قانداي قۇندىلىق قاجەت?

897
0
بولىسۋ:

مەملەكەت باسشىسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا حح عاسىردىڭ قازاققا قانداي اۋىر زارداپ تارتقىزعانىن سانامالاپ تۇرىپ ايتتى. وتكەن كۇن – تاريح. سول تاريحقا ادىلەتتى باعا بەرىلدى. «كۇللى حح عاسىر رەۆوليۋتسييالىق سىلكىنىستەرگە تولى بولدى. بۇل وسى اۋماقتاعى بارشا ۇلتتارعا مەيلىنشە اسەر ەتىپ, بۇكىل بولمىسىن وزگەرتتى. اربىر جۇرت تاريحتان وزىنشە تاعىلىم الادى, بۇل – اركىمنىڭ وز ەركىندەگى شارۋا. بىرەۋگە وزىڭنىڭ كوزقاراسىڭدى ەرىكسىز تاڭۋعا ەشقاشان بولمايدى. بىزگە تاريح تۋرالى وزدەرىنىڭ سۋبەكتيۆتى پايىمدارىن تىقپالاۋعا دا ەشكىمنىڭ قاقىسى جوق. وتكەن حح عاسىر حالقىمىز ۇشىن قاسىرەتكە تولى, زوبالاڭ دا زۇلمات عاسىر بولدى» دەدى.
قازاقتىڭ قانشا عاسىرلىق تاريحىن پاراقتاساڭىز, دال وسى حح عاسىرداي قاندى قاسىرەت بولماعانىن كورەسىز. ەلدىك جولىمىز بىرجولا كۇيرەتىلىپ, قوعامدىق قۇرىلىمنىڭ مۇلدەم جات ۇلگىسى كۇشتەپ تاڭىلعانىن بىلەمىز. ەلىمىز «سوتسياليزم», «كەمەلدەنگەن سوتسياليزم», «كوممۋنيزم» ەلەسىنە بوسقا الداندى. ەڭ باستى قاسىرەت – ۇلتقا جاسالعان دەموگرافييالىق سوققى. حالقىمىز 4 ميل­ليونعا جۋىق ادامىنان ايىرىلدى. تىلىمىز تاڭدايدا تۇنشىقتى. تاريحىمىز كۇلگە كو­مىلدى. تولتۋما مادەنيەتىمىز تۇنەككە جا­سىرىلدى. جەر جىرتىلدى. توپىراق توزدى. ۇلت ازدى.
قازاق دەگەن ۇلت جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتۋگە شاق قالدى. تەك قازاق قانا ەمەس, بۇكىل ادامزات بالاسى كوممۋنيزم, فاشيزم جانە ليبەراليزم يدەيالارىنا ەرەمىز دەپ ەستەن تانا جازدادى. «وكىنىشكە قاراي, تاريحتا تۇتاس ۇلتتاردىڭ ەشقاشان ورىندالمايتىن ەلەس يدەولوگييالارعا شىرمالىپ, اقىرى سۋ تۇبىنە كەتكەنى تۋرالى مىسالدار از ەمەس. وتكەن عاسىردىڭ باستى ۇش يدەولوگيياسى – كوممۋنيزم, فاشيزم جانە ليبەراليزم بىزدىڭ كوز الدىمىزدا كۇيرەدى. بۇگىندە راديكالدى يدەولوگييالار عاسىرى كەلمەسكە كەتتى. ەندى ايقىن, تۇسىنىكتى جانە بولاشاققا جىتى كوز تىككەن باعدارلار كەرەك. ادامنىڭ دا, تۇتاس ۇلتتىڭ دا ناقتى ماقساتقا جەتۋىن كوزدەيتىن وسىنداي باعدارلار عانا دامۋدىڭ كوگىنە تەمىرقازىق بولا الادى. ەڭ باستىسى ولار ەلدىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن شاما-شارقىن مۇقييات ەسكەرۋگە تيىس» دەدى پرەزيدەنت.
حح عاسىردىڭ بەرگەنى دە بار, العانى دا بار. «ايقىن, تۇسىنىكتى جانە بولاشاققا جىتى كوز تىككەن باعداردى» قايدان تابامىز? مۇنداي باعدار حالىقتىڭ وزىندە, دالىرەك ايتساق, وزەگىندە, ۇلتتىق بولمىس-بىتىمىندە جاتقان جوق پا?
حالقىمىزدىڭ بيپاز دا بەكزادا سۋرەتكەرى عابيدەن مۇستافين «بىز ۇلتشىلدىقپەن كۇرەسىپ بولدىق, ەندىگى كەرەگى – ۇلتسىزدىقپەن كۇرەسۋ» دەگەن سوز ايتقان ەدى. تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقاندا كەمەڭگەر مۇحتار ماعاۋين «ۇلتسىزدانۋ ۇرانى» دەگەن ەڭبەك جازدى. قۇلدىق سانانىڭ قامىتىن كيگەن قازاقتىڭ ەسىن جيناۋعا شاقىردى. كەر زاماننىڭ كەسىر مىنەز-قالىبىن سىناپ, مىنەدى. ايتقان اقىلدى تىڭداۋشى ما ەدىك? سول مۇحتاردىڭ وزىن يت تالاعان تەرىدەي جان-جاقتان تالاپ, باسىن باعالاماي, بالاعىنا جارماستىق.
قازاقتانۋ قاعيداسىن ىزدەۋ كەرەك تارىزدى. بىزگە كەرەگى – «ۇلتشىلدانۋ ۇرانى»! ول الىستا ەمەس, وز باسىمىزدا, وز بولمىسى­مىزدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەڭبەگىندە بۇگىنگى ۇرپاق ۇشىن اۋاداي قاجەتتى تالاي وزەكتى ماسەلە جاتىر. قازاق ەلىنىڭ جاس بۋىنى وزىنە قاجەت قۇندىلىقتار تىزبەسىن وزى جاساۋى كەرەك. سور مەن زوردى, وڭ مەن سولدى, بار مەن جوقتى تارازى باسىنا تارتاتىن ۋاقىت الدەقاشان كەلگەن.
اباي «ادام بالاسى اقىل, عىلىم, ار, مىنەز ارقىلى عانا وزا الادى, قالعانى – اقىماقتىق» دەگەن بولاتىن. وسى تورت باعىت تۇگەل مە? قۇندىلىقتاردىڭ تورت تاعانىن اي­قىنداپ بەرگەن ابايعا, سۇرلەۋى مەن كۇر­مەۋى كوپ زاماندا الداعى باعىت-باعداردى بەلگىلەپ بەرگەن ەلباسىعا نەگە قۇلاق اس­پايمىز?!.

نۇرتورە جۇسىپ

 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*