جاڭا مازمۇنداعى وقۋلىقتا جاڭالىق بار ما?

2775
4
بولىسۋ:

جاڭا وقۋ جىلى باستالار الدىندا وقۋلىق جايى ەڭ كوپ تالقىلاناتىن, وزەكتى ماسەلەگە اينالادى. قازاقستاندا وقۋلىقتار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاڭارتىلعان بىلىم مازمۇنىنا كوشىپ جاتقانى بەلگىلى. 2016-2017 جىلدارى 1,2,5 جانە 7 سىنىپ وقۋلىقتارى جاڭا مازمۇنمەن باسىلىپ شىقسا, بيىلعى وقۋ جىلىنان 3, 6 جانە 8-سىنىپ وقۋشىلارى جاڭا وقۋلىقپەن وقيتىن بولادى. الماتىدا وسى كىتاپتاردى باسىپ شىعارۋ, ونى ايماقتارداعى مەكتەپتەرگە جەتكىزۋ بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستاردى تانىستىرۋ ماقساتىندا باسپاسوز-تۋرى ۇيىمداستىرىلىپ, وندا ماماندار وقۋلىق شىعارۋداعى جاڭالىقتار, وقۋشىلاردى قاجەتتى وقۋلىقپەن قامتاماسىز ەتۋدەگى تۇيكىلدى ماسەلەلەردى تالقىعا سالدى.

بيىلعى وقۋ جىلىنىڭ باستى جاڭا­لىعى – جاڭادان باسىلىپ شىققان وقۋلىقتاردا ەلەكتروندى نۇس­قا­سىنىڭ QR-كودى ورنالاس­تى­رىلۋى. قازان ايىنان وسى كود ارقىلى وقۋلىقتىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسىن تەگىن جۇكتەپ الۋعا بولادى. بۇل جۇيەنى ەنگىزۋ ۇشىن بجعم بارلىق باسپالارعا وقۋلىقتاردىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسىن شى­عارۋدى مىندەتتەگەن. ەندى وقۋلىق­تىڭ قاعاز نەمەسە پلانشەت ارقىلى ەلەكتروندى نۇسقاسىن وقۋ – مەكتەپ اكىمشىلىگى مەن اتا-انانىڭ وز ەركىندە. الايدا «مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ وقۋلىقتى جاپپاي پلانشەت ارقىلى وقۋى ازىرگە مۇمكىن ەمەس» دەپ تۇجى­رىم­­دايدى بجعم «وقۋلىق» عىلىمي-تاجىريبەلىك ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى بەيبىتكۇل كارىموۆا: «بىرىنشىدەن, بارلىق وقۋشىنىڭ پلانشەت الۋعا مۇمكىندىگى جوق, ەكىنشىدەن, پلانشەتتە كوپ وتىرۋ – بالا دەنساۋلىعىنا زييان». ونىڭ ۇستىنە مۇنداي كود تەك جاڭادان شىققان وقۋلىقتاردا عانا بار. «مەكتەپ» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى ەرلان ساتىبالديەۆتىڭ پىكىرىنشە, وقۋلىقتاردىڭ ەلەكتروندى نۇسقا­سىنىڭ تەگىن ورنالاسۋى الەمدىك تاجىريبەدە جوق. شەتەلدە ونى تەك اقىلى تۇردە جۇكتەپ الۋعا بولادى. باسپاگەردىڭ ايتۋىنشا, بۇل باسپانىڭ پايداسىنا كەرەعار, قاعاز نارىققا كەرى اسەر ەتەدى.

