تايلاند تاۋقىمەتى: الەم مەيىرىمگە زارۋ

1145
0
بولىسۋ:

ەل بولىپ تالقىعا سالار تاقىرىپ تولىپ جاتىر. سونىڭ ىشىندە, سوڭعى كۇندەرى بۇكىل الەمدى الاڭداتقان بىر وقيعا بار. تايلاندتىق جاس فۋتبولشىلار ۇڭگىردە قالىپ كەتىپ, ەكى اپتادان استام ۋاقىت قاراڭعىدا كۇن كەشتى. قۋانىشتى حابار سول, بارلىعى دىن-امان قۇتقارىلدى. بۇل – جۇرەك سوعىسىن جيىلەتىپ, ۇلتى مەن دىنى, جاسى مەن جەرىنە قاراماستان, بارشا ادامزاتتى بىر تىلەككە توعىستىرعان جاعداي بولدى.

بۇل جاڭالىقتى بەي-جاي قابىل­داعاندار از. قۇتقارۋ وپەراتسيياسى تورتكۇل دۇنيەنىڭ نازارىندا بولدى. القيسسا, 11-16 جاستاعى فۋتبولشى­لار توبى مەن ولاردىڭ 25 جاستاعى جات­تىقتىرۋشىسى تحام لۋانگ ۇڭگى­رىندە 23 ماۋسىمدا جوعالعان ەدى. جاڭبىر جاۋىپ, ۇڭگىردى سۋ باستى. سون­دىقتان وپەراتسيياعا اكۆالانگ­شىلار شاقىرىلدى. بالالاردى دجون ۆولانتەن جانە ريك ستەنتون ەسىمدى بريتان دايۆەرلەرى تاپتى. ۆولان­تەن وزىمەن بىرگە كامەرا الىپ بارىپ, كەزدەسكەن ساتتى ۆيدەوعا تۇسى­رىپ العان. كەلىسىپ پىشكەن توننىڭ كەلتە بولمايتىنىنداي, بارى بىر جەڭنەن قول شىعارىپ, سوڭى ساتتى اياقتالدى.
بالالار ۇڭگىردە ەكى اپتادان استام ۋاقىت وتكىزگەن. قۇتقارۋ وپە­راتسيياسى 8 شىلدە كۇنى باستالدى. تابيعاتتىڭ توسىن سىيى تاۋسىل­مايدى. سوندىق­تان قۇتقارۋشى­لاردىڭ الدىندا ەكى تاڭداۋ تۇردى. ودان ارى احۋال قيىن­داماي تۇرعاندا بالالاردى تەزىرەك الىپ شىعۋ نەمەسە جاڭبىر ماۋسىمى اياقتالعان­شا كۇتە تۇرۋ. 23 ماۋسىمنان باستاپ قاراڭعى قاپاستا قالۋ كىمگە بولسىن وڭاي ەمەس. بالا تۇرماق ۇلكەننىڭ وزى توتەپ بەرە الماۋى بەك مۇمكىن ەدى. ەگەر ۋاقىت جوعالتپاي باستاپ كەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداسا, قاۋىپ كوبىرەك ەدى. ەكىنشى جولدى قۇپ كورگەندە, بالالار الى بىراز ۋاقىت ۇڭگىردە قالۋى كەرەك. ادام تاعدىرى شەشىلەتىن ساتتە بىر بايلامعا كەلۋ دە وڭاي ەمەس. تايلاند بيلىگى اقىر سوڭىندا سوزباي, جاسوسپىرىمدەردى سۋ استى جۇزۋگە ۇيرەتۋگە بەل بايلايدى.
بارى دىن امان شىققانىن ەستى­گەندە, شۇكىر دەستىك. وكپە ينفەك­تسيياسى بولۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپپەن ەكى بالانى ەمدەۋگە كىرىسىپ كەتكەن. ولار ەندى ەكى اپتاداي اۋرۋحانادا جاتادى. باستاپقىدا كەيبىرى تىم السىرەپ, تەمپەراتۋرالارى تۇسكەنى­مەن, قازىرگى تاڭدا بارى قالپىنا كەلىپتى. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, العاشقىدا بالالاردى ەرىتىلگەن تا­ماقتار مەن ەنەرگەتيكالىق گەل­­دەرمەن تاماقتاندىرعان. سودان كەيىن بارىپ تەز سىڭىپ كەتەتىن تاعام­دارعا كوشىرگەن. تۋىستارىمەن كەز­دە­سۋگە ازىرگە رۇقسات جوق. تەك اي­نەكتىڭ ار جاعىنان عانا كورۋگە بو­لادى. بالا­لار­دىڭ بويىندا ينفەك­تسييا جوعى راس­تالعاننان كەيىن بارىپ جاقىن­دا­رىمەن جۇزدەسە الادى. كوپ ۋاقىت كۇن كوزىن كورمەگەندىكتەن, جارىققا شىق­­قان سوڭ بىراز ۋاقىت كۇننەن قور­عاي­تىن كوزىلدىرىك كيىپ جۇرۋ كەرەك دەسەدى.
جاس سپورتشىلاردى قۇتقارۋ وپە­راتسيياسى جوسپار بويىنشا جۇر­دى. وسى رەتتە جۇدىرىقتاي جۇمىلا جۇمىس ىستەۋدىڭ جاعىمدى اسەرى دە باي­قالدى. بالالاردى ۇڭگىردەن بىر­تىن­دەپ قۇتقاردى. ويتكەنى كەي جەر­لەرى تار ەكەن. قۇتقارۋ بارىسىندا پسيحولوگييالىق جاعدايعا دا باسا مان بەرگەنىن بايقادىق. مىسالى, بىرەۋى شوشىپ قالار بولسا, ول كەلەسى بالاعا اسەر ەتۋى مۇمكىن بولاتىن. ۇڭگىردە قالىپ قويعانداردىڭ بارى­نە اكۆالانگ قۇرىلعىسىمەن قالاي جۇمىس ىستەۋ كەرەگى تۇسىندىرىلگەن. بىراق بۇرىن-سوڭدى باستان وتكەرىپ كورمەگەن سوڭ, ۋايىم باسىم بولدى. «تاۋەكەلسىز ىس بىتپەيدى, تاۋەكەل ەت­پە­­گەن ارىقتان وتپەيدى» دەگەن سوز دە وسى جاعدايعا دال ايتىلعانداي. بىراق كەي ساراپشى­لار بالالاردىڭ تا­جىريبەسى بولما­ۋىنىڭ قايتا جاق­سى اسەر ەتەتىنىن ايتقان. سەبەبى, قا­ۋىپ­تىڭ سونشالىق جوعارى ەكەنىن ولار بىلمەدى. قانداي تاۋەكەلگە باس تىگىپ وتىرعانىن دا سەزبەگەن بولسا كەرەك.


