تۋريزمدى دامىتۋ – ار وتباسىنان باستالسا…

807
0
بولىسۋ:

ۆەلوسيپەدپەن ەلىمىزدىڭ تۋىن كوتەرىپ, 28 784 شاقىرىم جەردى جۇرىپ, 22 ەل مەن 4 قۇرلىقتى ارالاعان العاشقى قازاقستاندىق جيھانكەز ماعجان ساعىمباەۆتى بىلمەيتىن جان كەمدە-كەم. وتاندىق تۋريزمدى دامىتۋ جولىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ول بەلسەندى تۋريزم وتباسىنان باستالۋ كەرەك دەگەن پىكىردە. سەبەبى, جاستايىنان تابيعاتپەن سىرلاسىپ وسكەن بالانىڭ دەنساۋلىعى عانا ەمەس, رۋحى دا مىقتى بولاتىنىنا سەنىمدى. وتكەن جىلى «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى اتانعان كەيىپكەرىمىزدىڭ العا قويعان ماقساتتارى دا ايقىن. ساياحاتتاۋ, جيھانكەزدىكتىڭ قىر-سىرى جايىندا اڭگىمەلەسۋدىڭ ساتى تۇستى.

– ساياحاتتاۋعا دەگەن قۇمارلىق بالا كۇنىڭىزدەن باستالعان ەكەن. العاشقى ساياحاتىڭىز ەسىڭىزدە مە?
– مەنىڭ ساياحاتقا دەگەن قىزى­عۋ­شى­لىعىما انام سەبەپكەر بولدى. بى­لۋىمشە, ەڭ العاشقى ساياحاتىم 3 جا­سىمدا بولعان ەكەن. انام مەنى قارا تەڭىزگە الىپ بارىپ­تى. كەيىننەن ىستىقكولگە ۇش رەت جاياۋ بارىپ, جاياۋ قايتقانبىز. سونداي-اق بىزدىڭ ۇيگە كوپتەگەن شەتەلدىك ازاماتتار كەلىپ, تەگىن تۇراتىن. ولاردىڭ اۋزىنان كوپ­­تەگەن اڭىز-اڭگىمەلەر تىڭداپ, سايا­حات­قا دەگەن قىزىعۋشىلىعىم ەسەلەنە تۇستى.
تۋريزم سالاسىندا بىراز جىل ەڭبەك ەتتىم. شەتەلدىك قوناقتارعا الماتى وبلى­سىنىڭ اسەم جەرلەرىن تانىستىرىپ, گيد بولدىم. ارينە, بۇل قىزمەت ساياحات تۋرالى يدەياعا سوزسىز ىقپال ەتتى. قازاق گەوگرافييا­لىق قوعامى كومەگىنىڭ ارقاسىندا ساياحات­تارعا شىعا باستادىم. 2013 جىلى اۆتوكو­لىكپەن 8 ەلدى (قازاقستان, وزبەكستان, رەسەي, گرۋزييا, ارمەنييا, تۇركييا, ۋكراينا, مولدوۆا) ارالادىم. الايدا بۇلاي ار ەلدىڭ, جەردىڭ مادە­نيەتىمەن, سالت-داستۇرىمەن, حالقىمەن تانىسا المايتىنىمدى ۇعىن­دىم. سودان ۆەلوسيپەدپەن ساياحاتتايتىن بولىپ شەشتىم. كوپ ەلدەردىڭ قازاقستاندى بىلمەيتىنى قىنجىلتادى. وزىمدى ەلىمنىڭ ەلشىسى سەزىندىم. ار بارعان جەرىمدە كوك تۋىمىزدى جەلبىرەتىپ, مەملەكەتىمىزدى ايتىپ جۇرەمىن. وزىممەن بىرگە ەلىمىزدىڭ كورىكتى جەرلەرى مەن تاريحىن قامتيتىن البومداردى كورسەتىپ, تانىستىردىم.
