قاي ماماندىقتىڭ باسى بيىك?

1448
0
بولىسۋ:

مامىرعا تامان قادىرى ارتا تۇسەتىن سوزدىڭ بىرى – ماماندىق. google جۇيەسىندە دە كوپ ىزدەلەدى. «ماماندىق پەن جار تاڭداۋدا قاتەلەسپەۋ كەرەك» دەپ باستالاتىن «اتالى سوزدەر» دە وسى كەزدە جيى ايتىلادى. ۋنيۆەرسيتەتتە تاريح پەن فيلوسوفييانى تاۋىسىپ, تاكسيست بولىپ كەتكەن, ماشينا جاساۋعا ماشىقتانىپ, اقىر سوڭىندا اساباعا اينالعاندار دا بار. ماماندىقتى سۇيمەۋ – نەسىبەڭدى باسقا سالادان ىزدەۋگە ماجبۇرلەيدى. وقۋ جىلى قورىتىندىلار تۇستا ماماندىق تاڭداۋ تاقىرىبىنا قالام تەربەدىك.

سوڭعى كەزدە سوزدىك قورىمىزدا – تسيفرلاندىرۋ, جاڭا تەحنولوگييا, IT سالا سيياقتى جاڭا تەرميندەر كوبەيدى. ارينە, ولار بەكەردەن-بەكەر كوبەيىپ جاتقان جوق. اتالعان تەرميندەرگە قاتىستى سالالاردى يگەرۋگە, ونىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن بىلۋگە زاماننىڭ وزى ماجبۇرلەپ جاتىر. بىلسەڭ – كوشكە ىلەستىڭ, بىلمەسەڭ – بىلگەننىڭ ەتەگىنە وراتىلىپ كۇن كەشەسىڭ. سول سەبەپتى, سوڭعى جىلدارى تەحنيكالىق ماماندىقتاردى تاڭدايتىن تۇلەكتەردىڭ سانى وسكەن. وسىنى ەسكەردى مە, بيىل پرەزيدەنت باس­تاماسى اياسىندا قوسىمشا 20 مىڭ گرانت بولىنگەن ەدى, ونىڭ 11 مىڭى – باكالاۆر بولىمىندەگى تەحني­كالىق ماماندىقتاردىڭ ەنشىسىنە تيىپتى. بۇل – دۇرىس تا. قازىر ەلىمىزدە ينجەنەرلەرگە, اقپاراتتىق تەحنولوگييا ماماندارىنا, روبوتەحنيكتەرگە جانە نانو-تەحنولوگتارعا دەگەن سۇرانىس كۇيىپ تۇر. قازىر زاڭگەر, بۋحگالتەر مامانى بولۋعا قۇشتار جاس­تاردىڭ سانى ازايىپ, ولاردىڭ ورنىن كولىك جوندەۋشى, مەحانيك, ەلەكتريك بولعىسى كەلەتىن تالاپكەرلەر باسىپتى.
سوڭعى جىلدارى IT سالانىڭ قارقىندى دامۋى­مەن سان تۇرلى جاڭا ماماندىقتار پايدا بولدى. قازىر بەينە, فوتو مونتاجدى سمارتفوندارمەن دە جاساۋ مۇمكىندىگى تۋىنداپ, ەشكىمدى ديزاينەر نەمەسە web-باعدارلامالاۋشى ماماندىعىمەن تاڭعالدىرا الماي قالدىق. EDTECH حالىقارالىق بىلىم ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى عاني بەيسەمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ماماندىق تاڭداۋعا ەكى تۇرلى باعىتپەن قاراۋعا بولادى.
– بىرىنشىسى – ادامداردىڭ وزىنىڭ قالاۋى بويىنشا, ەكىنشىسى – ومىردىڭ تالابى تۇرعىسىنان. بۇل ەكى كريتەريي ۇنەمى بىر-بىرىمەن ۇشتاسا بەرمەيدى. ويتكەنى بىزدىڭ مەنتاليتەت بويىنشا ادامدار قاي جەردە گرانت كوپ, سوعان قاراي ۇمتىلادى. ول گرانتقا تۇسكەندەگى ماماندىعى وزىن قىزىقتىرا ما, كەيىن كادەگە جاراي ما دەگەن نارسە ەكىنشى پلانعا ىعىسىپ تۇسەدى. بۇرىنعىداي ەكونوميست, زاڭگەر, سوت دەگەن ماماندىقتار بىرتىندەپ ارەنادان كەتىپ جاتىر. باياعىداي حيت ەمەس. ادام ماماندىقتى وز-وزىن اسىرايتىن, تابىس تاباتىن قۇرال رەتىندە قاراستىرادى دا, بىراق تاڭداۋ پروتسەسى كەزىندە ول ماقساتتى ۇمىتىپ كەتەدى. سويتىپ, جەڭىل جاعىنا بۇرىلا سالادى. قارىم-قابىلەتكە ساي ماماندىق تاڭدالماسا, قازىر قالقايعان قۇر ديپلومنىڭ وزى كوپ نارسەگە كومەكتەسە المايدى. سوندىقتان قازىر ادامدار ديپلوم بولسا بولدى, جۇمىس تابىلادى دەگەن ۇعىمنان ارىلۋى قاجەت, – دەيدى عاني بەكتايۇلى.
ارىلۋ كەرەك تاعى بىر دۇنيە – «تىم قۇرىسا مۇعالىمدىكتى وقىپ الۋ» دەگەن سوز. ۇلتقا تاربيە بەرەتىن پەداگوگ جولى شىنىندا اۋىر, شىنىندا سالماقتى. تەك مۇعالىمدەر جاڭا زامانعا بەيىمدەلۋى كەرەك. بۇرىن ۇستازداردا – تاقتا, بور, جۋرنال بولسا, قازىر – YouTube كانال, ەلەكتروندى لەكتسييا تالاپ ەتىلەدى.