تۇرعىنداردىڭ ۇڭگىردە ايلاپ قالىپ قويعان كەزدەرى دە جوق ەمەس. مىسالى, 1962 جىلى فرانتسۋز گەو­لو­گى ارى سپەلەولوگى ميشەل سيفر مىناداي تاجىريبە جاسايدى. ول فرانتسييا مەن يتالييانىڭ شەكارا­سىندا ورنالاسقان سكاراسسون ۇڭگى­رىن­دە ەكى اي ومىر سۇرىپ كوردى. عالىم كۇن كوزىنەن عانا ەمەس, ساعات, كۇنتىز­بە قاراماي, سىرتتاعىلارمەن بايلا­نىس­تى ازايتتى. وسىنىڭ بارىن ول تاجى­ريبە ۇشىن جاساعان. قاۋىپتى جاع­دايدا قالعاننىڭ قالاي بولا­تىنىن وز تەرىسىندە سەزىپ كورگىسى كەل­­دى. ول كۇن­دەلىك جۇرگىزدى. نە ىستەپ, نە قويعانىن كۇن سايىن تۇرتىپ وتىردى. ۇيقىدان تۇرعان سوڭ وزىنىڭ تىرى ەكەنىن حابارلاۋ ۇشىن سىرتتا­عىلارعا قوڭىراۋ شالىپ وتىرعان. بىراق ۋاقىتتان, ساعاتتىڭ قانشا بولعانىنان بەيحابار كۇيدە قالا بەرگەن. ارادا ەكى اي وتكەن سوڭ, سىرت­قا شىعادى. وعان بىر اي عانا وتكەندەي بولىپ سەزىلگەن. شىن ما­نىندە, ەكى ەسە كوپ ۋاقىت وتكەن بو­لا­تىن. وسى تاجىريبەدەن سوڭ, قا­راڭ­­عىدان جارىققا شىقپاسا, ۋاقىت ول­شەمى دە وزگەرەتىنىن باي­قاعان. ياعني, ۋاقىتتى پسيحولوگييالىق قا­بىل­داۋى قالىپتى جاعدايدان باسقا­شا بولادى. ول ۋاقىتىنىڭ ۇشتەن بىرىن ۇيىقتاۋ­مەن وتكىزسە دە, ۇيقى قاناتىن تسيكلى 24 ساعات ەمەس, 24 ساعات 30 مينۋت­قا سو­زىلعان. اعزاسى بىز ادەت­تە ەسەپ­تەي­­تىن ۋاقىت فورما­تى­مەن ەمەس, وزىنىڭ ىشكى ەسەبىمەن جۇر­گەن. سىرا, تابيعات­تىڭ بىز تۇسىن­بەيتىن تىلسىمى الى دە كوپ.
قاراپ وتىرساق, زاعيپ جانداردىڭ جاعدايى وسىعان ۇقساس. ياعني, ولار­دىڭ ىشكى ساعاتى كەيدە تاۋلىكتەن اسىپ كەتسە, كەيبىرىندە از بولادى. دەمەك, كۇن كوزىنسىز قالعان ادامنىڭ سىرت­تاعى ومىرمەن بايلانىسى باسقاشا. مىنا­نى قاراڭىز, 24,5 ساعات تاۋلىك تسيكلىمەن ومىر سۇرەتىن ادام دۇيسەن­بىدە 8-دە, سەي­سەنبىدە 8.30-دا, سارسەن­بىدە 9-دا تۇرا­دى دەلىك. وسىلاي كۇن سايىن جارتى ساعاتتاپ جىلجي بەرەدى دە, ەكى اپتادان سوڭ تاڭعى 8-دى كەشكى 8 دەپ ويلاۋى مۇمكىن. مۇنى مەديتسي­نادا «ۇيقى فازاسىنىڭ كەشىكتىرىلۋ سيندرومى» دەپ اتايدى. ىشكى ساعاتى مەن شىنايى ۋاقىت سايكەس كەلگەندە ۇيقىسى قانىق بولسا, سايكەس كەلمە­گەن جاعدايدا كۇنى بويى مازاسىزدانۋى مۇمكىن.