مەملەكەت وقۋشىلاردى تەگىن وقۋلىقپەن قامتامىز ەتۋدى وز موينىنا العان, وعان قاجەتتى قارجى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنەدى. بجعم مالىمەتى بويىنشا, 2018-2019 وقۋ جىلىنا رەسپۋبليكاداعى 3, 6 جانە 8-سىنىپتاردىڭ 906 417 وقۋشىسى ۇشىن 12 187 466 وقۋلىق ساتىپ الىنعان. ايماقتارداعى اتقارۋشى ورگاندار قاي مەكتەپكە قانشا وقۋلىق پەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرال قاجەت ەكەنىن ەسەپتەپ, تيراجداۋعا تاپ­­سىرىس بەرۋى تيىس. وسى ورايدا بەيبىتكۇل سار­سەمبەكقىزىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە مەك­تەپ­تەرگە قاجەتتى وقۋلىقتاردىڭ سانىن انىقتاۋ جۇيەسىنە وزگەرىس ەنگىزىلۋدە. وسى وزگەرىسكە سايكەس, ىرى باسپالار سايتتارىندا وقۋلىقتىڭ بولجامدى باعاسىن ىلىپ, جىل سوڭىنا دەيىن جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر وقۋلىققا قاجەتتى قار­جىنى بيۋدجەتكە كىرگىزەتىن بولادى. ياعني, قا­جەتتى وقۋلىقتىڭ سانى ەرتە انىقتالىپ, كەلەر وقۋ جىلىنا وقۋلىق جەتىسپەۋشىلىگى تۋىنداماۋى تيىس. قازاقستاندا وقۋلىق شىعاراتىن 15 شاقتى باسپا بار. وقۋلىقتاردىڭ 90 پايىزى وتاندىق باسپاحانالاردا باسىلادى. قازىرگى تاڭدا 3, 6 جانە 8-سىنىپتارعا ارنالعان وقۋلىقتار باسپا­حانادا باسىلىپ, بۋىلىپ-تۇيىلىپ دايىن تۇر. ولاردىڭ ايماقتارعا دەر كەزىندە جەتۋى – جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر انىقتاعان تاسىمالداۋ­شىلارعا بايلانىستى.
جاڭا مازمۇنداعى وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى بىراز سىنعا ۇشىراعانى بەلگىلى. وسىنداي كەمشىلىكتەردى بولدىرماس ۇشىن 3, 6, 8-سىنىپتىڭ وقۋلىقتارى جالپى سانى 14 ساراپتامادان وتىپتى. №159 مەكتەپ-گيمنازييادا 2 بالاسى وقيتىن جۇلدىز بالتابەكقىزىنىڭ پىكىرىنشە, جاڭار­تىلعان بىلىم مازمۇنى اياسىندا شىعارىلعان وقۋلىقتاردا تەورييالىق ماتەريالدار ازايىپ, بالانىڭ جەكە ويلاۋ قابىلەتىن ارتتىرۋعا كوپ مان بەرىلگەن. «شىعارماشىلىق تاپسىرمالار وتە كوپ, العان بىلىمىن تاجىريبەدە قولدانۋعا مۇم­كىندىك بەرىپ, بالانىڭ پوتەنتسيالىن ارتتىرادى. وقۋلىقتىڭ مازمۇنى عانا ەمەس, ساپاسى دا ارتىپ كەلەدى. بالالار بىلتىر 5-7 سىنىپتا وقىعان كەزدە, باعدارلامانىڭ باسىندا ۇيرەنگەنشە قيىن بولدى, وقۋ جىلىنىڭ اياعىندا وڭ ناتيجەسىن كوردىك. بيىل 6-8 سىنىپتارعا ارنالعان وقۋلىق­تاردىڭ مۇقاباسى دا تارتىمدى, سالماعى دا ەسكەرىلگەن» دەيدى جۇلدىز قۇرمانباەۆا.

وقۋلىقتىڭ سالماعى قانشا بولۋى كەرەك? 

وقۋلىقتار مەملەكەتتىك ستاندارت نەگىزىندە جازىلىپ, پيلوتتىق مەكتەپتەردە سىناقتان وتىپ, بۇكىل ايماقتا تالقىلانعان. قوعامدىق باعالاۋ, عىلىمي-پەداگوگيكالىق ساراپتاما مەن رەسپۋب­ليكالىق پاندىك كوميسسييانىڭ ىرىكتەۋىنەن وتىپ, قولدانۋعا ۇسىنىلاتىن ادەبيەتتەر تىزىمىنە ەنگەن سوڭ عانا, باسىلىمالدى جۇمىستار جۇر­گىزىلىپتى. «وقۋلىقتاردىڭ سالماعى اۋىر» دەپ اتا-انالار تاراپىنان كوپتەگەن نارازىلىق تۋىنداعان ەدى. ەندى جاڭا سانيتارلىق-ەپيدەميو­لو­گييالىق تالاپتار بويىنشا, باستاۋىش سى­نىپتا وقۋلىقتىڭ سالماعى 300 گرامنان اسپاۋى كەرەك. 5-6 سىنىپتاردا – 400 گرامم, 7-9 سىنىپ­تاردان – 500 گرامم, ال جوعارى سىنىپتاردا وقۋلىقتىڭ سالماعى 600 گرامم بولۋى تيىس.

