«نۇرلى جول» ەلدىڭ بىرتۇتاستىعىن بەكەمدەۋدە

648
0
بولىسۋ:

قازاقستاندا حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردى سالۋعا جانە جوندەۋگە ۇش جىل ىشىندە 950 ميلليارد تەڭگەدەي قارجى جۇمسالعان. بۇل دەرەك ماجىلىستە «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا اۆتوموبيل جولدارىن دامىتۋ» تاقىرىبىندا وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا جارييا ەتىلدى.

وتىرىستى اشقان ماجىلىس ۆيتسە-سپي­كەرى ۆ.بوجكو قازاقستاندى حا­لىقارالىق كولىك-لوگيستيكالىق اعىندارعا ينتەگرا­تسييالاۋ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ باسىمدىقتى مىندەتتەرىنىڭ بىرى رەتىندە ايقىندالعانىن ەسكە سالدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «تورتىنشى ونەركا­سىپتىك رەۆوليۋتسييا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى بيىلعى جولداۋىندا اۆتوجولدار مەن پورتتار سالۋ مەن ولاردى جەتىلدىرۋدىڭ باسىمدىلىعىن تاعى دا اتاپ وتتى.
پرەزيدەنتتىڭ ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماسەلەسى ماجىلىستىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا تۇر. ول «نۇرلى جول» باعدار­لاماسىنىڭ باسقا دا باعىتتارىمەن بىرگە, 2016 جىلعى 26 جەلتوقسانداعى جانە 2017 جىلعى 10 ساۋىردەگى ۇكىمەت ساعاتتارىندا قارالدى. وتكەن ۇشىنشى سەسسييا بارىسىندا دەپۋتاتتار وسى باعىتتاعى 3 قارىز الۋ تۋرالى كەلىسىمدى, سونداي-اق وزبەكستانمەن, نورۆەگييامەن, ازىربايجانمەن ارادا حالىقارالىق اۆتوكولىك تاسىمالدارى تۋرالى شارتتاردى راتيفيكاتسييالادى. «قازاقستانداعى كەدەندىك رەتتەۋ تۋرالى» زاڭى قابىلداندى. بۇل جەتكىزىلىمدەردى راسىمدەۋ جانە شەكارالاردان وتۋ تارتىبىن ايتارلىقتاي جەڭىلدەتتى.
«نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدار­لاماسى اياسىندا تاعى قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانى جونىندە ينۆەس­تي­تسييالار جانە دامۋ مينيسترى جەڭىس قاسىم­بەك بايانداپ, نەگىزگى قورىتىن­دىلارعا توق­تالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اۆتوجول سالاسى باعدارلامانىڭ باستى باعىتى بولىپ تابىلادى.
– مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا 2015-2017 جىلدارى حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجول­داردىڭ قۇرىلىسى مەن رەكونسترۋكتسيياسىنا 932 ميلليارد 4 ميلليون تەڭگە بولىندى. ونىڭ ىشىندە 472,8 ميلليارد تەڭگە – ۇلتتىق قوردان الىندى. بۇل قارجى ەلىمىز­دىڭ بارلىق ايماقتارىندا 5,6 مىڭ شاقى­رىمنان استام جولعا قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. بارلىق جوبالارعا 80 مىڭعا جۋىق جۇمىسشى تار­تىلدى. وتاندىق وندىرۋشىلەر ماتەريال­دارىنىڭ ۇلەسى 95 پايىزدان اسادى, – دەدى ج.قاسىمبەك.
2016 جىلى اياقتالعان «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق دالىز, مي­نيستردىڭ باعالاۋىنشا, باعدارلامانىڭ باستى كورسەتكىشى سانالادى. جوبا مەم­لەكەت ەكونوميكاسىنا وڭ اسەرىن تيگىزگەن. جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 33 ميلليون تونناعا جەتتى, ال قازاقستان اۋماعىن باسىپ وتەتىن, سول ۇشىن ارتۇرلى الىمدار تولەيتىن ترانزيت 2,5 ەسەگە ارتىپ, جالپى كولەمى 900 مىڭ توننا بولدى. وسىلار ەسەبىنەن جيناقتالعان جىلدىق ورتاشا ەكونوميكالىق پايدا 190 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. جۇكتىڭ جولعا شىعىندايتىن ۋاقىتى 2 ەسەگە, جول-كولىك وقيعالارى 27 پايىعا, ولىم-جىتىم 35 پايىزعا قىسقاردى.