بالالار ۇڭگىردە نە جوعالتتى?
بۇل سۇراقتىڭ جاۋابىن جوعالىپ كەتكەندەردىڭ وزدەرى عانا بىلەدى. ازىر­گە ۇڭگىرگە نە ايداپ اپارعانى بەي­مالىم. ويتكەنى بالالار مەن باپكەر بۇگىندە رەابيليتاتسييادان وتىپ جات­قاندىقتان, ەشكىممەن تىلدەسپەدى. 23 ماۋسىمدا كوماندا ماتچ وتكىزۋى كەرەك بولعان. بىراق بىر جاعدايلار بولىپ, وتپەي قالادى. سودان باپكەر جاتتىعۋ جاسايمىز دەپ شەشكەن. بالالار ۆە­لوسيپەد تەپكەندى قاتتى جاقسى كورەدى ەكەن. جاتتىقتىرۋشى اكە facebook جەلى­سىندەگى جەكە پاراقشاسىنا ۆەلو­سيپەدپەن جۇرەتىندەرىن ايتىپ, جاز­باسىمەن بولىسكەن. بىراق ول جەردە ۇڭگىرگە بارۋ جايلى بىر اۋىز سوز جوق. سول كۇنى پحەەراپحات ەسىمدى ويىن­شىنىڭ تۋعان كۇنى ەكەن. 16-عا تول­عان جاسوسپىرىمنىڭ قۋانىشتى كۇنىن اتاپ وتۋ ۇشىن دۇكەننەن ازىق-تۇلىك العان. بالكىم, بالالار باپكەرىن ۇڭگىرگە ەكسكۋرسييا جاساۋعا كوندىرگەن بولۋى دا مۇمكىن. ول جەرگە بالالار بۇرىن-سوڭدى جيى بارىپ تۇرعان دەسەدى. ۇڭگىردىڭ ىشى قۇرعاق كەزدە كىرىپ, ۇزاپ كەتكەنگە ۇقسايدى. كەيىن, سەل اققاندا سودان قاشامىن دەپ تىپتى الىسقا بارعان سىڭايلى.

