جاۋىنگەرلىك شەرۋ جارقىراپ وتتى

5623
0
بولىسۋ:

وتان قورعاۋشىلار كۇنىنە وراي 7 مامىر كۇنى جامبىل وبلىسىنداعى «وتار» 40-اسكەري بازاسىندا 3 مىڭعا جۋىق جاۋىنگەر, 300 اسكەري تەحنيكا مەن قارۋ-جاراق, 40 ۇشۋ اپپاراتى جۇمىلدىرىلعان جاۋىنگەرلىك شەرۋ وتتى. شەرۋگە مەملەكەت باسشىسى, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىستى.


جاۋىنگەرلىك پاراد وتەتىن پوليگونعا تىك­ۇشاقپەن كەلگەن مەملەكەت باسشىسى, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ساپ تۇزەگەن شەرۋگە قاتىسۋشى اسكەريلەر سالتاناتتى مارشپەن قارسى الدى. شەرۋ قولباسشى­سى – قازاقستان رەس­پۋبلي­كاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ باس قولباسشىسى, گەنەرال-مايور مۇرات بەكتانوۆ اسكەري پارادتى وتكىزۋگە جانە اۋماقتىق اسكەرلەر قۇرامالارىنا جاۋىنگەرلىك تۋلاردى تاپسىرۋ راسىمىنە دايىن ەكەندىگىن باياندادى.
– قىمباتتى قازاقستاندىقتار, ساردارلار مەن ساربازدار! قادىرلى ارداگەرلەر! بارشاڭىزدى وتان قورعاۋشىلار كۇنىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىق­تايمىن. باھادۇر بابالار ۇلى دالامىزدى اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن, اق نايزانىڭ ۇشىمەن قورعاپ, بىزگە امانات ەتىپ قالدىردى. «ۇراندى ەلدىڭ ۇرپاعى ايبارلى كەلەدى» دەگەن دانا حالقىمىز. بۇگىنگى ايبىندى ارمييامىز ۇشىن ەلدىڭ تىنىشتىعىن ساقتاپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ قورعانى بولۋ مارتەبەلى زور مىندەت. جاۋجۇرەك جاۋىنگەرلەردىڭ كوتەرەتىن جۇگى اۋىر. بىراق ول ابىرويلى بورىش, قاستەرلى پارىز. قارۋلى كۇشتەرىمىز حالقىمىزدىڭ سەنىمدى تىرەگى, مەملەكەتتىڭ بەرىك قالقانى. قازاقستاننىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى – بارلىق داۋىردىڭ تاريحىنداعى ەڭ سۇراپىل سوعىستا فاشيزمدى جەڭگەن باتىر بابا­لارىمىزدىڭ جاۋىنگەرلىك ەرلىكتەرى مەن داڭقىن جالعاستىراتىن لايىقتى ۇرپاق. بىز ولاردىڭ تۋعان جەرىمىزدىڭ وركەندەۋى مەن بەيبىت ومىرىمىزدى ساقتاۋ ۇشىن كورسەتكەن كوزسىز باتىرلىعى مەن وشپەس ەرلىگىن اردايىم جادىمىزدا ساقتايمىز, – دەپ قازاقستان پرەزيدەنتى ارداگەرلەرگە, ساربازدار مەن وفيتسەرلەرگە ارنالعان سوزىندە قارۋلى كۇشتەر قاۋىپسىزدىگىمىزدىڭ باستى كەپىلى, وتانىمىزدىڭ بەيبىت ومىرى مەن ەگەمەندىگىمىزدىڭ بەرىك تىرەگى بولىپ سانالاتىنىن اتاپ وتتى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىن وتان قورعاۋشىلار كۇنىمەن قۇتتىقتاپ, بۇل كۇننىڭ ەگە­مەن ەلىمىز ۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. قازاقستان اسكەرىنىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدى قورعاپ, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارت ۇيىمى اياسىندا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە تابىستى اتسا­لىسىپ جاتقانىن, سونداي-اق بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى شەڭبەرىندە ماڭىزدى بىتىمگەرشىلىك فۋنك­تسييالاردى لايىقتى اتقارىپ جۇرگەنىن اتاپ وتتى.