دالىزدىڭ بويىندا جولدى پايدالانۋشى كولىكتەر مەن جۇرگىزۋشىلەرگە ساپالى قىزمەت كورسەتەتىن, سونداي-اق شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا سەرپىن بەرەتىن
277 جول بويىنداعى قىزمەت كورسەتۋ نىساندارى جۇمىس ىستەيدى. ونداعى 73 نى­سان سوڭعى جىلدارى قۇرىلدى: 23-ى جامبىل وبلىسىندا, 19-ى – تۇركىستان وبلىسىندا, 16-سى – قىزىلوردا وبلىسىندا, 15-ى – اقتوبە وبلىسىندا.
«نۇرلى جول» اياسىندا ەلوردادان نۇر سيياقتى ەلىمىزدىڭ ار بۇرىشىنا شۇعىلالى-ساۋلەلى تۇردە تارايتىن جولدار سالۋ قولعا الىنعان بولاتىن. ايتپەسە, كەڭەس كەزىندە قازاقستاننىڭ بارلىق جولدارى رەسەيگە شيكىزات تاسۋعا باعدارلانىپ توسەلگەن. سالدارىنان, ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرى ورتا­لىقپەن جانە وزارا لايىقتى دارەجەدە بايلانىستىرىلمادى.
«ساۋلەلىك پرينتسيپ» بويىنشا «ور­تالىق–وڭتۇستىك», «ورتالىق–شىعىس» جانە «ورتالىق–باتىس» دالىزدەرىنىڭ قۇ­رى­لىسى جۇرگىزىلۋدە. 2013 جىلى باستال­عان «ورتالىق–وڭتۇستىك» اۆتوكولىك دالىزىنىڭ ۇزىندىعى 1 مىڭ 291 شاقىرىمعا تەڭ. بۇرىن بۇل باعىتتا ەسكى جول بولعان, ەندى ونىڭ ورنىن باساتىن زاماناۋي دالىز تولىعىمەن 1-تەحنيكالىق كاتەگوريياعا اۋىستىرىلادى.
2013-2017 جىلدار ارالىعىندا 171 شاقى­رىمدىق «استانا – تەمىرتاۋ» جانە 104 شاقىرىمدىق «الماتى – قاپشاعاي» ۋچاسكەلەرىندە قوزعالىس اشىلدى. مينيستر بيىل 14 شاقىرىمدىق «تەمىرتاۋ – قارا­عان­دى» ۋچاسكەسىندەگى قوزعالىستى اشا­تىن­دارىن حابارلادى. قاراعاندى قالا­سى­نىڭ اينالما جولىندا (48 كم) جانە 228 شا­قىرىمعا سوزىلىپ جاتقان «قۇرتى – بۋ­رىل­­بايتال» جول تەلىمىندە جۇمىستار باستالدى.
بۇعان قوسا, بيىلعى قازان ايىندا «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جوباسى ۇشىن سىرتتان تارتىلعان قارىزداردى ۇنەمدەۋ ەسەبىنەن بوساعان قارجىعا 297 شاقىرىمدىق «بالقاش – بۋرىلبايتال» ۋچاسكەسىنىڭ رەكونسترۋكتسيياسىنا كىرىسۋ ۇشىن كەلىسىمشارت جاساۋ جوسپارلانۋدا.
– قۇرمەتتى دەپۋتاتتار, قارىز جونىندەگى كەلىسىمدى تەز ارادا راتيفيكاتسييالاۋ بويىنشا كومەك بەرۋلەرىڭىزدى سۇرايمىن. 2019 جىلدان باستاپ, مەملەكەتتىك كەپىلدىك زاەمدارى ەسەبىنەن 363 شاقىرىمدىق «قاراعاندى – بالقاش» جانە 67 شاقى­رىمدىق «قۇرتى – قاپشاعاي» ۋچاسكە­لەرىنىڭ رەكونسترۋكتسيياسىن باستاۋ جوس­پارلانۋدا. جوبا 2020-2021 جىلى اياقتالادى دەپ بولجاپ وتىرمىز, – دەدى ينۆەستيتسييالار جانە دامۋ مينيسترى.
ۇزىندىعى 904 شاقىرىم بولاتىن «ورتالىق – شىعىس» دالىزىنىڭ رە­كونس­ترۋكتسيياسى دا تولىق قارقىندا جۇرگىزىلۋدە. بۇگىندە 200 شاقىرىمدىق «استانا – پاۆلودار» جانە 204 شاقىرىمدىق «پاۆ­لودار – سەمەي – قالباتاۋ» ۋچاسكەلەرىندە قوزعالىس اشىق. وسى جىلى تاعى 500 شاقىرىمدا جۇمىستار جالعاسۋدا. مي­نيستر ج.قاسىمبەك ونىڭ ىشىندە 239 شاقىرىم جولدى 2018 جىلى, قالعان 261 شاقىرىمدى 2019 جىلى اياقتاۋعا ۋادە ەتتى. وسىلايشا, بيىل استانادان پاۆلودارعا دەيىنگى, ال 2019 جىلى قالباتاۋعا دەيىنگى قوزعالىستى تولىق اشپاق.