بەيبىتكۇل كارىموۆا,
«وقۋلىق» عىلىمي-تاجىريبەلىك ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى:
– وقۋلىق سالماعىنا قويىلاتىن تالاپتار ارنايى گيگيەنالىق نورماتيۆتەرمەن رەتتەلەدى. بىراق تا وقۋشىنىڭ سومكەسى سوندا دا اۋىر. ويتكەنى نورماتيۆتىك ەرەجەلەردە تەك وقۋلىق­تارعا تالاپ قويىلعان, جۇمىس داپتەرى ەس­كەرىلمەگەن. سوندىقتان بىز «وقۋلىق» ورتالىعى تاراپىنان, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە وز ۇسىنىسىمىزدى بىلدىردىك. بۇل ۇسىنىستا بىز سومكەنىڭ ناقتى سالماعىن انىقتاۋدى سۇرادىق. ياعني, كىتاپ-داپتەر جيىنتىعىنىڭ سالماعى 1-3 سىنىپتاردا – 1,5-2 كەلى, 4-5 سىنىپتاردا – 2-2,5 كەلى, 6-7 سىنىپتاردا –3-3,5 كەلى, ال جوعارى سىنىپتاردا 4,5 كەلى بولۋى كەرەك. سومكەنىڭ سالماعىن قوسپاعاندا, بالا كۇندەلىكتى مەكتەپكە اپاراتىن كىتاپ-داپتەرىنىڭ سالماعى وسى شامادان اسپاۋى تيىس. بۇل ۇسىنىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى قولدادى, بۇل بۇيرىق بەكىسە, سوعان سايكەس, ەرەجەنىڭ ورىن­دالۋىن تالاپ ەتەتىن بولامىز. سونداي-اق جۇمىس داپتەرىنىڭ سالماعىنا قاتىستى نورماتيۆ بەكىتۋدى سۇراپ وتىرمىز. جۇمىس داپتەرىنىڭ سالماعى وقۋلىق سالماعىنىڭ 30 پايىزىنان اسپاۋى كەرەك. وقۋلىق فورماتىنا كەلەتىن بول­ساق, باسپالارمەن اقىلداسا كەلە, مەملەكەتتىك ستاندارت تالاپتارىنا سايكەس, بارلىق وقۋلىق شىعاراتىن باسپالار بىر فورماتتى ۇستاناتىن بولىپ كەلىستىك. بيىل جاڭا مازمۇنداعى باع­دارلاماعا كوشەتىن 3-6-8 سىنىپتاردىڭ وقۋلىقتارى جاڭا وقۋ جىلىنا دايىن بولۋى ۇشىن, ەڭ بىرىنشى, 2017 جىلدىڭ قاراشا ايىندا وسى ۇش سىنىپ وقۋلىقتارىنىڭ 160 اۆتورىمەن بۇكىل ەلدى ارالاپ, مىڭداعان مۇعالىمدەرمەن كەزدەستىك. اۆتورلار وز وقۋلىقتارىنىڭ كونتسەپ­تسيياسىن تۇسىندىرىپ, ونى پايدالانۋ بويىنشا ادىستەمەلىك ۇسىنىستارىن ايتتى. مۇعالىمدەر تاراپىنان ايتىلعان سىن-ەسكەرتپەلەردىڭ بارلىعى ەسكەرىلىپ, پيلوتتىق مەكتەپتەردە اپروباتسييادان وتتى. جىل بويى «وقۋلىق» ور­تالىعىنىڭ سايتىندا جارىققا شىعاتىن وقۋلىقتاردىڭ ماكەتتەرى ىلىنىپ تۇرادى. بىلتىر 3-6-8 سىنىپتارعا ارنالاعان وقۋلىقتاردىڭ ۇلگىسى تۇردى, ەندى كەلەسى جىلى جاڭارتىلعان ماز­­مۇنمەن شىعاتىن 4,9,10-سىنىپ وقۋلىق­تارىنىڭ ۇلگىسى ىلىنگەن. ياعني, 2019 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنا دەيىن وسى وقۋلىقتارعا قاتىستى ۇسىنىستاردى قابىلدايمىز. ماسەلەن, وتكەن جىلى 3,6,8-سىنىپ وقۋلىقتارى بويىنشا 4000-نان اسا ۇسىنىس كەلىپ تۇستى. رەسپۋبليكالىق كوميسسييادا قارالعان 256 وقۋلىق بيىل وقۋ جىلىندا پايدالانۋعا ۇسىنىلىپ وتىر. ايتا كەتۋ كەرەك, باستاۋىش سىنىپتاردا بىر پاننەن تەك 1 وقۋلىق پايدالانىلادى. ال ورتا جانە جوعارى سىنىپتاردا بالامالى وقۋلىقتار بار. ياعني, ار پاننەن 1-3 وقۋلىق بولۋى مۇمكىن. مەكتەپتىڭ تاڭداۋى بويىنشا, قاي وقۋلىقتى تاڭداسا, سونىمەن وقي بەرەدى. وقۋلىقتاردىڭ بارلىعى بىر ستاندارتقا سايكەس جاسالعان, سوندىقتان ولاردى اۋىستىرا بەرۋگە بولادى. دەگەنمەن 2020 جىلى – ورتا سىنىپتا, 2022 جىلى جوعارى سىنىپتاردىڭ كەيبىر پاندەرى بويىنشا بازالىق وقۋلىقتار ەنگىزىلەدى.