جاقىندارىمەن جۇزدەسپەۋلەرىنە نە سەبەپ?
جوعارىدا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي, بالالار الى وز-وزدەرىنە تولىق كەل­مە­­گەن. مۇنداي اۋىر سىناقتى باس­تان وتكەرگەن سوڭ قالىپقا كەلۋ وڭاي بولماسى انىق. ينفەكتسييا جۇقتى­رىپ الۋعا دا اعزالارى بەيىم-اق. بۇل بالا­لاردىڭ ارقايسىنىڭ ومىرى تايلاند ۇشىن ماڭىزدى. بۇكىل ەل بولىپ, جەر بولىپ دۇعا قىلدى. قۇت­قارۋ ۇشىن ۇلكەن وپەراتسييا ۇيىم­داستىرىلدى. سوندىقتان وسىنشا ۇلكەن ىس تىن­دىرعاننان كەيىن كىشى­گىرىم نارسە­لەرمەن ومىرلەرىنە قاۋىپ توندىرە المايدى. ازىرگە اينەكتەن قاراپ, كوز قيىعىن سالۋعا عانا رۇق­سات. ارى جاقىندارىن كورگەن ساتتە بالالار شامادان تىس قوبال­جىپ كەتۋلەرى دە ىقتيمال. ول بولسا, كەرى اسە­رىن تيگى­زەدى. جالپى العاندا تاي حال­قى توزىمدى كەلەدى. شامادان تىس ەمو­تسييا شىعارۋعا ساراڭ. قۇ­شاق­­تا­سۋلارى دا سيرەك. قۇتقا­رىل­عان با­لا­لاردىڭ باسىم كوپشىلىگى – كەدەي اۋىل­داردان. ولار بيلىك نە ايتسا, سو­عان كونۋگە بەيىم. قايتا بالا­لارىن دىن امان قۇتقارىپ ال­عان­دارى ۇشىن العىستان وزگە ايتار­لارى جوق. «بالامدى كورسەتپەدىڭ» دەپ باس كوتەرەتىن ەشكىم جوق سى­ڭايلى.

جاتتىقتىرۋشى جازالانا ما?
بۇل دا بەلگىسىز. فۋتبولشى­لاردىڭ اتا-انالارى باپكەردى اۋ باستان كىنالى ساناماعان. كەشىرىم بەرگەن. قايتا بالالارىنا قامقور بولعانى ۇشىن ريزا. ادەتتە, تاي حالقى رۋحاني تازارىپ, كۇنالارىن جۋۋ ۇشىن موناس­تىرلارعا كەتەدى. بالكىم, از ۋاقىتقا سوندا بارىپ كەلەر. سودان كەيىن قايتادان قالىپ­تى ومىرىن جالعاستىرا الادى. بىر قىزىعى, تايلاند تۇرعىن­دارى كىنا­لىنى ىزدەپ باس قاتىرا بەر­مەيدى دەسە­دى. مىندەتتى تۇردە بىرەۋدى ايىپتاپ, موينىنا ىلۋ دە ولارعا تان ەمەس. ولاردا فاتاليزم ياكي تاعدىرعا مويىنسۇنىپ, سولاي بولۋدى جازعا­نىنا شۇباسىز سەنۋ باسىم.

تىنىشتاندىراتىن دارىلەر ەككەن بە?
كوپشىلىكتى الاڭداتاتىن كەلەسى ساۋال وسىنداي. جارىققا الىپ شىق­پاس بۇرىن سەداتيۆ پرەپاراتتار بەردى مە دەپ سۇرايتىندار جەتەرلىك. بيلىك بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرۋدەن باسىن الىپ قاشۋعا تىرىسادى. تايلاند پرەمەر-مينيسترى پرايۋت چان-وچا جەڭىل تىنىشتاندىراتىن دارىلەر ەگىلگەنىن ايتقان. بىراق وپە­راتسيياعا قاتىسقانداردىڭ بىرقا­تارى بالالار جارتىلاي ەس بىلمەگەن جاعدايدا بولعانىن ايتىپ جاتىر. قۇتقارۋشى­لاردىڭ مۇنداي قادامعا بارۋى دا بەكەر ەمەس. لوگيكاعا سالىپ قاراساق, بۇل كەلەڭسىز جاعداي­لاردىڭ الدىن الادى. ويتكەنى جاس بالاعا ومىرىندە تۇڭعىش رەت تاستاي قاراڭعىدا جۇزۋ وڭاي ما? ونىڭ ۇستىنە اۋىر اكۆا­لانگتى قوسىڭىز. ارى جوعارىعا شى­عار جولدا تاس وتكەلدەر كوپ. مۇندايعا ەرەسەكتەر­دىڭ وزى دايىن بولا بەر­مەيدى. وسى سەبەپتى, دايۆەرلەر وپەرا­تسييا ىسكە اسپاس بۇرىن اۆسترالييالىق انەستە­زيولوگ دارىگەر ريچارد حارريس­تىڭ كومەگىنە جۇگىنگەن. ياعني, مامان بالالارعا باعىت بەرىپ, دايارلاعان. تاريحتا مۇنداي وقيعا بۇرىن-سوڭدى بولماعان.

