باقىتقا باستار بەس قادام

1040
0
بولىسۋ:

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXVI سەسسيياسىندا قحا مۇشەلەرى, وڭىرلەردەن كەلگەن دەلەگاتتار, شەتەلدىك قوناقتار, جۇمىسشىلار, زييالىلار, ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى سوز سويلەدى.
بەلگىلى جۋرناليست, «الماتى اقشامى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى قالي سارسەنباي «ەڭ الدىمەن, ەل قامى, سودان كەيىن قالعانى» دەپ قادىر اقىن ايتقانداي, ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ, ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن باستى ورىنعا قويىپ كەلە جاتقانىنا جينالعان قاۋىم نازارىن اۋدارتتى.
«سونىڭ ناتيجەسىندە, بۇگىندە قازاقستاندا قارەكەت قىلعان ادامعا, ىستىڭ جونىن بىلىپ, جولىن تاپقان جانعا بارلىق مۇمكىندىك جاسالعان. ۇدايى پرەزيدەنت قامقورلىعىندا تۇراتىن الماتى – ەل ەكونوميكاسىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى, وتانىمىزدىڭ مادەني-رۋحاني ورداسى, بىلىم مەن عىلىمنىڭ, سپورت پەن تۋريزمنىڭ ورتالىعى. ەل ومىرىنە زور سەرپىلىس اكەلگەن «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىن» الماتىلىقتار ايرىقشا ىقىلاسپەن قابىل الدى. قالانىڭ بيىلعى بيۋدجەتى قايتا قارالىپ, بارىنشا الەۋمەتتىك سيپاتقا يە بولدى, ناقتى جوبالار قولعا الىنىپ, ولارعا 65 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلدى.
قازىر ەلىمىز بويىنشا 500 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت بولسا, ونىڭ جارتىسىنا جۋىعى – اۋىلدان نە باسقا قالالاردان كەلىپ وقيتىن بالالار. سونىڭ ىشىندە الماتىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا 140 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت وقيدى, كوللەدجدەردە 27 مىڭنان استام جاس تەگىن بىلىم الىپ جاتىر.
بىلتىر مەگاپوليستە 2 مىڭ ورىندىق 4 جاتاقحانا سالىنسا, ەندى مەملەكەت باسشىسى­نىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2020 جىلعا دەيىن تاعى 20 جاتاقحانا سالۋ جوسپارلانعان. 9 جوو وز كۇشتەرىمەن 6 مىڭ ورىندىق جاتاقحانالاردى سالۋعا كىرىسپەك. وسىلايشا, جاستار ەندى پاتەر جاعالاماي, الاڭسىز بىلىم الاتىن بولادى.
قالاداعى بالاسىنىڭ جاعدايى جاقسارعان سوڭ اۋىلداعى اتا-انانىڭ دا كوڭىلى جايلانادى. پرەزيدەنت تاپسىرما­سىمەن كولەمى 2 ەسەگە جۋىق ارتاتىن شاعىن نەسيەلەر ولاردىڭ تىرشىلىگىن وڭداۋعا سەپ بولادى.
جالپى, وتكەن 26 جىلدا ەلىمىزدە 1 ميلليون 100 مىڭ وتباسى قونىستويىن تويلاپتى. ەندى ولاردىڭ قاتارى ارزان يپوتەكالىق نەسيە ارقىلى تاعى دا مىڭداعان وتباسىمەن تولىققالى وتىر. «تۇرعىنۇيقۇرىلىسجيناقبانكىنەن» ەسەپشوت اشقان 24 مىڭعا جۋىق الماتىلىق دال قازىر ارزان نەسيەنىڭ جوعارعى شەگىنىڭ 20 پايىزىنان اساتىن قارجى جيناپتى. ياعني, باعدارلاما باستالا سالىسىمەن, الماتىدا تۇراتىن 24 مىڭ وتبا­سىنىڭ بىردەن پاتەر الۋعا مۇمكىندىگى بار دەگەن سوز. بۇل – اسىرەسە, بيۋدجەت سالاسىندا ەڭبەك ەتەتىن ازاماتتارعا زور مۇمكىندىك.