وقۋلىق ۋاقتىلى جەتپەسە كىم كىنالى?

«بىلىم بەرۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس, بىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى وقۋلىقتاردىڭ ايماقتارعا جاڭا وقۋ جىلى باستالعانشا جەتۋىنە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جاۋاپتى دەيدى. زاڭ بويىنشا, وقۋلىقتى تاسىمالداۋعا مەم­لەكەتتىك تەندەر جارييالانادى. ال ونى ەڭ تو­مەنگى باعا ۇسىنعاندار جەڭەدى دە, ول وز كەزەگىندە تاسىمالداۋدىڭ ساپاسىنا كەرى اسەر ەتەدى.
– جاقىندا ماعان «سىزدەرگە وسىنداي تاسىمالداۋشى كەلدى مە?» دەپ بىر وبلىستان حابارلاستى. ول تەندەردى ۇتىپ, اقشانى العان دا, جوق بولىپ كەتكەن. الماتىداعى بىردە-بىر باسپاعا كەلمەگەن. ەندى سول الاياقتى ىزدەستىرىپ جاتىر. ودان بولەك, جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلىپ, مەملەكەتتىك تەندەرگە قاتىسادى, بىراق وزىندە بىردە-بىر كولىگى جوق تاسىمالداۋشىلار دا كەزدەسەدى. ولار باعانى تۇسىرۋ, دەمپينگ ارقىلى تەندەردى ۇتادى. بىرازدان بەرى تاسىمالداۋ­شىلارعا قويىلاتىن كاسىبي تالاپتاردى بەكىتۋ كەرەك دەپ ايتىپ كەلەمىز. كىم كورىنگەن بۇل ىسپەن اينالىسپاۋى كەرەك. بىراق «باياعى جارتاس – بىر جارتاس», جىلدان-جىلعا بىر جاعداي قايتالانىپ وتىر», – دەيدى «مەكتەپ باسپاسى» جشس ديرەكتورى ەرلان ساتىبالديەۆ.

كونترافاكت وقۋلىق – بالا دەنساۋلىعىنا تونگەن قاۋىپ

گاۋحار سايماساەۆا,
«الماتىكىتاپ باسپاسى» جشس پرەزيدەنتى:
– بۇگىنگى كۇنى وقۋلىق كونترافاكتى ۇلكەن ماسەلەگە اينالىپ بارادى. وزىمىزدىڭ ايماقتىق وكىلدەرىمىزبەن حابارلاسقانىمدا, پاۆلودار, ەكىباستۇز قالالارىنداعى بازارلاردا كون­ترافاكتىلى وقۋلىقتار تولىپ تۇرعانىن ايتادى. ياعني, وقۋلىقتار باسپادان ەندى شىعىپ, اي­ماقتارعا ەندى جىبەرىلگەلى جاتىر, ال بازاردا كونترافاكت تولىپ تۇر. باسپالاردىڭ بۇل ماسەلەمەن جەكە كۇرەسۋگە شاماسى جەتپەيدى. كورترافاكتىنىڭ سانى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. بىرىنشىدەن, بۇل – كولەڭكەلى بيزنەس. ەكىنشىدەن, بىزدىڭ اۆتورلىق قۇقىعىمىز بۇزىلىپ وتىر. بۇل جەردە مەملەكەت تە ۇلكەن شىعىنعا باتادى. ول – تولەنبەگەن سالىق, بەرىلمەگەن قالاماقى. ەڭ باستىسى – كونترافاكت بالا دەنساۋلىعى ۇشىن وتە قاۋىپتى. ويتكەنى ساپاسىز قاعاز, قاۋىپتى بوياۋ قولدانىلادى. رەسەي عالىمدارىنىڭ دەرەگى بويىنشا, ارزان تيپوگرا­فييالىق بوياۋ وتە ۋلى ەكەن. كونترافاكتىلىك وقۋلىق مۇقاباسىنان قورعاسىن, فەنول, فور­مالدەگيد سىندى ۋلى زاتتار تابىلعان. ارزان قاعازعا باسىلعان قارىپتەردىڭ بۇلىڭعىر بولاتىن انىق. كونترافاكتىلىك ونىم كوبىنە اۋىر بولىپ كەلەدى. ەگەر باسپادان شىققان وقۋلىقتىڭ سالماعى 350 گرامنان اسپاسا, بازارداعىلاردىڭ سالماعى 400-500 گرامعا جەتىپ قالادى. اينالىپ كەلىپ, سوز باسپالارعا تيەدى. بۇل ماسەلەمەن بارلىق باسپا بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. بۇدان شىعاتىن جول – بىرلەسە وتىرىپ كونترافاكتىمەن كۇرەسۋ. اتا-انالار, مەكتەپپەن بىرلەسە وتىرىپ, بۇنداي وقۋلىقتاردى الماۋعا شاقىرامىز, ويتكەنى بالا دەنساۋلىعىنا وتە زييان. وعان قوسا, كونترافاكت قىلمىسىن الدىن الۋ ۇشىن زاڭنا­مانى قاتايتۋ كەرەك. ولاردىڭ كوپشىلىگى ال­ما­تىدا باسىلىپ شىعادى. بىزدىڭ مالىمەت بويىنشا, بۇل وتە ۇلكەن جۇيە, قازىر قۇقىققورعاۋ ورىندارى وسى ماسەلەمەن اينالىسىپ جاتىر. ارينە, با­زار­داعى وقۋلىقتىڭ باعاسى ارزانداۋ. دەگەن­مەن اقشا ۇنەمدەيمىن دەپ جۇرىپ, اتا-انا وز بالا­سىنىڭ دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرمەۋى كەرەك.

جاڭا وقۋلىقتاردا جاڭا سوزدەر كوپ 

راقىمعالي ابرارۇلى,
«اتامۇرا» كورپوراتسيياسىنىڭ پرەزيدەنتى:
– 1998 جىلدان ەلىمىزدە جاڭا بۋىن وقۋ­لىقتار جارىق كورىپ كەلەدى. بيىل جارىق كورەتىن وقۋلىقتاردىڭ ەرەكشەلىگى – ولارعا QR-كود ەنگىزىپ جاتىرمىز. كود ارقىلى وقۋلىقتى سمارتفون, پلانشەت ارقىلى وقۋعا بولاتىن مۇمكىندىك جاسالىپ جاتىر. بىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, اپروبا­تسييادان جانە بىرنەشە مارتە ساراپتامادان وتتى. ودان كەيىن اۆتورلىق قۇراممەن ايماقتاردى ارالادىق. ۇشىنشىدەن, بۇل وقۋلىقتاردا كوپ­تەگەن جاڭادان ەنگىزىلگەن, وزگەرگەن سوزدەر بار. بۇل سوزدەردى قاتە دەپ تۇسىنىپ, كوپتەگەن حاتتار كەلىپ جاتادى. ماسەلەن, «ماشينا» – «ماشينە», «شەكارا» – «شەگارا», «ستانتسييا» – «ستانسى», «الما اعاشى» – «المااعاش» بولىپ جازىلادى. ايتا بەرسەك, مىسال كوپ. بۇل – 2013 جىلى شىققان ورفوگرافييالىق سوزدىكتە بەكىتىلگەن سوزدەر. بىز سونى باسشىلىققا الدىق. وسى تۇرعىدا تۇسىنىسپەۋشىلىك بولماس ۇشىن, بارلىق باسپالار وقۋلىقتاردى ا.بايتۇرسىنۇلى اتىن­داعى تىل بىلىمى ينستيتۋتىندا لينگۆيستيكالىق ساراپتامادان وتكىزدىك. بيىل 5-7 سىنىپتاردا جاڭادان ەنگىزىلەتىن «ولكەتانۋ» پانىنىڭ رۋحاني سالادا وزىندىك ورنى بار, ار وڭىردىڭ ادەبيەتىن, تاريحىن, گەوگرافيياسىن, سوز وڭىردەن شىققان ۇلى تۇرعالارىن قامتيدى.


