ماگيستراتۋرادان مان كەتتى مە?

1585
0
بولىسۋ:

سوڭعى كەزدە ماگيستراتۋرادا بىلىم الاتىن ادامدارعا قاتىستى داۋ جيىلەدى. بۇل جولى «دايرابايدىڭ كوك سيىرى» مىندەتىن – انشى مەيرامبەك بەسباەۆتىڭ ماگيسترلىك ديپلومدى الۋى اتقاردى. وسىدان سوڭ الەۋمەتتىك جەلى ۇلارداي شۋلاپ, سان الۋان پىكىر ايتىلدى. ىشىندە ەستىسى دە, ەسەرى دە بار. ونىڭ بارىن وقىرمان وقىپ, ساناعا تۇيىپ تە العان شىعار. اقىرى داۋ باستالعان ەكەن, بىز دە بۇعان ۇن قوسىپ: ار تاراپتىڭ پىكىرىن تىڭداپ, سولىن سىعىپ, گازەت ۇستاعان اعايىنعا ۇسىنباققا بەكىندىك.

ماگيستراتۋرا, ياعني جوعارى عىلىمي-پەداگوگيكالىق بىلىم تۋرالى ەرەجە 2000 جىلى 1 قاراشادا بىلىم جانە عىلىم مينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن. سودان بەرى تالاي ستۋدەنت بۇل بىلىم ساتىسىنان وتتى. بىراق سوڭعى 2-3 جىل بەدەرىندە ماگيسترلىك بىلىمنىڭ تىم قولجەتىمدى ەكەنى, ونى ەكىنىڭ بىرى بىتىرىپ شىعىپ جاتقانى تۋرالى اقپارات جيى تارادى. ال بىلتىردان بەرى بۇل سالاعا انشىلەردىڭ جاپپاي قۇلاش سەرمەۋى قوعام اشۋىن تىپتەن ورشىتە تۇسكەندەي. «تابىسى تاۋداي ونەرپازدار جاستاردىڭ نەسىبەسىنە تالاسپاسىن» دەپ ورە تۇرەگەلدى بەلسەندىلەر. وسى جاعدايلاردى ساراپتاي كەلە, بىرجاقتى پىكىر ەمەس, سان تاراپتىڭ كوزقاراسىن بىلدىك.
جالپى, ەلىمىزدە ماگيستراتۋرادا وقۋ تيىمدى مە? جاستار نەگە بۇل بىلىم دارەجەسىن شەتەلدە مەڭگەرۋگە قۇمار? ال ەلدە قالىپ جاتقاندارى شە? بىلىم ساراپشىلارى مەن وقىتۋشىلار نە دەيدى? ەندەشە, وسى ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەيىك.

