دىني ساۋاتسىزدىقتان تەرروريزم تۋىندايدى

1064
0
بولىسۋ:

بيىل جىل باسىنان بەرى قازاقستان ارنايى قىزمەتى رەسپۋبليكا اۋماعىندا جاسالماق بولعان ۇش تەراكتىنىڭ الدىن الدى, تەراكت ۇيىمداستىرماقشى بولعان 13 ادامدى ۇستادى. ولاردىڭ ىشىندە شەتەلدىكتەر جوق, بارلىعى قازاقستاندىق ازاماتتار دەپ حابارلادى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى.

ۇقك ارنايى قىزمەتى بيىل استانا, اقتوبە, ورال قالالارىندا كۇش قولدانۋ ارقىلى جاسالاتىن تەرروريستىك سيپاتتاعى ەكسترەميستىك اكتسيياعا دايىندالعان راديكالدىق ۇش توپتىڭ جوسپارلارىن باستاپقى كەزەڭىندە انىقتاپ, دەر كەزىندە توسقاۋىل قويدى. ۆەدومستۆونىڭ ما­لىمدەۋىنشە, راديكالدار قۇقىق قورعاۋ, جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى مەن عيماراتتارىنا شابۋىل جاساۋدى جوسپارلاعان. بۇل توپتاردىڭ 13 مۇشەسى قاماۋعا الىنىپتى. قازاقستان ارنايى قىزمەتى بىلتىرعى جىلى 11 تەراكتىنىڭ الدىن العان ەكەن. 2014-2017 جىلدار ارالىعىندا قازاقستان اۋماعىندا ەكسترەميستەر 30 رەت لاڭكەستىك شارالارىن ۇيىمداستىرماقشى بولعان, بىراق ولاردىڭ بارلىعى ارنايى قىزمەتتىڭ باقىلاۋىندا بولعان, دەر كەزىندە اشكەرەلەنگەن.
تەرروريستىك اكتىلەر ۇيىمداس­تى­رۋشىلاردان باسقا جىل باسىنان بەرى 40 شاقتى ادام تەرروريزمدى ۋاعىزداعانى جانە حالىقارالىق تەرروريستىك ۇيىمدارعا قاتىسۋعا شاقىرعانى ۇشىن ۇستالعان. مىسالى, مامىر ايىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى دەپارتامەنتى قىزمەتكەرلەرى جۇرگىزگەن جەدەل-شارالارى بارىسىندا ەكسترەميزمگە قاتىسى بار دەگەن كۇدىكپەن وبلىستىڭ 8 تۇرعىنى ۇستالدى. ۇستالعان ازاماتتار وبلىستىڭ بىرقاتار اۋدانىندا ەكسترەميستىك يدەولوگييا تۋرالى اۋديو جانە بەينەجازبالاردى تاراتقان. ولاردىڭ ارەكەتتەرىنە قاتىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ «الەۋمەتتىك, ۇلتتىق, رۋلىق, ناسىلدىك, تەكتىك-توپتىق نەمەسە دىني الاۋىزدىقتى قوزدىرۋ» بابى بويىنشا قىلمىستىق ىس قوزعالىپ, قاماۋعا الىندى. «2018 جىلدىڭ باسىنان بەرى لاڭكەستىكتى ۋاعىزداعانى ۇشىن قازاقستاننىڭ 26 ازاماتى جانە دايش, حاييات تاحرير اش-شام, كاتيباد تاۋحيد ال-جيھاد سيياقتى حالىقارالىق تەرروريستىك ۇيىمداردىڭ جۇمىسىن ۋاعىزداپ, وعان قاتىسۋعا شاقىرعان 18 قازاقستاندىق ۇستالدى» دەپ مالىمدەدى ۇقك.
لاڭكەستىكتىڭ الدىن الۋ, انىقتاۋ جۇمىستارىنا بارلىق ارنايى قىزمەتتەر مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جۇمىل­دىرىلعان. جاقىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «سىربار» سىرتقى بارلاۋ قىزمەتىنىڭ ديرەكتورى عابيت بايجانوۆتى قابىلدادى. كەزدەسۋ بارىسىندا ۆەدومستۆو باسشىسى سىرتقى بارلاۋ قىزمەتىنىڭ بيىلعى 6 ايدا اتقارعان جۇمىسىنىڭ نەگىزگى ناتيجەلەرى جانە بۇعان دەيىن بەرىلگەن تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋى جونىندە مالىمدەدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ كورشى مەملەكەتتەرمەن دوستىق قاتىناس­تاردى ساقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتتى. «شەت ەلدەردىڭ ارناۋلى ورگاندارىنداعى ارىپتەستەرمەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتا بولۋ قاجەت. تەرروريستىك يدەيالاردى ۇستاناتىنداردى, سونىڭ ىشىندە سيرييادان ورالاتىنداردى ۇدايى باقىلاۋدا ۇستاۋ كەرەك. بۇل سىزدەر اتقاراتىن جۇمىستىڭ نەگىزگى باعىتى سانالادى» دەپ قازاقستان پرەزيدەنتى بىرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردى.