تورت تىلدىك داعدىنى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى

رۋسلان قاراتابانوۆ,
وقۋلىق اۆتورى:
– جاڭا مازمۇنداعى وقۋلىقتاردىڭ ەرەكشەلىگى نەدە?
– جاڭارتىلعان بىلىم مازمۇنى بىرنەشە ەرەكشەلىكتەرىمەن سيپاتتالادى. بىرىنشىدەن, بۇرىن پاندى تاقىرىپ بويىنشا وتسەك, ەندىگى جەردە وقۋشىلاردى وقۋ ماقساتتارى ارقىلى وقىتامىز. ار تاقىرىپقا قاتىستى بىر وقۋ ماقساتى بەلگىلەنەدى, سول وقۋ ماقساتى تاقىرىپ مازمۇنىنىڭ تەرەڭدىگىن بىلدىرەدى. ەكىنشىدەن, بۇكىل باعدارلاما سپيرال تارىزدى. ى توقساندا باستالعان تاقىرىپ, ىى-ىىى توقسانداردا كۇردەلەنىپ, كۇشەيە تۇسەدى. بىر تاقىرىپتى ۇزدىكسىز وقىتامىز. ۇشىنشىدەن, تاقىرىپتى ىس-ارەكەت ارقىلى تۇسىندىرەمىز. بۇرىن بىزدىڭ ىس-ارەكەتىمىز وتە شەكتەۋلى ەدى. وقۋشىلار مۇعالىمدى تىڭداپ, كىتاپتان وقىپ, سونى قايتالاپ كەلەتىن. قازىر كەز-كەلگەن بىلىمدى يگەرۋ ۇشىن بالا وز بەتىمەن ىزدەنۋى كەرەك, مۇعالىمنىڭ كومەگىمەن وقۋلىقتا بەرىلگەن اقپاراتتى ارتۇرلى فورمالارعا سالىپ, قايتادان اۋديتورييا الدىندا قورعاي الۋى تيىس. پرەزەنتاتسييا جاساي ما, اۋىزشا بايانداپ بەرە مە, بىلىمنىڭ باسىم بولىگىن وقۋشى وزى يگەرسە, ميىندا قالادى دا, بىرتە-بىرتە كۇردەلەنىپ, دامىتاتىن, باسقا بىر فورماعا تۇسىرەتىن تيىمدى تاسىل. سودان كەيىن, كەز كەلگەن پان, تىلدىك پان بولماسا دا, «ايتىلىم, جازىلىم, تىڭدالىم, سويلەم» سىندى تورت تىلدىك داعدىنى دامىتۋعا كۇش سالادى. ماسەلەن, گەوگرافييا پانىن وقىتقان كەزدە دە, بىزدىڭ تاپسىرمالارىمىز وسى تورت تىلدىك داعدىنى قامتىپ وتىرۋى تيىس. بالا وز ويىن اۋىزشا دا, جازباشا دا ەركىن جەكىزىپ ۇيرەنەدى. باسقالاردى تىڭداپ كۇردەلى ماتىندەردى تۇسىنە بىلۋى كەرەك. ار پان باسقا پاندەردى قولداپ وتىرادى. ماسەلەن, حيمييادا گەوگرافييانىڭ تاقىرىپتارى جۇرەدى, تىل مەن گەوگرافييا اراسىندا بايلانىس زور.
– پاندىك بايلانىس نە ۇشىن كەرەك?
– دۇنيە بىرەۋ عانا, بىراق پان-پانگە جۇلمالاپ, بولەك وقىتقاننان كەيىن, بالا ونى قابىلداي الماي وتىر. سوندىقتان پاندەر اراسىندا بايلانىس بولسا, وقۋشىنىڭ تاقىرىپتى تۇسىنۋى, يگەرۋى دە جەڭىلدەيدى. پاندى وقۋشى باسقا وقۋشىلارمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا يگەرۋى تيىس. سوندا, بىرىنشىدەن, بالانىڭ پاندى قابىلداۋى پسيحولوگييالىق تۇرعىدا وڭايعا تۇسسە, ەكىنشىدەن بالانىڭ قارىم-قاتىناس داعدىلارى داميدى. سونىمەن قاتار بالا توپتا جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەنەدى. تاعى بىر ەرەكشەلىك, پاندى تسيفرلى تەحنولوگييالارمەن ۇيلەستىرىپ وقىتامىز. كەز كەلگەن سالادا بالا كومپيۋتەردى جەتىك مەڭگەرىپ, ونى وقۋ-تانىمدىق مۇددەسى ۇشىن پايدالانا الۋى تيىس.