كەمشىلىك كوپ
سۇلەيمەن دەميرەل ۋنيۆەرسيتەتىندە ەڭبەك ەتەتىن بىلىكتى مامان مۇحتار سەڭگىر­بايدىڭ ايتۋىنشا, ماگيستراتۋراعا وقۋعا قابىلداۋ ەرەجەلەرىنىڭ بىرقاتار كەمشىن تۇسى بار.
– تۇسۋ ەمتيحاندارىن تاپسىرۋ كەزىندە وقۋ ورىندارىنا, سونداعى دەكاندار مەن كافەدرا مەڭگەرۋشىلەرىنە كوپ بيلىك بەرىلگەن. كوميسسييا قۇرامى كوبىنە سول وقۋ ورنىندا, كافەدرادا ساباق بەرەتىن وقىتۋشىلاردان قۇرالعاندىقتان, ولار باسشىلاردىڭ ايتۋىمەن ارەكەت ەتەدى. مەنىڭشە, ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋراعا تۇسۋ ەمتيحاندارى بەلگىلى بىر فورمادا ورتالىقتاندىرىلسا, بىراز ماسەلە شەشىلەر ەدى. باكالاۆرياتقا تۇسۋدەگى كوپ كەمشىلىك ۇبت مەن رەسپۋبليكالىق كونكۋرس وتكىزۋ ارقىلى رەتتەلگەن. ەكىنشىسى – الەۋمەتتىك سەبەپ. ماگيسترلىك بىلىم – جوعارى بىلىمنىڭ ەكىنشى ساتىسى. وعان كەلگەن ادام سول سالاعا دەن قويامىن, تەرەڭدەتىلگەن بىلىم الامىن, سول سالانىڭ بىلىكتى مامانى بولامىن دەپ رۋحاني دايىندىقپەن كەلۋى كەرەك. بۇلاي كەلەتىندەر بار, البەتتە. بىراق ماگيستراتۋراعا ستيپەندييا الىپ تۇرۋ ۇشىن, جاتاقحانادا تۇرا تۇرۋ ۇشىن, جۇمىس تابىلعانشا «وقي تۇرۋ» ۇشىن نەمەسە اتاعىنا اتاق قوسۋ ۇشىن تۇسەتىندەر بار. ولار بۇل سالادا جۇمىس ىستەيمىن دەپ ماقسات قويماسا دا, ايتەۋىر ديپلومدى قالتاعا سالۋعا تىرىسادى. ۇشىنشى – بى­لىم بەرۋ بازاسى. ما­گيس­ترا­تۋرادا وقيتىن ما­گيسترانتقا عىلىمي زەرت­تەۋ, پەداگوگيكالىق بىلىك­تى­لىكتى مەڭگەرۋ ۇشىن وقىتۋ­شى كوبىرەك كوڭىل بو­لۋى كەرەك. عىلىمي بازا كۇش­تى بولۋى تيىس. وكى­نىشكە قاراي, كوپ وقۋ ورنىندا وقىتۋشىلاردىڭ جۇكتەمەسى كوپ, ولار باكالاۆرعا دا, ماگيستراتۋراعا دا, دوكتوران­تۋراعا دا دارىس بەرىپ جۇرۋى مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە, كىتاپحانالاردا عىلىمي ەڭبەكتەر بازاسىنا كىرۋ مۇمكىندىگى از. سوندىقتان «قا­­زاقستاننىڭ ماگيستراتۋرا­سىندا
بىلىم ساپاسى ناشار» دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان, – دەيدى ول.
ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى مىرزانتاي جاقىپ ىندەتتىڭ تامىرى تىم تەرەڭگە كەتكەن دەيدى.
– شىن دارىندى جاستارعا ەمەس, تامىر-تانىسى مىقتى, قالتالى ادامدارعا بۇيىرىپ كەتەتىن ماگيسترلىك بىلىمنىڭ تۇيتكىلدى تۇستارىنىڭ تۇبىرى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن فاكۋلتەت باسشىلارىندا جاتىر. جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى بىلىم بەرۋ سالاسىن جاۋلاپ العان جەمقورلىققا تىكەلەي كىنالى لاۋازىمدى تۇلعالار – رەكتورلار, پرورەكتورلار جانە دەكاندار دەپ اشىق ايتار ەدىم. ولار بىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە قاعاز جۇزىندە كەرەمەت جاقسى جازىلعان مالىمەتتەردى جىبەرەدى دە, ىس جۇزىندە وزدەرىنىڭ ويلارىنا كەلگەندەرىن ىستەپ جاتىر. مەملەكەتتىڭ قارجىسى مەن بىلىم گرانتى ەسەبىنەن اي سايىن ستيپەندييا بەرەتىن وقۋعا تۇسىپ العان سوڭ ونداي «كۇل­شەلى بالالار» ساباققا مۇلدەم كەل­مەيدى. وزدەرىنە ساباق بەرەتىن وقىتۋشىلاردى مەنسىنبەيدى دە. بىلتىرعى جىلدارى ماگيستراتۋراعا وقۋعا قابىلدانعان تالاپكەرلەردىڭ كورسەتكىشتەرىنە نازار اۋدارساق, ولاردىڭ اعىلشىننان 80-98 بالل, ماماندىقتار بويىنشا 100 بالل العانىن بايقاۋعا بولادى. ەگەر «جۇلدىزدارىمىزدىڭ» وزى اعىلشىن تىلىنەن بەرىلەتىن 100 سۇراقتىڭ 80-98-ىنە دۇرىس جاۋاپ بەرە السا, وندا «مەكتەپتەرگە اعىل­شىن تىلىن كۇش­تەپ ەنگىزىپ جاتىر­سىڭدار» دەپ ۇكىمەتكە وكپە ارتۋىمىز مۇلدەم ورىنسىز عوي, – دەيدى فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.