قازىرگى كەزدە يسلام دىنىندەگى ارتۇرلى اعىمدار ەلىمىزگە كوپتەپ ەندى. ولاردىڭ قايسىسى قانداي باعىتتى ۇستاناتىنىن قاراپايىم حالىق بىلە بەرمەيدى. ويتكەنى كوپشىلىگىمىزدىڭ دىني ساۋاتىمىز جوقتىڭ قاسى. سوندىقتان كەيبىرەۋلەر اداسىپ جاۋگەرشىلىككە شاقىراتىن اعىمدارعا تۇسىپ كەتۋى مۇمكىن. وسىدان كەلىپ لاڭكەستىك ارەكەتتەرگە باراتىندار شىعادى. بۇل باعىتتا دىنتانۋشىلار جاقسى جۇمىس ىستەپ جاتىر, دىني ساۋات اشامىن دەگەندەرگە دە بارلىق جاعداي جاسالعان. حالىقتى اقپاراتتاندىرۋ, مەملەكەتتىڭ دىن سالا­سىنداعى ساياساتىن تۇسىندىرۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە 250 ارنايى اقپاراتتىق-تۇسىندىرۋ توبى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قۇرامىندا 3500-گە جۋىق ادام بار. دىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى 2017 جىلى باسپا ونىمدەرىن شىعاراتىن 2925 نىسانعا تالداما جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, ونىڭ ىشىندە 136 نىساننىڭ زاڭعا قايشى ارەكەتىن انىقتادى. قازىر راديكالدى باعىت ۇستاناتىن تۇلعالارعا تۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. «نۇر-مۇباراك» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىندا ەكسترەميزمگە قارسى ىس-قيمىل سالاسى بويىنشا تەولوگتاردى دايىندايتىن ينستيتۋت قۇرىلدى. وسى جەردە جۇزدەن استام يمام قايتا دايارلاۋ كۋرسىنان وتتى. دىن سالاسى بويىنشا تۋىندايتىن ساۋالدار ۇشىن «قاۋىرت جەلى – 114» بايلانىسى جۇمىس ىستەيدى.
– ەلىمىزدەگى دىني احۋالدىڭ تۇراق­تىلىعى مەملەكەتتىك-كونفەسسييالىق قارىم-قاتىناس, كونفەسسييالار ارا­سىنداعى وزارا ارەكەتتەستىك, ازاماتتاردىڭ ار-وجدان بوستاندىعىنىڭ دەڭگەيى, دىن سالاسىن رەتتەيتىن قولدانىستاعى زاڭناما تالاپتارىنىڭ ساقتالۋى, ازاماتتار­دىڭ دىن سالاسىنداعى ساياساتقا قاتىناسى مەن دىن سالاسىنداعى احۋالدى باعالاۋى سيياق­تى كوپ قاتپارلى ولشەمدەردىڭ ناتيجەسى­نەن قۇرالادى. قازىرگى كەزدە قازاقستان قوعامى رۋحاني كەلىسىم مەن وزارا ىنتىماقتاستىق جاعدايىندا دامىپ كەلەدى. شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت ىشىندەگى ۇلكەن جەتىستىكتەرىمىزدىڭ بىرى – ەلىمىزدە دىني سەنىم بوستاندىعىنىڭ, دىني ەركىندىكتىڭ تولىق بەكۋى, سونىمەن قاتار كونفەسسييا وكىلدەرىنىڭ زاڭ اياسىندا قىزمەت ەتۋى. وكىنىشكە قاراي, دىندى بىرجاقتى تۇسىنەتىن راديكالدى اعىمدار يدەيالارىن ۇستانۋشىلار تاراپىنان ەلىمىزدە سوڭعى 5-6 جىلدا بىرقاتار جانتۇرشىگەرلىك وقيعالاردىڭ ورىن العانى مالىم. دەسەك تە, وسىنداي وقيعالاردىڭ وزى ەلىمىزدەگى دىني احۋالدىڭ تۇراقتىلىعىنا سىزات تۇسىرە المايدى. كەرىسىنشە, مۇنداي لاڭكەستىك وقيعالار قوعامدا بەرىك ورنىققان كونفەسسيياارالىق كەلىسىم مەن اۋىزبىرشىلىكتىڭ باعا جەتپەس قۇندىلىق ەكەنىنە كوز جەتكىزە تۇسەدى. سوندىقتان ەلىمىزدەگى دىني احۋال تۇراقتى ەكەندىگىن جانە دىني سەبەپتەردى بۇركەنىپ, رادي­كالداردىڭ قاتىسۋىمەن ورىن العان بىردى-ەكىلى وقىس جاعدايلار وعان تۇبەگەيلى اسەر ەتپەيدى. قازاقستان – الەمدىك قوعامداس­تىقتىڭ بىر بولىگى. سول سەبەپتى, ەل تاريحى قازىرگى زامانعى الەمنىڭ جاعدايىمەن, دامۋ سەرپىنىمەن, حالىقارالىق ساياسات پەن ەكونوميكاداعى وزگەرىستەرگە تىعىز بايلانىستى داميدى. دىني سيپاتتاعى دۇنيەنى دۇرلىكتىرگەن قۇبىلىستاردىڭ, اسىرەسە, سوڭعى كەزدەرى ورىن العان مى­سىرداعى مەشىتتە بولعان تەراكت, اۋعانستان مەن نيگەرييادا بولعان قاندى وقيعالار, سيرييا اۋماعىنداعى دايش تەرروريستىك ۇيىمى ارەكەتتەرىنىڭ زۇلىمدىعىنان قاراپا­يىم حالىق زارداپ شەگۋدە. مۇنداي ارەكەتتەر­دىڭ ەلىمىز ۇشىن دە كەرى ىقپالى, قاۋىپ-قاتەرى بار ەكەنى راس. بۇل رەتتە قوعامنىڭ تىنىشتىعى مەن مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ ماقساتىندا دىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى جان-جاقتى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى العا شىعادى, – دەيدى مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ايدار ابۋوۆ.
تەراكتىلەردىڭ بارلىعى دىني يدەو­لوگيياعا نەگىزدەلگەن دەگەن قاتە پىكىر. يسلام – ەڭ الدىمەن ادامزاتتى بەيبىت ومىرگە شاقىراتىن دىن. لاڭكەستەردىڭ اراسىندا جوعارىدا ايتىلعان دىني ەكسترەميستەردىڭ جەتەگىندە كەتكەندەر بولۋى مۇمكىن, بىراق ەشقانداي يدەو­لوگيياسىز-اق قاراقشىلىقپەن اينا­لىساتىن, قىلمىستىق جولعا تۇسكەن باندالىق توپتار دا كۇشتىك قۇرىلىمدارعا قارسى شىعاتىنىن ۇمىتپاۋ كەرەك. العاشقى تەراكتىلەر سەريياسى قازاقستاندا 2011 جىلى بولدى. اقتوبەدە 17 مامىر كۇنى بەلىنە بومبا بايلاعان جانكەشتى ر.ماقاتوۆ ۇقك وبلىستىق دەپارتامەنتىنىڭ عيماراتىنا كىرىپ وزىن جارىپ جىبەردى. وزى سول جەردە قازا تاپتى, ۇش ادام جارالاندى. پروكۋراتۋرا ماقاتوۆتى ەكسترەميستىك توپ مۇشەسى دەپ تانىعانمەن, وزىن-وزى جارىپ جىبەرۋ فاكتىسىن تەراكت ساناتىنا جاتقىزبادى. ونىڭ توبىنداعى 12 ادام ۇستالدى, بىرەۋى عانا «تەرروريزم» بابىمەن سوتتالدى. ودان كەيىن 31 قازاندا اتىراۋ قالاسىندا ەكى تەراكت بولدى. بىرىنشى جارىلىس پروكۋراتۋرا, ۇقكد جانە وبلىستىق اكىمشىلىك عيماراتىنىڭ جانىندا, ەكىنشىسى – تۇرعىن ۇيدىڭ اۋلاسىندا بولدى. 23 جاستاعى لاڭكەس ب.سۇلتانعاليەۆ وقيعا ورنىندا قازا تاپتى. اتىراۋداعى بۇل وقيعانى قازاق­ستاندا بىرىنشى رەت تەرروريستىك اكت دەپ تانىدى. «حاليفات اسكەرلەرى» تەرروريستىك توبى بۇل جارىلىستاردى ۇيىمداستىرعانىن موينىنا الدى. وعان قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى بىرنەشە كۇننەن كەيىن ۇستالىپ, بىر جىلدان كەيىن ولار «تەرروريزم» بابى بويىنشا سوتتالدى.

قايىرجان تورەجان

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*