– جاڭارتىلعان بىلىم مازمۇنىن وقىتاتىن مۇعالىمدەرگە قانداي تالاپتار قويىلادى?
– بىرىنشىدەن, مۇعالىمنىڭ ماماندىعى جاعىنان اكادەمييالىق بىلىمى بولسا, ەكىنشى جاعىنان وقۋشىلاردىڭ وقۋ-تانىمدىق ارەكەتىن ۇيىمداستىرا بىلۋى شارت. توپتىق جۇمىس كەزىندە وقۋشىلار توپ-توپقا بولىنىپ, بىرنەشە كۇردەلى ماسەلەنى قاراستىرادى, سونى مۇعالىم جيناقتاي الۋى كەرەك. وسى تاسىلدەردى پايدالانا وتىرىپ ساباق بەرۋ تاجىريبەسى ەندى-ەندى قالىپتاسىپ كەلەدى. يگەرىپ العان كەزدە, ول كوپ ۋاقىتتى المايدى. قازىرگى جاعدايدا بىلىمنىڭ باسىم بولىگىن وقۋشىلار وزدەرى يگەرۋى كەرەك دەپ جاتامىز, بىراق مۇعالىمنىڭ جيناقتاۋشى رولىن, وقۋشىلاردىڭ بەرگەن جاۋاپتارىن تەورييامەن كومكەرىپ وتىرۋىن ەشكىم جوققا شىعارعان جوق. وقۋشىلار جاۋاپتى جالپاق تىلمەن بەرەدى, ال مۇعالىم سونى اكادەمييالىق تىلگە سالىپ, جەتەلەپ, تەورييالىق تۇرعىدا قولداۋ كورسەتىپ وتىرادى. بىزدىڭ مۇعالىمدەردىڭ تەورييالىق بىلىمى جاقسى, الداعى 2-3 جىلدا جاڭا ادىستەمەنى يگەرىپ كەتەدى دەگەن ويدامىن.
«پان» دەگەنىمىز – عىلىمنىڭ وقۋشىلارعا ارنالعان قىسقاشا مازمۇنىن ايتىپ بەرۋ ارەكەتى. «وقۋلىق» ورتالىعىنىڭ رەسمي تالابى بويىنشا, اۆتورلىقتا مىندەتتى تۇردە بىر عالىم بولۋى تيىس. ەكىنشى, بالانىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى پەداگوگيكالىق ادىس-تاسىلدى جەتىك بىلەتىن ادىسكەر-مامان, ۇشىنشى, عالىم مەن ادىسكەردىڭ ۇسىنعان تاپسىرمالارىن وقۋشى مۇمكىندىكتەرىنە قانشالىقتى يكەمدى ەكەنىن قاداعالاپ وتىراتىن پراكتيك-مۇعالىم بولادى. اۆتورلارعا دۇرىس, بۇرمالانباعان اكادەمييالىق بىلىم, پەداگوگيكالىق ادىس-تاسىل, بالالاردىڭ پسيحولوگيياسىن بىلۋ تالاپتارى قويىلادى.


ۇمىتجان جاپار

بولىسۋ:

4 پىكىر جازىلعان

  1. link 8 قاڭتار, 2019 at 21:28 جاۋاپ

    262506 953629The next time I learn a weblog, I hope that it doesnt disappoint me as a lot as this 1. I mean, I do know it was my choice to read, nonetheless I truly thought youd have something attention-grabbing to say. All I hear is actually a bunch of whining about something that you could fix for those that werent too busy in search of attention. 676494

  2. Pharamacokinetics 22 قاڭتار, 2019 at 19:16 جاۋاپ

    797479 510142An fascinating dialogue is value comment. I feel that its greatest to write extra on this matter, it may possibly not be a taboo subject however typically men and women are not enough to speak on such topics. To the next. Cheers 32312

پىكىر جازۋ


*