– مەملەكەت تاراپىنان ارمييامىزعا مەيلىنشە قولداۋ كورسەتىلىپ, ونىڭ الە­ۋەتىن نىعايتۋعا زور مان بەرىلەدى, قازاق­ستان 2030 جىلعا قاراي زاماناۋي, موبيل­دى ارى جوعارى كاسىبي ارمييا جاساقتاۋ جونىندە ماقسات قويىپ وتىر. بۇل ۇشىن 2020 جىلدان باستاپ قورعانىس سالاسىنا قاجەتتى قاراجات بولىنەتىن بولادى. قاۋىپ­سىزدىككە تونەتىن جاڭا سىن-قاتەرلەرگە وراي تيىمدى ارەكەت ەتۋ ۇشىن ارنايى وپە­راتسييالاردىڭ جوعارى موبيلدى كۇشتەرى مەن اۋماقتىق اسكەرلەر قۇرىلىپ, قور­عانىس جۇيەسىنە بىرىكتىرىلدى. جاڭا بو­لىمدەر بۇگىن تابىس ەتىلگەن جاۋىنگەرلىك تۋلاردى لايىقتى الىپ جۇرەتىنىنە سە­نىمدىمىن, – دەدى ەلباسى جاۋىنگەرلىك شەرۋ باستالار الدىنداعى سوزىندە.


اسكەري شەرۋ دەگەنىمىز – ارمييانىڭ جاۋىنگەرلىك قۋاتىن, قارۋلى كۇشتەردىڭ تەحنيكالىق تۇرعىدا جابدىقتالۋىن, قا­زاقستاندىق ارمييانىڭ جاۋىنگەرلىك ار­سەنالىن تولىقتىرعان وتاندىق جانە شەتەل وندىرىسىنىڭ قارۋ-جاراعى مەن اس­كەري تەحنيكاسىنىڭ زاماناۋي ۇلگىلەرىن كورسەتۋ. ال بيىلعى شەرۋ ادەتتەگى استا­نانىڭ ورتالىق الاڭىندا وتەتىن سال­تا­ناتتى اسكەري شەرۋلەردەن وزگەشەرەك بول­­­دى. جاۋىنگەرلىك شەرۋدىڭ جوس­پارى­نا سايكەس, زاڭسىز قارۋلى قۇرىلىمدار­دىڭ شارتتى تۇردە بەلگىلەنگەن بەكى­نىس­تەرىنە ۇساق اتىس قارۋلارىنان باستاپ ىرى كا­ليبرلى زەڭبىرەكتەردەن, تانكتەردەن وق اتىلىپ, جاۋىنگەرلىك اۆياتسييا اۋەدەن سوققى بەردى. شەرۋدىڭ ەلىمىزدەگى ەڭ ىرى اس­كەري پوليگوندارىنىڭ بىرى «ماتى­بۇلاقتا» وتكىزىلۋى دە سوندىقتان. وتان قورعاۋشىلار كۇنىنە وراي وتكىزىلگەن جاۋىن­گەرلىك شەرۋگە قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ بارلىق تۇرلەرى مەن تەكتەرى قاتىستى. شەرۋگە قارۋلى كۇشتەرى قۇر­لىقتاعى اسكەرلەردىڭ باس قولباسشىسى گەنەرال-مايور مۇرات بەكتانوۆ باس­شى­لىق جا­سادى.
جاۋىنگەرلىك شەرۋ جوسپارعا ساي ەكى كەزەڭ بويىنشا وتتى. بىرىنشى بولىمدە جو­عارعى باس قولباسشىنىڭ العىسوزى­نەن كەيىن بارلىق وبلىستاردىڭ, استانا جانە الماتى قالالارىنىڭ اكىمدەرىنە اۋماق­تىق قورعانىس بريگادالارىنىڭ جاۋىن­گەرلىك تۋلارىن تاپسىرۋ راسىمى بولدى. جاۋىنگەرلىك شەرۋدىڭ ەكىنشى بولىمى
5 تاكتيكالىق ەپيزودتان قۇرالعان. بۇل ەپيزودتاردا زاماناۋي قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى ۇرىستا قولدانا وتى­رىپ, بارلاۋ اسكەري بولىمشەلەرىنىڭ شى­نايى تاكتيكالىق ىس-قيمىلى كورسەتىلدى. شەرۋدىڭ ەكىنشى بولىمى داستۇر بويىنشا قىزمەت تۇرلەرى مەن تەكتەرى بويىنشا ساپ­قا تۇرعان اسكەريلەردىڭ سالتاناتتى شە­رۋىنەن باستالدى. بەس قارۋىن اسىنعان قارۋلى كۇشتەردىڭ دەسانتتىق شابۋىل­داۋشى اسكەرلەرىنىڭ, ارنايى وپەراتسييا­لار كۇشتەرىنىڭ, اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ جاياۋ اسكەرلەر جاساعى, مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتىنىڭ, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ۇلت­تىق ۇلاننىڭ, سونداي-اق ايماقتىق قور­عانىس اسكەري قىزمەتشىلەرىنىڭ ساپتىق «قوراپتارى» الاڭنان سالتاناتپەن جۇرىپ وتتى.