عىلىمي قاۋىمداستىق دەگراداتسيياعا ۇشىرايدى
جاس ساياساتتانۋشى نۇربولات نىشانباي قازىرگى تاڭدا ماگيستراتۋرانى شەتەلدە وقىپ جاتىر. ودان جوعارى عىلىمي-پەداگوگي­كالىق بىلىمدى قازاقستاندا ەمەس, نەلىكتەن شەتەلدە العىسى كەلگەنىن سۇرادىق.
– ماگيستراتۋرانى وقۋ بىرنەشە جىلدان بەرى ويىمدا جۇرگەن نەگىزگى ماقساتتارىمنىڭ بىرى بولاتىن. ال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دا باكالاۆر بويىنشا بىلىم الىپ جۇرگەن كەزدە وڭتۇستىك كورەيا مەن پولشادا بىر-بىر جىلدان بىلىم الۋعا مۇمكىندىك بولدى. ۆارشاۆا مەن سەۋلدە جۇرگەندە قازاقستاندىق بىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن شەتەلدىك ۋنيۆەر­سيتەتتەر اراسىندا ايتارلىقتاي ايىرماشى­لىقتار بار ەكەنىن بايقادىم. سول سەبەپتى, ماگيستراتۋرالىق بىلىمدى شەتەلدە الىپ, ارتىق-كەمشىن تۇسىن مەڭگەرىپ, قازاقستان­دىق بىلىم بەرۋ جۇيەسىنە بولاشاقتا وزگەرىس ەنگىزسەم دەگەن ويىم بار, – دەيدى ول.
ارينە, بۇل رەتتە بىزدى ماگيستراتۋرانى شەتەلدە وقۋدىڭ ناقتى قانداي ارتىق­شىلىعى بار ەكەنى دە قىزىقتىرادى. نۇربولات بۇل ساۋالدى دا جاۋاپسىز قالدىرعان جوق.
– شەتەلدە وقۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بار. ادەتتە قانداي دا بىر سالادا بازالىق بىلىمى بار ازامات, ماگيستراتۋرانى ارى قاراي عىلىمي تەرەڭدەتۋ نەگى­زىندە وقيدى. شە­تەلدىك ما­گيستراتۋ­رانىڭ ەرەكشەلىگى – قانداي دا بىر ناقتى ماسەلە توڭىرەگىندە سالا-سالاعا بولىن­گە­نىندە. مىسالى, حا­لىقارالىق قاتى­ناستار ماماندىعى بويىنشا بىرىنشى سە­مەستر باستالار الدىندا وقۋ جوسپارىن اكادەمييا­لىق كەڭەسشىمەن بىرگە جا­سايسىز. وندا وزىڭىزدىڭ ەڭبەك وتىلىڭىز نەمەسە قاي سالادا جۇمىس ىستەۋگە نيەتتىسىز دەگەن سەكىلدى سۇحبات ارقىلى بولاشاقتا قاجەتى بولاتىن بازالىق كۋرستار وقىتۋعا تىرىسادى (ديپلوماتييا, تەرروريزم, حالىقارالىق بەيبىت­شىلىك, حالىقارالىق ساياسي ەكونوميكا ت.