ال «ورتالىق – باتىس» جوباسى اياسىندا 299 شاقىرىمدىق «قاندىاعاش – ماقات» ۋچاسكەسىندە جۇمىستار جۇرۋدە. نەگىزى, باس قالامىز استانانىڭ بارلىق وڭىرمەن تىكەلەي اۆتوكولىك جولىمەن بايلانىسۋىن جولعا قويۋ ارقىلى «نۇرلى جول» باع­دارلاماسى مەملەكەتىمىزدىڭ بىرتۇتاستىعىن نىعايتا تۇسۋگە ىقپال ەتەدى.
ەلىمىزدىڭ باتىسىندا, سونداي-اق جالپى ۇزىندىعى 120 شاقىرىمعا جەتەتىن «اقتوبە – قاندىاعاش» (60 كم) جانە «اتىراۋ – استراحان (رەسەي)» (60 كم) ۋچاسكەلەرىندە رەكونسترۋكتسييالاۋ جۇ­مىستارى باستالدى.
مۇنىڭ سىرتىندا شەكارا بويىنداعى وڭىرلەرىمىزدىڭ كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناس­تارىن دامىتۋ ۇشىن «ورال – تاسقالا» (100 كم), «پەتروپاۆل – رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ شەكاراسى» (61 كم) جوبالارى ىسكە اسىرىلۋدا. بۇلار سولتۇستىك كورشىگە باستايدى. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا شىعۋ ۇشىن «قالباتاۋ – مايقاپشاعاي» (415 كم), «ۇشارال – دوستىق» (184 كم), «تاس­كەسكەن–باقتى» (20 كم) جوبالارى قولعا الىنعان. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا وزبەك­ستانعا جەتكىزەتىن «بەينەۋ–اقجىگىت» (84 كم) اۆتوجولى قالپىنا كەلتىرىلۋدە.
قازىرگى كەزدە مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا, بۇدان بولەك, «ششۋچينسك – زەرەندى» (80 كم), «قوستاناي – دەنيسوۆكا» (114 كم), جەتىباي – جاڭاوزەن» (73 كم), «قورداي اينالما جولى» (80 كم), «ۇزىناعاش – وتار» (96 كم), «مەركى – بۋرىلبايتال» (266 كم), «وسينوۆ اسۋى» (32 كم) جانە «تالدىقورعان – وسكەمەن» (763 كم) اۆتوجولدارىن رەكونسترۋكتسييالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
بيىل قازاقستان تاريحىنداعى العاشقى ىرى كونتسەسسييالىق جوبا «ۇلكەن الماتى اينالما اۆتوموبيل جولىن» (ۇاااج) سالۋ جۇمىسى باستالدى. ول ترانزيتتىك جۇك جانە جەڭىل كولىكتەردىڭ ونسىز دا تۇتىنگە بۋلىققان الماتى قالاسىنا كىرمەي, سىر­تىمەن اينالىپ وتۋىنە مۇمكىندىك بەرىپ, تيىسىنشە, قالانىڭ ەكولوگييالىق احۋالىنا وڭ اسەرىن تيگىزبەك.
2018 جىلدىڭ سوڭىندا «دەنيسوۆكا–قارابۇتاق» (40 كم), «كەگەن – جالاڭاش–ساتتى» (35 كم) جانە «اقسۋ – كۋرچاتوۆ» (24 كم) اۆتوجولدارىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانۋدا. بۇدان وزگە, كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى اياسىندا 33 اپاتتى كوپىر مەن وتپەجولدار جوندەلىپ, 17 جەرۇستى جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتپەسى تۇرعىزىلۋدا. سونداي-اق 5 شەكارالىق بەكەت وتكەلىنە, تاراتا ايتساق, «قاراقوعا», «اۋىل», «ۋبا», «جاڭا جول», «سىرىم» بەكەتتەرىنە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپتى.
– بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالماقتى ازايتۋ جانە «نۇرلى جول» اياسىندا اۆتوجولداردى كۇتىپ ۇستاۋ ماسەلەسىن قامتاماسىز ەتۋ ۇشىن اقى الۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ جۇمىستارى جال­عاسۋدا. اتاپ ايتقاندا, جالپى ۇزىن­دىعى 469 شاقىرىم بولاتىن «استانا – تەمىر­تاۋ», «الماتى – قاپشاعاي» جانە «الماتى – قورعاس» ۋچاسكەلەرىندە اقى الۋ جۇيەلەرىن ىسكە قوسۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. جالپى ۇزىندىعى 5,5 مىڭ شاقىرىم بولاتىن 13 جولدا اقى الۋ جۇيەسىن ورناتۋ بويىنشا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامالاردى ازىرلەۋ جۇمىستارى اياقتالادى. ونىڭ ىشىندە «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك دالىزى دە بار, – دەدى ج.قاسىمبەك.