ەڭ العاش ۆەلوسيپەدپەن ساياحاتتاۋدى باستاعانىمدا 2000-عا جۋىق ادام الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاما مەنەن قاناتتانىپ, ۆەلوسيپەدپەن بارعان سايا­حاتتارى تۋرالى جازدى. بۇدان ادامداردىڭ مەنى ۇلگى تۇتاتىنىن ۇقتىم. سودان ۋنيۆەرسيتەتتەردە جاستارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدىم. كەز كەلگەن ساياحات – جاڭا بىلىم, قايتالانباس اسەر سىيلايدى. وز كوزىممەن كورگەنىمدى, العان اسەرىممەن بولىسە وتىرا, ساياحات جاساۋدىڭ پايداسى جايىندا ايتتىم. قوعامدا قا­لىپ­تاسقان قاساڭ پىكىرلەردى بۇزۋ, جاس­تاردىڭ جاڭا جولعا بەتبۇرىس جاساۋىنا دا اسەر ەتە الاتى­نىمدى تۇسىندىم. سالاۋاتتى ومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ دا وسىلاي باستا­لادى.
– سىزدىڭشە وتاندىق تۋريزمدى دامىتۋ نەدەن باستالۋ كەرەك?
– قازاقستان – اسەم تابيعاتىمەن, باي تاريحىمەن كەز كەلگەن تۋريستى وزىنە باۋراپ الاتىن ەل. الايدا بار قازىنامىزدى دارىپتەپ, كورسەتە الماي وتىرعانىمىز – ۇلكەن سىن. ەڭ اۋەلى, تۋريزمدى دامىتۋعا دەگەن قۇزىرلى ورگانداردىڭ نيەتى بولۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, ينفراقۇرىلىم شە­شىل­مەي, ناتيجەسىن دە كورە المايمىز. ەلىمىزدە ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ تۋريزمىن وز الدىنا جەكە دامىتۋعا بولادى. بۇعان تابيعي كليمات جاقسى جاعداي جاساۋدا. جاقىندا قاپال اراساندا بولدىق. وكى­نىشكە قاراي, مۇندا ورنالاسقان ساۋىقتىرۋ ورنى جۇمىس ىستەمەيتىن بولىپ شىقتى. 70 جىل بۇرىن توماس اتكينسون قاپال اراساننىڭ شيپالى سۋى تۋرالى جازىپ, حالىق ەم-دوم الاتىن جەر دەپ سيپاتتاعان. وسىنداي بار دۇنيە­مىزدى دامىتىپ, كورسەتە الماي وتىرمىز. زامان اعىمىنا قاراي الماتى, استانا سيياقتى ىرى قالالارىمىزدا اقپاراتتىق ورتالىقتار اشىلىپ, تۋريزم سالاسىندا ىلگەرىلەۋ بار. بىراق بۇدان دا ۇلكەن العى­شارتتار جاساۋىمىزعا بولادى.
– جاستار اراسىندا بەلسەندى تۋريزم­نىڭ ناسيحاتتالۋى قالاي?
– قازىر بۇرىنعىداي ەمەس, جاستاردىڭ قىستا تاۋ شاڭعى سپورتىنا, جازدا ۆەلو­سيپەدپەن جۇرۋى ۇيرەنشىكتى داعدىعا اينا­لىپ بارادى. بەلسەندى تۋريزم مەن جاستاردى سپورتقا باۋلۋ مەكتەپ تابالدىرىعىنان باستالسا يگى. بۇلاي دەپ وتىرعانىم, بۇگىنگى زامان وقۋشىسىنىڭ وقۋ جۇكتەمەسى اۋىر. سوندىقتان ولارعا مىندەتتى تۇردە تابيعات اياسىندا سەرۋەن­دەۋدى, دەنەشىنىقتىرۋ ساباقتارىندا تاۋ شاڭعىسى, كونكي تەبۋ سيياقتى سپورت تۇرلەرىن ەنگىزسە قۇبا-قۇپ.
سونىمەن بىرگە, مەكتەپ جاسىنان باس­تاپ بالالارعا تابيعاتتى ايالاۋدى, اربىر تىرشىلىك يەسىنە قامقورلىقپەن قاراۋدى ۇيرەتۋ قاجەت-اق. ماسەلەن, مۇنىڭ بار­لىعى قاراپايىم قوقىستى تازالاۋدان باستالا­تىنىن جەتكىزۋ كەرەك.
– كوك تۋىمىزدى انتاركتيدانىڭ ەڭ بيىك شىڭىنا ىلگەندە قانداي اسەر الدىڭىز?