قاراجات قايدان بولىنگەن?
اقشانىڭ كوپ بولىگى تايلاند ۇكىمەتىنىڭ ەسەبىنەن بەرىلگەن. بىراق باسقا مەملەكەتتەر دە بۇل جاعدايعا بەي-جاي قارامادى. مىسالى, اقش-تىڭ اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ 30 وفيتسەرىنە قىزمەتتەرى ۇشىن امەري­كا وزى تولەگەن بولۋى كەرەك. ياعني, بۇل دا كومەك قولىن سوزعان ەسەپ دەپ قابىل­داسا بولادى. جەرگىلىكتى حا­لىق تا با­رىنشا قولداۋ بىلدىرگەن. كومپا­نييالار تەگىن كولىكپەن قام­تاماسىز ەتىپ, فەرمەرلەر ازىق-تۇلىك­پەن كومەكتەسكەن. شەتەلدىك دايۆەر­لەردىڭ كەلىم-كەتىمىن اۋەكوم­پانييالار وز مويىندارىنا العان. باسقالاردىڭ قولداۋىنسىز بۇل وپەراتسييانى ساتتى ىسكە اسىرۋ, بالكىم مۇمكىن بولماس پا ەدى? سەبەبى, سۋ استىندا جۇزۋ سالاسى قارقىندى دامىماعان. تىپتى بۇكىل الەمدە تاجىريبەلى دايۆەرلەردى ساۋساقپەن ساناۋعا بولادى. تحام لۋانگ ۇڭگىرىن ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتە­گەن عالىمنىڭ بارى دا ولجا دەسەك, ارتىق ەمەس. ۇڭگىرلەر زەرتتەۋىمەن تانىمال عالىم ۆەرن انسۆورت بالا­لار تابىل­عان جەردى بۇرىن زەرتتەگەن. ارى سول ماڭعا جاقىن تۇرادى. وقيعا ورنىنا ەرتەڭىنە-اق جەتىپ, ماسەلەمەن تانىس­قان. شەتەلدەن جۇزگىشتەردى الدىرۋ يدەياسىن دا سول ۇسىنعان.

تاقىرىپتىڭ توق ەتەرى:

اسىلى, باستى قۇندىلىق – ادام. وعان قاۋىپ تونىپ, باسىنا بۇلت تونگەندە جاي كۇنگى باس قاتىرعىلاردىڭ بارى دە بوس اۋرە بوپ قالادى. ورىمدەي جاس 12 بالانىڭ تاعدىرى قىل ۇستىندە تۇرعاندا, ايانباي امال قىلعاندارعا قول سوقپاۋ مۇمكىن ەمەس. تىپتى ماسەلە ادامنىڭ سانىندا دا ەمەس. جاۋىزدىق جالماعان قازىرگى قوعامدى سەلت ەتكىزىپ, ساباسىنا تۇسىرەر مۇنداي وقيعالار كەرەك تە شىعار. تالاي ادام تاۋبەسىنە دە كەلگەن بولار. مۇقاعالي مەيىرىمگە مۇقتاج بولىپ «مەيىرىم بەر, مۇڭايعاندا جاسىڭدى سۇرتەم مەن سەنىڭ» دەيتىنى بار ەمەس پە? راسىندا, ادامنىڭ ادامسىز كۇنى جوق. قولداۋ قاجەت كەزدە قول ۇشىن بەرسەك, ۇزىلگەلى تۇرعان ۇمىتتى جالعاي بىلسەك, كەرەگى دە سول ەمەس پە? جاقسى اياقتالعان مىنا جاعداي تاعى بىر مارتە بارىمىزدىڭ مەيىرىمگە مۇقتاج ەكەنىمىزدى سەزدىرگەندەي.

جادىرا تولەۋحانقىزى

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*