۋريزم­دى دامىتۋعا, ەكىجاقتى ۆيزالىق سايا­ساتتى زەردەلەپ, حالىقارالىق تۋريزمدى كەڭ كولەمدە جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى جاع­داي جاساۋعا دايىنبىز.
بەسىنشىدەن, قىتاي مەن قازاقستان جاستارى اراسىندا تاجىريبە الماسۋ جۇرگىزۋ. مەملەكەت باسشىسى وز ۇندەۋىندە, الەۋمەتتىك-رۋحاني جاڭعىرتۋ ۇدەرىسىن دامى­تۋدى, جاستاردى جان-جاقتى قول­داۋ­دى جانە 2019 جىلدى «جاستار جىلى» دەپ جارييالاۋدى ۇسىندى. جاستار – ەلدىڭ بولا­شاعى جانە قىتاي – قازاقستان دوستى­عى­نىڭ مۇراگەرلەرى.
قىتاي ەلشىلىگى جاستار جىلى ىس-شارالارىنا بەلسەنە قاتىسۋعا جانە قىتايلىق جانە قازاقستاندىق جاستار اراسىندا تۇرلى سالا بويىنشا الماسۋدى ىنتالاندىرۋعا, وسى ىس-شارا اياسىندا ەكى ەلدىڭ تيىستى ۆەدومستۆولارى, ۋنيۆەر­سي­تەت­تەرى مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارى «جاس­تار الماسۋ لاگەرى» سيياقتى تۇرلى ىس-شارا­لار­دى بىرلەسە جۇرگىزىپ, ەكى تاراپتان جاس­تاردى بىر-بىرىنىڭ تىلىن ۇيرەنۋگە, ۆيچات جانە باسقا دا ونلاين الەۋمەتتىك پلاتفورمالار ارقىلى جاقسى دوس بولىپ, قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى دوستىق الاۋىن ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاستىرۋعا نيەتتى.
قازىرگى ۋاقىتتا قىتاي مەن قازاقستان دامۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭىندە. قىتاي 2049 جىلعا دەيىن قىتاي ۇلتىنىڭ قايتا وركەندەۋ جولىندا «قىتاي ارمانىن» ىسكە اسىرسا, قازاقستان 2050 جىلى الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ ماقساتىنا جەتەدى. ەكى ەلدىڭ ستراتەگييالىق ماقساتتار­عا جەتۋدەگى ۋاقىتتىق نۇكتەلەرى ۇقساس, مۇددەلەرى – بىر.
قازاقستانداعى قىتاي ەلشىسى رەتىن­دە, وز اتىمنان جانە قىتاي ەلشى­لىگى اتى­نان ەكى ەلدىڭ ورتاق دامۋىنا جار­دەم­دەسۋگە, ەكى مەملەكەت تۇرعىن­دارى­نىڭ ال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جانە قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى جان-جاقتى ستراتەگييالىق ارىپتەستىكتىڭ جو­عا­رى دەڭگەيدە ۇزدىكسىز دامۋىنا ىق­پال ەتۋگە بار كۇش-جىگەرىمدى جۇمساۋعا دايىن­مىن.

چجان سياو,
قازاقستانداعى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جانە
وكىلەتتى ەلشىسى

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*