ب). سايكەسىنشە, مىندەتتى پاننەن بولەك, وز سالاڭىز بويىنشا تاڭداۋ ەركى بولادى. كەلەسى بىر ارتىقشىلىعى رەتىندە ارتۇرلى كونتينەنتتەن كەلگەن ماگيسترانتتارمەن وقۋ بارىسىنداعى مادەني سانالۋاندىلىقتا بولۋىن ايتار ەدىم. سەبەبى, قانداي دا بىر پىكىرسايىس اياسىندا كەز كەلگەن ماسەلە ارتۇرلى ۇستانىمدا قارا­لادى. سونىمەن قاتار باعدارلا­مانى بارىنشا practice oriented ەتۋ ماقساتىندا قوناق لەكتورلار دارىسى كوبىرەك وتىپ وتىرادى. بۇل وز كەزەگىندە, تەورييانى پراكتيكادا قولدا­نىپ جۇرگەن كاسىبي قىزمەتكەرلەردەن قاجەت­تى كەڭەستەر الۋدىڭ تيىمدى جولى. ۇشىنشىدەن, شەتەلدە ماگيستراتۋرادا وقۋدىڭ ارتىق­شىلىعى – عىلىمي ماتەريالدىق رەسۋرستار مەن عىلىمي-كونسۋلتاتيۆتىك ارتۇرلىلىكتە دەر ەدىم. ماگيسترانتقا باعدارلامانى تولىقتاي مەڭگەرۋگە جاعداي جاسالعان. تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيتىن كىتاپحانا, جەكەلەگەن اكادەمييالىق زەرتتەۋ ورتالىق­تارى تولىپ جاتىر, – دەيدى كۆينسلاند ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيسترى.
نۇربولات قازىر اۆسترالييانىڭ كۆينسلاند شتاتىنداعى كۆينسلاند ۋنيۆەر­سيتەتىندە «ساياسي عىلىمدار جانە حالىق­ارالىق قاتىناستار» مەكتەبىندە وقىپ جا­تىر. بۇل بىلىم دەڭگەيىن وسى جەردە مەڭگەرۋ ۇشىن سوڭعى 2-3 جىلىن اعىلشىن تىلىن مەڭگەرۋگە جۇمساعان. ول بىزدىڭ بىلىم سالا­سىنا ۇنەمدىلىك كەرەك دەيدى.
– بىلتىر كەيبىر ماماندىقتار بويىنشا تىپتى بوس ورىندار قالىپ قويعان جاعدايلار تىركەلدى. ارينە, مەملەكەت بىلىم سالاسىنا كوپ ورىن بولۋ ارقىلى الەۋمەتتىك كاپي­تال­دىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتكىسى كەلەتىن بولار. الايدا سان ساپاعا ۇلاسپاۋدا. مەنىڭشە, بىزدەگى ماگيستراتۋرا باعدارلا­ماسى اياسىندا ەكىنىڭ بىرى ماگيستر اتانىپ, داۋ تۋىنداۋ سەبەبى – تۇسۋ تالاپتارىنىڭ بىرىڭعاي ارى جەڭىل بولۋىندا. قازىرگى كەزدە, اعىلشىن تىلى تۇتاس عىلىم تىلىنە اينالىپ وتىر. اعىلشىن تىلىنسىز, قاي سالادا بولسىن اقپارات اعىنىنا ىلەسىپ وتىرۋ وتە قيىن. سول سەبەپتى, ماگيس­تراتۋرا باعدارلاماسىنا تۇسۋ ۇشىن تەك ILETS سەرتيفيكاتى بويىنشا شەكتىك بالى بار ازاماتتارعا عانا مۇمكىندىك بەرىلۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. قازىرگى جاعداي قايتالانا بەرسە, كەز كەلگەن ازامات «عىلىم ماگيسترى» اتانىپ, قازاقستاندىق عىلىمي قاۋىمداستىق دەگراداتسيياعا ۇشىراۋى مۇمكىن.