– ەڭبەك نارىعى وتە جىلدام وزگەرىپ وتىرادى. ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسكەن ستۋدەنتتىڭ 1 كۋرستا العان دارىسى مەن اقپاراتى 3-4 جىلدان سوڭ ەسكىرىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن ەكەنىن تۇسىنۋى تيىس. ال جۇمىسقا ورنا­لاسامىن دەگەنشە, ومىر اعىمى تىپتى قاتتى وز­گە­رىسكە ۇشىرايدى. سوندىقتان ادام وز مامان­دى­عىنا زامانا سۇرانىسى تۇرعىسىنان كوز سالىپ, سوعان يكەمدەلگەنى دۇرىس, – دەيدى اسەم قاميتوۆا.
ساراپشىلار پىكىرىن وقي كەلە, ماماندىق تاڭداۋدا ەسكەرۋگە تيىستى نەگىزگى ۇش فاكتوردى بولە-جارىپ قاراستىرا الامىز:
• ماماندىقپەن, وزىڭنىڭ سۇيىكتى ىسىڭ مەن جان قالاۋىڭ ارقىلى اينالىسۋ;
• سول ىسكە دەگەن تابيعي يكەمدىلىكتىڭ بولۋى;
• ەڭبەك نارىعىنداعى ۇدەرىستەردى باقىلاپ, بەيىمدەلۋ.
– قازىر IT سالا وتە قارقىندى دامىپ جاتىر, سوعان سايكەس باعدارلامالار قۇراستىراتىن, باعدارلاما جاسايتىن ادامدار كەرەك-اق. ارينە, كەز كەلگەن ادام وسى ماماندىقتى تاڭداپ, 5-10 جىلدان سوڭ وز جۇمىسىنىڭ جەمىسىن جەپ وتىرا الادى. بىراق تابيعاتىنان IT سالانى قالامايتىن ادامدار بولادى. ولار وزدەرىن قيناماي, جاندارىنا جاقىن سالانى تاڭداعانى جون. بىزدىڭ ومىر داعدىمىزعا تەك IT عانا ەمەس, تابيعي دۇنيەلەر, جۇيكەنى تىنىشتالدىراتىن ادەبي, ونەر تۋىندىلارى دا كەرەك قوي, – دەيدى ساراپشىلار.
بۇل ويمەن Nova Education ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرى بەيبىت قادىربەكۇلى دا كەلىسەدى.
– قازىر گۋمانيتارلىق ماماندىقتارعا دەگەن قىزىعۋشىلىق قايتادان ارتىپ كەلە جاتىر. سو­نىمەن قاتار IT-عا دەگەن سۇرانىستىڭ دا وسىپ كەلە جاتقانىن جاسىرا المايمىز. ول ماماندىققا گرانت بولماسا دا, اقىلى تۇردە وقىپ جاتقاندار كوپ. دەگەنمەن IT قازىر ترەندتە تۇر جانە سولاي قالا دا بەرەدى. سوعان قاراماستان گۋمانيتارلىق سالا­لار دا قارقىندى دامۋدا. نەگە? سەبەبى, الەم قازىر جاساندى ينتەللەكت ماسەلەسىن دامىتۋدى ويلاس­تىرا باستادى. ال ونى قۇراستىرۋعا, دامىتۋعا اقىل-ويى ۇشقىر, شىعارماشىلىق الەۋەتى جوعارى ادام­دار كەرەك. ادامزات ەشقاشان كوركەم سوزدەن, كور­كەم شىعارمادان قول ۇزىپ قالمايدى, – دەيدى ول.
قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارى قاۋىمداستىعى دال قازىرگى ساتتە تانىمال جانە تانىمال ەمەس ماماندىقتار تىزىمىن جارييالادى. تانىمالدار تىزىمىندە – حالىقارالىق قاتىناستار, قۇقىقتانۋ, كەدەن ىسى, جۋرناليستيكا, ديزاين, قارجىلىق ەسەپ جانە اۋديت, مەنەدجمەنت, مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى باسقارۋ ماماندىقتارى بار. تاۋ-كەن ونەركاسىبى, گەولوگييا جانە تابيعي كەن ورىندارىن بارلاۋ, مەتاللۋرگييا, ماشينا جاساۋ, قۇرال جاساۋ, اعاش وڭدەۋ تەحنولوگيياسى سىندى ماماندىقتار الى جەتىمسىرەپ تۇر. بىلتىر «التىن بەلگى» يەگەرلەرى دە تانىمالدار تىزىمىنەن تابىلعان سالالاردى تاڭداپ-تاڭداپ وتە شىعىپتى. ارينە, دۇرىس. وزى «التىن بەلگى» الادى, تاۋ-كەن قازۋعا كەتەدى… ەكەۋى ەكى بولەك دۇنيە سەكىلدى. دۇرىسىندا, بىز سولاي دەيمىز… زامان باسقاشا ويلايدى.

 

اباي ايماعامبەت

 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*