بانك مەملەكەتكە الاقان جايماۋى كەرەك

1146
0
بولىسۋ:

مەملەكەتتىك قارجى ەسەبىنەن بانكتەرگە قولداۋ كورسەتۋ شارالارى تىيىلۋى كەرەك. سەناتتا وتكەن «قازاقستان ەكونوميكاسىن دا­مىتۋداعى بانك سەكتورىنىڭ رولى» تا­قى­رىبىنداعى پارلامەنتتىك تىڭداۋدا پالاتا تور­ا­عاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وسىنى ما­لىم­دەدى. كىرىسپە سوزىندە سپيكەر ەلدى ىلگەرىلەتۋگە با­عىتتالعان باعدارلامالاردىڭ تابىستى جۇ­زەگە اسۋى بانك جۇيەسىنىڭ تيىمدى جۇمىسىمەن تى­عىز بايلانىستى ەكەنىنە دە نازار اۋدارتتى.

دەگەنمەن سەنات باسشىسى «بۇگىندە بانك مە­نەدجمەنتى كۇردەلى وزگەرىستەردىڭ قىسى­مى­نا توتەپ بەرە الماي, جاڭا قارجىلىق داۋىر­دىڭ تالاپتارىنا ساي دەڭگەيىن كورسەت­پەگەنىن» اشىق ايتتى. بۇل وز كەزەگىندە «ەكونوميكالىق جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىنا تەرىس اسەر ەتىپ, حا­لىقتىڭ قارجى ينستيتۋتتارىنا دەگەن سەنى­مىن السىرەتە تۇستى».
ق.توقاەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاڭتار ايىن­داعى جولداۋىندا قارجى سەكتورىنا سەر­پىلىس قاجەت ەكەنىن اتاپ كورسەتكەنىن ەسكە سال­دى. ەلىمىزدىڭ قارجى جۇيەسىن رەتتەيتىن نە­گىزگى قۇرىلىم – ۇلتتىق بانكتىڭ الدىنا بانك جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن قاداعالاۋمەن قا­تار, بانكتەر پورتفەلىنىڭ جاعدايىن ساۋىق­تىرۋ جانە بەرىلگەن يپوتەكالىق قارىزدار ما­سەلەسىن شەشۋ مىندەتى قويىلدى. سونىمەن قا­تار پرەزيدەنت بانكتەردىڭ پورتفەلدەرىن «نا­شار» نەسيەلەردەن تازارتىپ, بانك قو­جايىندارىنىڭ اكتيۆتەردى شەتەلگە اكەتۋىن توق­تاتۋ جونىندە وتە ورىندى تالاپ قويدى.
ەلىمىزدىڭ بانك سەكتورىن مەملەكەتتىك قولداۋ اياسىندا قوماقتى قارجى جۇمسال­عا­نىن ايتا كەلە, سەنات توراعاسى «ۋاقىتىلى قا­­­بىلدانعان شارالار ناتيجەسىندە بانك سا­لاسىنداعى جاعداي بىرشاما تۇراقتالىپ, زاڭ­دى جانە جەكە تۇلعالار سالىمدارىنىڭ ساق­تالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك جا­سالعانىنا» نازار اۋداردى.
– بۇل رەتتە مەملەكەتتىك قارجى رەسۋرس­تارى ەسەبىنەن مۇمكىندىگى تومەن بانكتەرگە قول­داۋ كورسەتۋ جونىندەگى ماجبۇرلى شارا­لار­دىڭ سوڭى وسى بولار دەپ ۇمىتتەنەمىز! مۇنداي سايا­سات كەيبىر بانكتەردىڭ مەملەكەتتىڭ قول­داۋىنا يەك ارتىپ, قارجى سالاسىنداعى ادى­لەت­تى باسەكەلەستىكتىڭ بۇرمالانۋىنا جول بەرۋ­مەن قاتار, بانك سەكتورى جۇمىسىنىڭ تۇ­راق­تىلىعى مەن بەدەلىنە تەرىس اسەر ەتەدى. بىز­دىڭ ويىمىزشا, ۇلتتىق بانك قىزمەتى نەگى­زىنەن قارجى جۇيەسىندەگى تاۋەكەلدەر مەن وسى سالاداعى پايدا بولۋى مۇمكىن قۇرى­لىم­دىق تۇيتكىلدەرگە الدىن الا باعا بەرە وتى­رىپ, قوردالانعان ماسەلەلەردى رەتتەيتىن تيىم­دى تەتىكتەردى كەشىكتىرمەي ىسكە قوسۋعا با­عىتتالۋى كەرەك, – دەپ نىقتادى قاسىم-جو­مارت كەمەلۇلى.