جەڭىس قاسىمبەك وز سوزىندە رەسپۋبلي­كالىق ماڭىزداعى اۆتوجولداردى جوندەۋ مەن كۇتىپ ۇستاۋعا بيىل 76,9 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعانىن مالىم ەتتى. ال جەرگىلىكتى جولداردى جوندەۋگە رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 145,9 ملرد تەڭگە ارنا تارتپاق. سويتىپ, 2017 جىلمەن سا­لىستىرعاندا, قارجىلاندىرۋ 58,9 ملرد تەڭگەگە ۇلعايدى.
قازىرگى ۋاقىتتا رەسپۋبليكالىق جول بويلارىندا 1 859 قىزمەت كورسەتۋ نىسانى بار ەكەن. ولاردىڭ 42 پايىزى نەمەسە 780-ى ۇلتتىق ستاندارتقا ساي كەلەدى. جىل اياعىنا دەيىن 70 نىساندى ستاندارتقا ساي كەلتىرۋ جوسپارلانۋدا. بۇل قىزمەت كورسەتۋ نىساندارىنىڭ قاي جەردە ورنالاسقانىن جۇرگىزۋشىلەر بىلىپ, ايالدايتىن ورنىن الدىن الا جوسپارلاي الۋى ۇشىن ولاردى IRU Transpark, GoogleMaps, ياندەكس كارتا تسيفرلى كارتالارىنا ەنگىزۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
– «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى كەڭ اۋقىمدا ىسكە اسىرۋ – قازاقستاننىڭ ۇزاقمەرزىمدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ كاتاليزاتورى. سونداي-اق ول وڭىرارالىق بايلانىستاردى قامتاماسىز ەتەدى جانە الەمدىك كولىك جۇيەسىنە ىق­پالداسۋعا مۇمكىندىك تۋادى. بۇل باعدارلا­ما قوسىمشا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ارقىلى داعدارىسقا قارسى باعىت­تالعان سيپاتقا يە. قۇرىلىس ماتەريالدارى, تۋريزم, وندىرىس سيياقتى سالالارعا جانە تۇتاستاي العاندا, ەل ەكونوميكاسىنا ايتارلىقتاي مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر ەتەدى. كولىك ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ ناتيجەسىندە تاسىمالداۋ جىلدامدىعى ارتادى, كولىك شىعىندارى تومەندەيدى. قازاقستاننىڭ ىسكەرلىك بەلسەندىلىگىنىڭ, ونىمدىلىك پەن ترانزيتتىك الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا جول اشادى, – دەپ تۇسىندىردى مينيستر جەڭىس قاسىمبەك.
ۇكىمەت ساعاتىندا قوسىمشا بايان­داما جاساعان پالاتانىڭ ەكونو­ميكالىق رە­فورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ن.سابيليانوۆ اۆتوموبيل جول­دارىنىڭ ساپاسىنا قاتىستى ماسەلەگە نازار اۋدارتتى. مىسالى, 2016 جىلى «بوعاس – قاراعاندى» رەسپۋبليكالىق ما­ڭى­زى بار جولىنىڭ «تارباعاتاي – اياگوز» ۋچاس­كەسىنە ورتاشا جوندەۋ جۇرگى­زۋگە بىر­نەشە مەردىگەر تارتىلعان, ولاردىڭ ار­قايسىسى اسفالتتى ارتۇرلى تاسىلمەن تو­سەگەن. ناتيجەسىندە, جول ساپاسىز سالىنعان جانە قازىردىڭ وزىندە بۇزىلىپ جاتىر.
سونداي-اق دەپۋتاتتار بىرقاتار جو­بالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ باستاپقىدا بەل­گىلەنگەن مەرزىمدەرىنىڭ بۇزىلۋى جانە ولاردى بىرنەشە مارتە تۇزەتۋ, مەملەكەتتىك باعدار­لامانى ىسكە اسىرۋدىڭ جوسپارلى كورسەت­كىشتەرىنە قول جەتكىزبەۋ, جول جا­بىن­دارىنىڭ كوتەرۋ قابىلەتىنىڭ جىلدام توزۋى سەكىلدى ماسەلەلەردى كوتەردى.
تالقىلاۋ سوڭىندا دەپۋتاتتار قارالعان ماسەلە بويىنشا تيىستى ۇسىنىمدار قابىلدادى.

ايحان شارىپ

 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*