بىزدە اربىر ماگيسترانت – جاقسى جالاقى مەن تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى
وقىتۋشى مىرزانتاي جاقىپتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت تاراپىنان بولىنگەن قانشاما گرانت يگەرۋسىز قالىپ جاتىر. بۇل دەگەنىڭىز – ەن بايلىقتى پايدا قىلىپ, كادەگە جاراتا الماعانمەن بىردەي دەپ كۇيىنەدى ول.
– بىلىم جانە عىلىم مينيسترىنىڭ 2018 جىلعى 15 مامىرداعى №204 بۇيرىعىمەن 2018-2019 وقۋ جىلىنا ماگيسترلەردى دايارلاۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك بىلىم بەرۋ تاپسىرىسى بويىنشا اعىلشىن تىلىندەگى بەيىندى باعىتقا – 500, اعىلشىن تىلىندەگى عىلىمي-پەداگوگيكالىق باعىتقا – 897, عىلىمي-پەداگوگيكالىق باعىتقا – 11 107, بارلىعى 12 504 بىلىم گرانتى بولىنىپ وتىر. ياعني, بۇل – ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق دامۋى ۇشىن 12 مىڭ 500 ماگيسترگە سۇرانىس بار دەگەن سوز. ال ەندى مەملەكەت تاراپىنان بولىنگەن وسىناۋ بىلىم گرانتىن كىمدەر يەلەنەدى? بۇل سۇراققا كەلگەندە كۇمىلجيمىز. ماگيستراتۋرالارعا قابىل­دانىپ جاتقان تالاپكەرلەردىڭ بارلىعى بىردەي تالاپقا ساي دەپ ايتۋ قيىن. ولاي دەپ ايتۋ – شىندىقتىڭ بەلىنەن باسۋمەن بىردەي. عىلىم ماگيسترى دارەجەسىن الىپ جاتقان تۇلەكتەرىمىزدىڭ تەورييالىق دايىندىعى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ينەنىڭ جاسۋىنداي بولسا دا ۇلەس قوسىپ جاتىر ما? دال قازىر بۇعان جاۋاپ تابا المايمىز, – دەيدى مىرزانتاي قوجابايۇلى.
ماگيستراتۋرا – عىلىم جولىنا باس­تايتىن باعىت. سوندىقتان ونىڭ جاۋاپ­كەر­شىلىك جۇگى دە اۋىر بولارى سوزسىز. سدۋ ۇستازى مۇحتار سەڭگىربايدىڭ سوزىنشە, شەتەلدە بۇل ماسەلە جۇيەلى جولعا قويىلعان.
– الەمنىڭ وزىق وقۋ وردالارىنا بۇل تۇرعىدان تولىق ەركىندىك بەرىلگەن. ولار ماگيسترانتتاردى قابىلداۋدى وز ەركىمەن شەشەدى. بىراق ۋنيۆەرسيتەتتەر حالىقارالىق بىلىم جانە عىلىم نارىعىندا باسەكەگە تۇسەتىندىكتەن, بىلىمگەرلەردى ىرىكتەۋدە قاتاڭ تالاپتار قويادى. ال بىزدىڭ وقۋ ورىندارى كوبىنە ىشكى نارىقتى قامتۋعا باعىتتالعان بيزنەس-جوبالار رەتىندە جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان ولار بولاشاق ماگيسترانتتىڭ دايىندىعى مەن دەڭگەيىن ەكىنشى ورىنعا قويادى. مەملەكەتتىك وقۋ ورىندارىنىڭ وز­دەرى وقۋعا كوبىرەك ستۋدەنت قابىلداۋعا تى­رى­­سىپ, جاپپاي ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزەدى. ولار ۇشىن ار كەلگەن ماگيسترانت – جاقسى جالا­قى مەن تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى, – دەدى ول.