بيزنەستى ۇزاق مەرزىمگە, تيىمدى مولشەردە نە­سيەلەندىرۋ ارقىلى ەل ەكونوميكاسىنىڭ وسىمىن ىنتالاندىرۋ – بانك جۇيەسىنىڭ باستى ماق­ساتى. سوندىقتان ق.توقاەۆ بانك سالا­سىن­­دا ىقتيمال قاۋىپ-قاتەرلەردى باسقارۋدىڭ ۇتىمدى مودەلىن قالىپتاستىرۋعا شاقىردى.
– بىز بانك جۇيەسىنىڭ قارجىلىق تۇراق­تى­لىعىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن السىز تۇستاردى ال­دىن الا انىقتاۋعا باسىمدىق بەرۋىمىز قا­جەت. بۇل قارجى سالاسىن رەتتەۋ مەن قادا­عا­لاۋ جۇيەسىن زاڭنامالىق تۇرعىدان ودان ارى جە­تىلدىرە تۇسۋدى تالاپ ەتەدى. وز كەزەگىندە سە­نات ۇلتتىق بانكتىڭ قارجى سالاسىن رەتتەۋ مەن قاداعالاۋدى ودان ارى جەتىلدىرۋ جونىندەگى باس­تامالارىن قولداۋعا دايىن. قاجەت بولسا, تيىس­تى زاڭدارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ارقىلى ۇلت­تىق بانكتىڭ قۇقىعىن كۇشەيتىپ, ەكىنشى دەڭ­گەي­دەگى بانكتەردىڭ يەلەرى مەن اكتسيونەرلەرى جاۋاپ­كەرشىلىگىن ارتتىرۋ كەرەك, – دەدى سەنات باس­شىسى.
ول بانك اكتسيونەرلەرىنە جانە ولارمەن باي­لانىستى تۇلعالارعا نەسيە بەرۋگە زاڭمەن شەك­تەۋ قويۋدى ۇسىندى. سپيكەردىڭ بايلا­مىن­شا, ولاردىڭ بانك اكتيۆتەرىن شىعارىپ اكەتۋىنە توسقاۋىل قويادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, حا­لىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. ويتكەنى قارجى سالاسىنداعى قاراپايىم تىل­دەگى اقپاراتتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ازاماتتار تاراپىنان تيىمسىز شەشىم قابىلداۋعا اكەلۋدە. قارجىلىق قىزمەتتەر تۇرىنىڭ كو­بەيۋى, ولاردىڭ كۇن ساناپ كۇردەلەنۋى, الاياق­تىق تاسىلدەردىڭ, قارجى پيراميدالارىنىڭ ورىس الۋى كەزىندە بۇل شارالاردىڭ ماڭىزى زور.
پارلامەنتتىك تىڭداۋدا سوز سويلەگەن ۇلت­تىق بانك توراعاسى دانييار اقىشەۆ بى­رىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ جۇز­دەگەن ميلليارد قارجىسىن بانكتەرگە با­عىتتاۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن مالىم­دە­دى.