سودان كەيىن قارۋلى كۇشتەردىڭ جا­ساقتارى اۆياتسييانىڭ, ساۋىتتى تەحني­كا­نىڭ, زىمىراندار مەن ارتيللەرييانىڭ كو­مەگىمەن زاڭسىز قارۋلى قۇرىلىم­دار­-دى قالاي جوياتىنىن كورسەتەتىن بەس ەپي­زودتان تۇراتىن بەلسەندى كەزەڭ وتكىزىلدى. ەكىنشى بولىمنىڭ 1 ەپيزودىندا ۇشقىش­سىز ۇشۋ اپپاراتتارىن قولدانۋ ارقىلى اۋەدەن بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ قالاي جۇر­گىزىلەتىنى, سونىڭ ىشىندە جاۋ نىساندارىن تابۋ, اۋەدەن سوققى بەرۋ تاسىلدەرى كور­سە­تىلدى. اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ مايداندىق جانە اسكەري اۆياتسيياسىنىڭ س 295 جۇك ۇشاعى, ارتۇرلى ماقساتقا پايدالانىلا­-تىن سۋ-30سم جويعىش ۇشاقتارى, سۋ-25ۋبم جويعىش ۇشاقتارى مەن مي-17, UH-1, EC 145 تىكۇشاقتارى اۋەدە قانداي قىزمەت اتقاراتىنىن ىس جۇزىندە كورسەتتى. مي-35م تىكۇشاعى تانكىگە قارسى راكەتا­لار­مەن جەردەگى ناسانالارعا دالدەپ سوق­-قى بەردى. «جەتىسۋ بارىسى» ۇشقىشتار توبى جوعارى دەڭگەيدە شەبەرلىك تانىتتى.
اۆياتسييا – ەلدىڭ ماڭىزدى باعىت­تارىن, اۋداندارى مەن نىساندارىن اۋە­دەن كەلگەن جاۋدىڭ سوققىلارىنان قور­عاۋعا ارنالعان اۋە قورعانىسى كۇشتەرى­-
نىڭ نەگىزگى اسكەر تەگى. ىس جۇزىندە نىسان­دار­دى الىس قاشىقتىقتان قورعايدى, كەز كەلگەن اۋە نىسانالارىن جاقىنداتپاي جويۋعا قابىلەتتى. ونىڭ قۇرامىندا زى­مىراندارمەن, زەڭبىرەكتەرمەن قارۋلان­دىرىلعان دىبىستان جىلدام ۇشاتىن: ميگ-31, ميگ-29 مايداندىق جويعىش­-تار, ميگ-27 جانە سۋ-27 جويعىش-بوم­بالاۋشىلارى بار. قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ قول­باس­شىسى گەنەرال-مايور داۋرەن قوسانوۆ­تىڭ ايتۋىنشا, جاۋىنگەرلىك شەرۋگە اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ الماتى, تالدى­قورعان, شىمكەنت, سەمەي, استانا جانە تاراز قالالارىنان كەلگەن ۇشقىشتار قۇ­رامى قاتىسقان.
ەكىنشى ەپيزودتا – ت-72, بمپ-2, بتر 82ا تانكتەرى مەن جاۋىنگەرلىك تەحنيكا­-لار جەكە قۇرامنىڭ دايىندىقتارى مەن شەبەرلىكتەرىن كورسەتتى. زاڭسىز قارۋلى قۇرىلىمداردىڭ شارتتى بازاسىن جويۋ جونىندەگى تاكتيكالىق ەپيزودتاردى ورىن­داۋ بارىسىندا «توچكا-ۋ» تاكتيكالىق زىمىران كەشەنى, «گراد» جانە 122,4 ميل­ليمەترلىك 9ك59 «پريما» دۇركىندەتىپ وق اتۋ زىمىران جۇيەسى, 152 مم مستا-ب دي­ۆيزيوندىق گاۋبيتسالار جانە د-30 زەڭ­بىرەكتەرى, «سولنتسەپەك» اۋىر زىمىران جۇيەسى, «شتۋرم-س» تانكىگە قارسى زى­مىران كەشەنى جانە راكەتا اسكەرلەرى مەن ارتيللەرييانىڭ باسقا دا جويقىن قارۋ تۇرلەرى وزدەرىنىڭ ۇرىس دالاسىنداعى مۇم­كىندىكتەرى مەن تيىمدى تۇستارىن كورسەتتى.