ماحامبەتالى نەگە قازاقستاندى تاڭدادى?
ماحامبەتالى ەسىمدى جىگىت ماگيسترلىك بىلىمدى شەتەلدە ەمەس, كەرىسىنشە قازاقستاندا الۋدى قالاعان. وز سالاسىن تەرەڭ مەڭگەرۋ ۇشىن ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىن تاڭداپتى. ول ماگيستراتۋرانى قازاقستاندا وقىعانىنىڭ ۇش سەبەبىن اتاپ بەردى.
– ماگيستراتۋرانىڭ وقۋ پروتسەسى مەنىڭ كوڭىلىمنەن شىقتى. سەبەبى, باكالاۆرياتتا ەكى شەت تىلى ماماندىعىن وقىعان بولا­تىنمىن. سوندىقتان ونى قايتادان ەكى جىل وقىعىم كەلمەي, شەتەل فيلولوگيياسىن تاڭدادىم. سەبەبى, بۇل ماماندىقتىڭ اياسى وتە كەڭ, ەكىنشىدەن تەك پەداگوگيكالىق كاسىپپەن شەكتەلىپ قالمايسىڭ. اعىلشىن تىلىنە قاتىسى بار ماماندىقتار بويىنشا جۇمىس ىستەي بەرۋگە بولادى. بىلاي ايتقاندا امبەباپ ماماندىق. ماگيستراتۋرانى قازاقستاندا وقىعانداعى ەكىنشى سەبەپ – وزىم ەۇۋ-دىڭ وقىتۋشىلىق قۇرامىن جاقسى بىلەمىن. ول جاقتا وزىم كۇتكەندەي ناتيجە بولاتىنىن دا سەزدىم. قازىر قازاقستاننىڭ دا بىلىم سالاسى دامىپ كەلە جاتىر. اعىلشىن تىلىن مەڭگەرىپ, شەتەل اسقىسى كەلەتىن جاستارعا ايتارىم – قاتتى بىلىمدى بولىپ جاتسا, نازارباەۆ ۋنيۆەر­سيتەتىنە بارسىن. ول جاقتا دا سول بىلىمدى الادى. ۇشىنشىدەن, بىلىمدى الۋ, كادەسىنە جاراتۋ ادامنىڭ وزىنە بايلانىستى. ەگەر تالپىنىسى, قۇلشىنىسى بولسا, جاقسى مامان بولىپ شىعادى. ۋنيۆەرسيتەت – تەك باعىت بەرۋشى عانا, – دەيدى ول.
ەكى جىل بويى ساباققا قالماي بارىپ, ار پاننىڭ ماڭىزى مەن مانىنە تەرەڭ بويلاعان ماحامبەتالى, قازىر رەسپۋبليكالىق QazBilim ورتالىعىندا اعىلشىن تىلىنەن ساباق بەرەدى. ارى سول ورتالىقتىڭ پيارىمەن دە اينالىسادى.
– وزىممەن بىرگە وقىعان ۇل-قىزداردىڭ بارلىعى دەرلىك ساباقتان قالماي, قاجەتتى بىلىمدى الىپ, جوعارى دەڭگەيدە وقىپ شىقتى. جالپى, ماگيستراتۋرانى ەكى جىل وقىپ شىققاننان كەيىنگى اسەرىم – بى­لىمىمنىڭ الدەقايدا تولىققانىن سەزىندىم. باكالاۆرياتتاعى دەڭگەيدەن بىرشاما جو­عارى. ال انشىلەردىڭ بىلىم الۋىنا قاتىستى نەگاتيۆ پىكىرىم بار. ويتكەنى ول كىسىلەردىڭ گرانتتا ەمەس اقىلى بىلىم الۋعا تولىق مۇمكىندىكتەرى جەتەدى عوي. 100 پايىز جالا جاپپايمىن, دەگەنمەن 80 پايىز ويىم – انشىلەر اتاق ۇشىن وقيدى. وزىممەن بىرگە دە وقىعان تانىمال ادامدار بولدى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل قادام بىر جاعىنان ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ اتاعى ۇشىن كەرەك سيياقتى. «بىزدە گولوۆكين وقىپ جاتىر», «قايرات نۇرتاس وقىپ جاتىر» دەگەن اڭگىمە – وقۋ ورنىنىڭ سىرتقى يميدجى ۇشىن ماڭىزدى. شىنىمەن دە ولار جاستاردىڭ گرانتىنا تالاسپاي-اق قويسا ەكەن. 2-3 تويعا شىقسا, بىرنەشە ماگيستراتۋرانى وقىپ الۋعا جاعدايلارى جەتەدى عوي, – دەيدى ماحامبەتالى.
جالپى, تاقىرىپتىڭ توركىنى انشىلەردىڭ سوڭعى ۋاقىتتا ماگيسترلىك بىلىمگە قۇش­تارلىعىنان تۋىندادى دەپ قالدىق قوي. بۇل تۇرعىدا ۋنيۆەرسيتەت ۇستازدارىنىڭ وز ايتارى بار.
– مەملەكەتتىك بىلىم گرانتتارىنىڭ ارزانقول انشىلەر مەن «تەلەجۇلدىزدارعا» ساتىلۋى دارىندى جاستارىمىزدىڭ بولا­شاعى ۇشىن وتە قاۋىپتى ەكەنىن جۇرتشىلىق سەزىنە بىلگەنى جون. ۇكىمەتىمىز جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماگيستراتۋراسى مەن PhD دوكتورانتۋراسىنا ماماندىق بويىنشا تۇسۋ ەمتيحانىنىڭ ارنايى ەرەجەلەرىن جاساپ, ونداعى تامىر-تانىستىق پەن جەمقورلىققا جول بەرىپ كەلگەن تەتىكتەردىڭ جولىن جابۋى تيىس, – دەيدى مىرزانتاي جاقىپ.
انەۋكۇنى الەۋمەتتىك جەلىدەن «انشى­لەردىڭ دە بىلىم الۋى – ولاردىڭ ازاماتتىق قۇقىعى ەمەس پە?» دەگەن پىكىردى كوزىمىز شالعان. سونى دا ساۋال ەتىپ قويدىق.
– بۇل جەردە ماسەلە – الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك تەپە-تەڭدىگىنىڭ قالاي ساقتالىپ وتىرعانىندا. بىلىم مەن عىلىم قۋىپ, ىزدەنىس جولىنا تۇسكەن جاستاردىڭ كوبى كۇنكورىسى ناشار, تۇرمىسى ورتاشا وتباسىلارىنان شىعادى. ولاردىڭ بارلىق سەنەتىنى – ارمان-ماقساتى مەن بىلىمى عانا. بىزدى ەرەكشە كۇيىندىرىپ وتىرعان جايت –دارىندى جاستارعا بەرىلۋى تيىس مەملە­كەتتىك بىلىم گرانتتارىن كۇماندى جولدارمەن «ەمتيحان تاپسىرعان» تۇرلى «تەلەجۇل­دىزداردىڭ» يەلەنىپ كەتۋى. بۇل بارىپ تۇرعان ادىلەتسىزدىك ەمەس پە?!
وسىلاي دەگەن وقىتۋشى وتاندىق جۇيەگە شەتەلدىك كوزقاراستى تىقپالاماۋ كەرەك دەگەن پىكىردە. «ار ەلدىڭ وزى جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتى سەكىلدى بىلىم بەرۋ سالا­سىندا دا وزىندىك مۇددەلەرى بار ەكەنى قۇپييا ەمەس. سوندىقتان شەتەل تاجىريبەسىنە قۇ­مارتۋدىڭ قاجەتى شامالى. ەڭ باستىسى – گرانت بولىستىرۋدە ادىلەت سالتانات قۇرۋى تيىس» دەيدى ول.