– كوك تۋىمىزدى انتاركتيدانىڭ ماسسيۆ ۆينسون (4892 مەتر) دەگەن ەڭ بيىك شىڭىنا ىلۋدىڭ وزى ەرەكشە سەزىم سىيلادى. العان اسەرىمدى سوزبەن جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. عاجايىپ قۇرلىق. قيىندىقتارمەن دە كەزىكتىك. قۋانتارلىعى, العا قويعان ماقساتتارىمىز بەن جوسپارلارىمىزدى ورىندادىق. Arsh Medىa جانە KazGeo ەكسپەديتسيياسىمەن بىرلەسە, 222 شاقى­رىمنان اساتىن وڭتۇستىك پوليۋسىنە جەتتىك. بۇل ەكسپەديتسييا قازاقستاننىڭ 25 جىل­دىق مەرەيتويى قارساڭىندا ۇيىمداس­تىرىلعان ەدى. ساياحاتىمىز ۇش كەزەڭنەن تۇردى. العاشقىدا 16 جەلتوقسان كۇنى توبىمىزبەن بىرگە ەڭ بيىك شىڭدى باعىندىرساق, ەكىن­شىسىندە 31 جەلتوقسان كۇنى تاۋ شاڭعىسىمەن وڭتۇستىك پوليۋسكە جەتتىك. اقىرعى كەزەڭدە عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك.
– اۆسترييادا تۋريزم سالاسى بويىنشا بىلىم العانىڭىزدى بىلەمىز. ەۋروپا تۋريزم سالاسىندا نەسىمەن الدا?
– اۆسترييادا تۋريزمدى دامىتۋ مەم­لەكەتتىك دەڭگەيدە شەشىلگەن. مەن وقىپ جۇرگەن كەزدە, اۆسترييا تۋريزم مەن ين­دۋسترييا مينيسترىنىڭ ورىنباسارى ال­ماتىعا ارنايى بارىپ, تۋريزم مەكتەبىن سالۋ جونىندە جوبا قاراستىرعانى ەسىمدە. راسىندا, اۆسترييانىڭ تاجىريبەسىنەن ۇيرەنەرىمىز كوپ. تۋريزم ەكونوميكانى دامىتۋشى ۆەكتور دەڭگەيىنە جەتكەن. مەنىڭشە, بارلىعى مامان دايارلاۋ ماسەلە­سىنەن باستالادى. مەن بىلىم العان ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ وقۋ باعدارلاماسى جىل سايىن تۇرلەنىپ وتىرادى. ماسەلەن, بىز بىلىم العان وقۋ ورنىنىڭ عيماراتى سالىنعانىنا
6 جىل عانا بولسا دا جاڭا وقۋ تالاپتارىنا ساي بولماعاندىقتان, بۇزىلىپ, قايتا سالىنۋدا. ياعني, جاڭا ادىستەمەلىككە سايكەس بەيىمدەلۋ پروتسەسى وتە تەز جۇرەدى. وقيتىن ورىننىڭ دا ادىستەمەلىككە ساي بولۋى قاتاڭ قاداعا­لانادى.
– سوڭعى رەت قايدا باردىڭىز? قازىر قانداي جوبامەن اينالىسۋداسىز?
– قازىر مەن قازاق گەوگرافييالىق قوعامىندا جوبا مەنەدجەرى بولىپ جۇمىس ىستەيمىن. بىرنەشە جوبالار دايىنداپ جاتىرمىز. اعىلشىنتىلدى اۋديتوريياعا ارنالعان قازاقستان تۋرالى ۇش دەرەكتى فيلم تۇسىرۋ جوسپاردا بار. مۇنىڭ بار­لىعى ەلدى تانىتۋ, تۋريستەر تارتۋ ماق­ساتىندا جاسالۋدا.
جاقىندا جوڭعار الاتاۋىندا بولدىق. قازاق دالاسىن زەرتتەگەن عالىم توماس اتكينسوننىڭ كۇندەلىگىن زەردەلەپ, سونىڭ كارتاسىمەن جەتى كۇن اتپەن تاۋدى ارالادىق. الماتى وبلىسىنىڭ بىراز جەرىنە بارىپ, وسىنداي ەكسپەديتسييا وتكىزدىك.
–اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

سۇحباتتاسقان
اقبوتا يسلامبەك

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*