ۇشىنشى ەپيزودتا كورەرمەندەر اۋە-شابۋىلداۋشى دەسانتاردىڭ ارتۇرلى ۇش تاسىلمەن قالاي شابۋىلدايتىندارىن تاماشالادى. شابۋىلداۋشى دەسانت اس­كەريلەرى اۋەدەن دەسانتتى قالاي تۇسىرە­تىنىن كورسەتتى. شەرۋدىڭ تورتىنشى ەپي­زودى «جاۋدى ەلدىمەكەندە جويىپ جىبەرۋ» دەپ اتالادى. بۇل ەپيزودتا مينومەتپەن, زەنيتتىك قۇرىلعىلارمەن, پۋلەمەتپەن قارۋلانعان بىر روتا جاۋىنگەر ارنايى جابدىقتالعان اۆتوكولىكتەرمەن شارتتى ەلدىمەكەندى زاڭسىز قارۋلى قۇرىلىمنان تازارتتى. ولار «ۆاسيلەك» 82 مم اۆتو­ماتتىق مينومەتتەرى, كاماز كولىكتەرىنە ورناتىلعان زەنيتتىك زۋ-23-2 قوندىر­عىلارى, سونداي-اق Toyota Pick UP كو­لىكتەرىندە ورناتىلعان پۋلەمەتتەردى قول­داندى. سوڭعى 5-ەپيزود – زاڭسىز قارۋلى توپتى تولىقتاي جويىپ جىبەرۋ وپەرا­تسيياسى. بۇل ەپيزود بارىسىندا كوپشىلىك جاۋدىڭ زاڭسىز نىساندارى قالاي جويى­لاتىنىن, س-295 ۇشاعىنان پاراشيۋ­تيس­تەردىڭ تۇسۋىن تاماشالادى. شەرۋ كەزىن­دە بىر توپ جويعىش ۇشاقتاردىڭ اۋەدە سال­-عان ورنەكتەرىن, «قىزعالداق» كومپو­زي­تسيياسىن تاماشالادى.
– شەرۋ جاي عانا تاماشالاۋ ۇشىن جاسالاتىن مەرەكەلىك شارا ەمەس, بۇل – ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تاۋەلسىزدىگىن جانە حالقىن قورعايتىن ارمييانىڭ جاۋىن­گەرلىك كۇشىن, قارۋلى كۇشتەردىڭ قالاي جابدىقتالعانىن كورسەتۋ. قازىرگى كەزدە قازاقستان ارميياسى جاقسى جاب­دىقتالعان. بۇل – قارۋلى كۇشتەرگە قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارى باس قول­باسشىسى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قور­عانىس مينيسترىنىڭ باسا نازار اۋدارۋى­نىڭ ناتيجەسى. بۇعان دەيىن وتكىزگەن اربىر اسكەري شەرۋ ەستە قالارلىقتاي وزىن-شە ەرەكشە. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تا­ريحىندا بۇل – ەكىنشى جاۋىنگەرلىك شەرۋ. بىرىنشى رەت 2013 جىلى وسى جەردە وتكىزگەن بولاتىنبىز. وسىمەن قارۋلى كۇش­تەرى جالپىاسكەري بولىمشەلەرىنىڭ جاۋىن­گەرلىك مۇمكىندىكتەرىن ىس جۇزىندە ەكىنشى رەت كورسەتتىك. ول شەرۋگە 7000-داي اس­كەري قىزمەتشى, 400 بىرلىكتەن استام ارتۇرلى قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكا, سونىمەن قاتار 86 ۇشۋ اپپاراتى قاتىس­قان ەدى. بيىلعى جاۋىنگەرلىك شەرۋدىڭ ەرەكشە­-لىگى – ارنايى وپەراتسييالار كۇش­تەرىنىڭ شىنايى تاكتيكالىق قيمىل ارە­كەتتەرىن جاڭا جانە مودەرنيزاتسييالان­-عان قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكالار­دى قولدانا وتىرىپ كورسەتۋ. تۇڭعىش رەت بار­لاۋ-سوق­قى بەرۋ جانە بارلاۋ-اتۋ كە­شەن­دەرى­نىڭ, ارنايى ماقساتتاعى بارلاۋ بولىم­شەلەرى مەن اۋماقتىق اسكەرلەر قۇ­رى­-لىم­دارى­نىڭ جۇمىستارى كورسەتىلەدى. جاۋىن­گەر­لىك شەرۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ جالپى سانى – 3 مىڭنان استام اسكەري قىزمەتشى, 300-دەن استام جاۋىنگەرلىك تەحنيكا, سونىمەن قاتار 30 جاۋىنگەرلىك ۇشاق, تىكۇشاقتار مەن ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىن قۇرادى. قۇرامالار مەن اسكەري بولىمدەردىڭ بارلىق جەكە قۇرامى شەرۋگە قاتىسۋعا ۇلكەن ىنتا بىلدىردى, بى­راق كاسىبي شەبەرلىگى جوعارى, جاۋىنگەر­لىك ساباقتاردا وتە جاقسى ناتيجەلەر كورسەتىپ جۇرگەن اسكەري قىزمەتشىلەر ىرىك­تەلىپ الىن­دى. شەرۋدى ساپالى دايىن­داپ وت­كىزۋ ماقساتىندا ۇيىمداستى­رۋ­شى­لىق جانە تاجىريبەلىك كەشەندى شارالار ات­قارىلدى. 8 ساۋىرگە دەيىن بارلىق جەكە قۇرام مەن جاۋىنگەرلىك جانە ارنايى تەحنيكا «وتار» 40-شى اسكەري بازاسىنا شوعىرلاندىرىلدى. جەكە قۇرام 4 دالا­لىق لاگەر مەن كازارمادا ورنالاس­تى­رىلدى. 11 ساۋىردەن باستاپ جاياۋ شەرۋلىك ەسەپتوپتاردىڭ, اۆياتسييالىق توپتىڭ, ارتيللەرييالىق توپتىڭ, ساۋىتتى تاكتي­كا­لىق توپتاردىڭ جەكەلەگەن جاتتىعۋ­لارى «گۆاردەيسك» جانە «ماتىبۇلاق» پو­لي­گوندارىندا ۇيىمداستىرىلدى. 20 ساۋىر­دەن باستاپ اسكەري بولىمشەلەر بىرلەسكەن كەشەندى جاتتىعۋلارعا كىرىستى, – دەيدى جاۋىنگەرلىك شەرۋگە باسشىلىق جاسا­-عان قۇرلىقتاعى اسكەرلەردىڭ باس قول­باس­شىسى, گەنەرال-مايور مۇرات بەكتانوۆ.