 

وقشاۋ ساۋال:

ادامداردىڭ وسىنشالىقتى وقۋ قۇمارلىعى (دالىرەگى – ستيپەندييا جانە اتاق قۇمارلىعى) قوعامدى, ەلدىڭ بىلىم جۇيەسىن نەگە اكەلىپ سوقتىرۋى مۇمكىن?

مۇحتار سەڭگىرباي:
بۇل وتاندىق بىلىم جۇيەسىنە دەگەن سەنىمسىزدىك تۋدىراتىنى راس. وقۋعا تۇسكەن ادام تولىق وقۋعا بەرىلگەنى جون نەمەسە قىزمەت ىستەيتىندەرگە شەتەل­دەگىدەي part time وقۋدى ەنگىزۋ كەرەك.

مىرزانتاي جاقىپ:
ادام بالاسىنىڭ بىلىم الۋعا ۇمتىلۋى ەشقانداي دا ايىپ ەمەس. دەگەنمەن سول بىلىمدى الۋعا ونىڭ ەڭبەگى سىڭۋى كەرەك. قازىر ماگيسترلىك ديسسەرتاتسييالار ستۋدەنتتەر ىزدەپ جۇرىپ وقيتىن, ولارعا تەورييالىق جانە تاجىريبەلىك تانىمدارىن ارتتىراتىن قوسىمشا وقۋ قۇرالدارىنا اينالۋى تيىس. ال شىن مانىندە, بىزدە ولاي ەمەس. ماگيستراتۋراعا وقۋعا قابىلداۋ مەن ماگيسترلىك ديسسەرتاتسييا جازىپ بەرۋدى بيزنەستىڭ بىر تۇرىنە اينالدىرىپ العان جوعارى وقۋ ورىندارى دا جوق ەمەس. كەيبىر اعايىندارىمىزدىڭ بارلىق ماسەلەنى تەك اقشامەن شەشۋگە, قاجەتى بار-جوعىنا قاراماستان, اكادەمييالىق جانە عىلىمي اتاق-دارەجەلەر الىپ الۋعا ۇمتىلۋى عىلىمي, رۋحاني داعدارىسقا اكەلۋى مۇمكىن.

ماحامبەتالى ابدىحاميتۇلى: ماگيستراتۋرانىڭ اتاعى مەن اقشاسى ۇشىن جاپپاي وقۋدىڭ تىرەلەر سوڭى جۇمىسسىزدىق دەپ ويلايمىن. ويتكەنى ماگيستراتۋرادا وقىپ جاتقان بىرقاتار ستۋدەنتتىڭ بار ماقساتى – جۇمىس ىستەۋدەن قاشۋ سيياقتى. ولار مانساپ ۇشىن وقيدى, بىراق شىنداپ ويلانار بولسا, نە ۇشىن وقىپ جاتقانىن تۇسىنۋ قيىن. ونىڭ سوڭى تاعى دا 4-كۋرس بىتىرگەن كەزدەگى دەڭگەيگە اكەلىپ سوعادى. سول ومىردى ەكى جىلدان سوڭ قايتالايدى. ياعني, اقشا مەن اتاق ۇشىن وقۋعا تۇسكەن ماگيسترانت وزىنىڭ وسۋ دەڭگەيىن ەكى جىلعا كەشىكتىردى دەگەن سوز. ول ارى قاراي دوكتارانتۋرا وقيمىن با, الدە جۇمىس ىزدەيمىن بە دەپ ابدىراپ قالادى.

 

تۇيىن

بىر قاراعاندا بولماشى ماسەلە بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. شىنداپ قاراساڭ – ماڭىزى جوعارى, مانى تەرەڭ ەكەنىن اڭعاراسىڭ. مەملەكەتتەن بولىنگەن ار گرانتتىڭ ارتىندا – مەملەكەتتىڭ قامقورلىعى, تەگىن جاتاقحاناسى, جايلى جاعدايى تۇر. بولاشاق عالىم سول جاقسىلىقتىڭ بارىن سەزىنە السا عانا جەتىستىككە جەتپەك. كوپ جاعدايدا. اربىر بىلىم گرانتى – ەل كەلەشەگىنە سالىنعان ينۆەستيتسييا.
ونىڭ شاشاۋ شىقپاي جۇمسالۋى – بەيجاي قارايتىن دۇنيە ەمەس. ويتكەنى قازىر الەم قارۋدى قويىپ, رۋحاني مۇددەمەن, اقىلمەن, اقپاراتپەن سوعىسۋعا كوشتى. بۇل «سوعىس تاسىلدەرىن» مەڭگەرۋ ۇشىن دە بىزگە اسا اقىلدى جاستار كەرەك-اق…

 

اباي ايماعامبەت

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*