ول بانكتەردىڭ ەكونوميكانى نەسيەلەن­دىرۋىنىڭ قازىرگى پروبلەمالارىن شەشۋ ۇشىن بىرقاتار شارالار قابىلداناتىنىن جەتكىزدى. ولاردىڭ قاتارىندا «جيناق سالىمدارىن ەنگىزۋ ارقىلى بانكتەردىڭ قورلاندىرۋ با­زاسىن كۇشەيتۋ», «بانكتەردىڭ وبليگاتسييالىق باعدارلاماسىن قايتا جاڭعىرتۋ», «دەپو­زيت­تەردىڭ مەرزىمدەرىنە قاراي قدكق شەكتى ستاۆ­كالارىن بەلگىلەۋ» كىرەدى. سونىڭ ىشىندە بىرىنشى تەتىك «جوعارىلاتىلعان سىياقى مول­شەرلەمەسىن جانە جوعارىلاتىلعان مەم­لەكەت­تىك كەپىلدىكتى» كوزدەيدى.
– ال «بانكتەردىڭ وبليگاتسييالىق باعدار­لا­ماسى» بجزق-نىڭ قاراجاتتارىن 200 ميلليارد تەڭگەگە دەيىنگى سومادا بانكتەر مەن قازاقستاندىق كورپوراتيۆتىك ەميتەنتتەردىڭ قارجى قۇرالدارىنا ينۆەستيتسييالاۋدى قا­راس­تىرادى. ۇلتتىق قوردى باسقارۋ جونىندەگى كەڭەس وسىعان قاجەتتى شەشىمدەردى قابىلدا­دى. قاراجات وبليگاتسييالاردى 5 جىلعا دەيىن­گى مەرزىممەن ساتىپ الۋ ارقىلى نارىقتىق تا­لاپتارمەن بەرىلەتىن بولادى. شوعىرلان­دىرۋ تاۋەكەلىن تومەندەتۋ ماقساتىندا زەي­نە­تاقى اكتيۆتەرى بانكتەردىڭ اربىر وبلي­گاتسييالارى شىعارىلىمىنىڭ 50%-ىنان اسپايتىن كولەمىندە ينۆەستيتسييالانادى, – دەدى دانييار اقىشەۆ. ونىڭ تۇسىندىرۋىنشە, بۇل تاۋەكەلدى جالعىز بجزق عانا ەمەس, قور نارى­عىنىڭ وزگە قاتىسۋشىلارى دا كوتەرۋى ۇشىن قاجەت.
شاراعا قاتىسۋشىلار الدىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, ەۋ­روپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ قا­زاقستانداعى كەڭسەسىنىڭ ديرەكتورى اگريس پرەي­مانيس جانە باسقالارى سوز سويلەدى. پى­كىرسايىسقا سەناتورلار بىرعانىم ايتى­موۆا, مۇحتار جۇماعازيەۆ, سەرىك جاقسى­بەكوۆ, داۋرەن ادىلبەكوۆ, باقتىباي شەلپە­كوۆ, ناريمان تورەعاليەۆ, عۇمار دۇيسەمباەۆ قاتىسىپ, وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
تالقىلاۋدى قورىتىندىلاعان سەناتتىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى و.پەرەپەچينا پارلامەنتتىك تىڭداۋ مەملە­كەت باسشىسىنىڭ قارجى سەكتورىن «قايتا جاڭ­عىرتۋ» تۋرالى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋعا سەپ بولۋعا تيىستىگىن اتاپ وتتى. تالقىلاۋ با­رى­سىندا ۇزاقمەرزىمدى قاراجاتقا زارۋلىك, اك­تيۆتەردىڭ ساپاسى, قورلاندىرۋ مەن نە­سيەلەۋ اراسىنداعى الشاقتىق, بيزنەستىڭ قارجىلاندىرۋعا بالاما تاڭداۋىنىڭ ازدى­عى, قابىلدانعان شارالاردىڭ رەتتەۋشىلىك ىق­پالىنا تالداۋدىڭ جوقتىعى تۋرالى وزەكتى ما­سەلەلەر ايقىندالدى. بۇل ماسەلەلەردى شە­شۋ ۇسىنىمدار جوباسىندا كورىنىس تاۋىپ وتىر. ونداعى ۇسىنىستار الى دە پىسىقتالىپ, كەيىن تيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جى­بەرى­لەتىن بولادى.

 
ەلدوس سەنباي

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*