جاۋىنگەرلىك شەرۋ اياقتالعاننان كەيىن مەملەكەت باسشىسى, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قول­باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الاڭعا كورمەگە شىعارىلعان اسكەري تەحنيكا مەن قارۋ-جاراقتىڭ زاماناۋي ۇلگىلەرىمەن تا­نىستى, سونداي-اق دالالىق جەردەگى ۇرىس­-تا كورسەتكەن شەبەرلىگى, وق اتۋ ساتىندەگى مەرگەندىگى جانە جاۋىنگەرلىك دايىندىعى ۇشىن شەرۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ بارىنە العىس بىلدىردى.

– اسكەري شەرۋ سىزدەردىڭ جاۋىنگەرلىك شەبەرلىك دەڭگەيلەرىڭىزدى جانە دالاداعى جاتتىعۋلارعا بەيىمدەلگەندەرىڭىزدى ناقتى كورسەتتى. شەرۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك دايىن­دىعى مەن كاسىبيلىك دەڭگەيىنىڭ ودان ارى ارتا تۇسۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىن. بارشاڭىزدى وتان قورعاۋشىلار كۇنىمەن جانە جەڭىس كۇنىمەن قۇتتىقتايمىن! – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
بىر ساعاتتان استام ۋاقىتقا سوزىلعان جاۋىنگەرلىك شەرۋدى قازاقستاندىقتار تىكەلەي ەفير ارقىلى تاماشالادى.

 

قايىرجان تورەجان

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*