ەلىمىزدە 400 مىڭعا جۋىق مۇعالىم مەن 72 مىڭنان استام دارىگەر بار. ولاردىڭ ومىر ساپاسى – جالپى حالىقتىڭ ومىر ساپاسى دەگەن سوز. سونداي-اق ەلباسى باستاماسى بويىنشا شامامەن 2 ميلليون ادام ەندى سالىق جەڭىلدىگىنە يە بولادى ەكەن, ونىڭ 210 مىڭنان استامى الماتىدا تۇرادى. تيىسىنشە, وسىنشا ادامنىڭ جالاقىسى كوبەيەدى. قوسىمشا 20 مىڭ بىلىم گرانتى – بولاشاققا سەنىممەن قادام باساتىن تاعى 20 مىڭ بالا دەگەن سوز. ەسەپتەپ قاراساق, سونىڭ شامامەن 6,5 مىڭى تاعى الماتىعا تيەسىلى بولادى ەكەن.
جالپى, «بەس الەۋمەتتىك باستامانى» كەشەندى تۇردە قولعا الىنعان بىرەگەي الەۋمەتتىك باعدارلاما دەۋگە بولادى. بىراۋىز سوزبەن ايتىلا سالاتىن قۇرعاق تسيفر­لاردىڭ ارتىندا ميلليونداعان ادامنىڭ تاعدىرى تۇر. ارينە, ومىر بولعان سوڭ قيىن جاعدايعا تاپ بولعان جاندار كەز كەلگەن قوعامدا كەزدەسەدى. بىراق حالقىمىزدىڭ بويىنداعى جاناشىرلىق, قامقورلىق, اياۋشىلىق سەكىلدى ىزگى قاسيەتتەر ەشكىمنىڭ قايراڭعا شىعىپ قالۋىنا جول بەرمەيدى. جەر اۋدارىلىپ, ارىپ-اشىپ كەلگەن ميلليونداعان ادامدى حالقىمىز وز باسىنا كۇن تۋعان قيىن كۇندەردىڭ وزىندە سىرتقا تەپپەي, باۋىرىنا باسقان.
بىرلىك پەن تاتۋلىق – حالقىمىزدىڭ قانىندا بار قاسيەت. قازىر زامان قانشا وزگەردى دەگەنمەن, وسىناۋ ىزگىلىكتەر بىزدىڭ تامىرىمىزدا تۋلاپ جاتىر. «رۋحاني جاڭعىرۋ» بىزدى اتا-بابالاردان ميراس بولعان وسىناۋ اسىل قۇندىلىقتاردى قازىرگى زامانعا قاجەت قاسيەتتەرمەن ۇشتاستىرىپ, قاتار الىپ جۇرۋگە جەتەلەيدى. بىزدىڭ ارتىمىزدان ۇلتتىق جانە ازاماتتىق سانا-سەزىمى مەن زاماناۋي بىلىمى قاناتتاسا دامىعان مىقتى بۋىن وسىپ كەلەدى.
ولاردىڭ اياق الىسىن, ەلباسى جاساپ وتىرعان قامقورلىقتى, ول نۇسقاعان جون-جوسىق, باعىت-باعداردى ەسكەرسەك, قازاق­ستان­دىقتار كوپ ۇزاماي-اق ناعىز جاڭا سيپات­تى جاڭا حالىققا اينالادى. بىز ۇلتتىق بىرەگەيلىگى مەن الەۋمەتتىك بىرلىگى مىزعىماي­تىن بىرتۇتاس ەل بولىپ كەلەمىز», – دەگەن ول ەل اتىنان قازاقستان پرەزيدەنتىنە زور ريزاشىلىق بىلدىردى.
اسسامبلەيانىڭ بۇل جولعى سەسسيياسىنا رەسەيلىك فانتاست-جازۋشى سەرگەي لۋكيانەنكو ارنايى كەلىپ قاتىستى.
«وسىدان جارتى عاسىر بۇرىن مەن قازاقستاندا, شاعىن عانا قاراتاۋ قالاسىندا دۇنيەگە كەلدىم. اكەم – رەسەيدەن كەلگەن ورىس, شەشەم – سەمەيدىڭ تاتارى. عۇمىرىمنىڭ جارتىسى – قازاقستاندا, قالعانى رەسەيدە وتتى. مەن الەمدى كوپ ارالادىم, مەملەكەتتەردىڭ ىرىلەرىن دە, ۇساقتارىن دا, بايلارىن دا, كەدەيلەرىن دە كوردىم. بىراق قازاقتىڭ ۇلى دالاسىن, قار باسقان اسقار تاۋلارىن, دومبىرانىڭ كۇمبىرلەگەن ۇنىن, قىمىزدىڭ تىل ۇيىرەر دامىن ەشقاشان ۇمىتا الماسپىن. ولاردىڭ بارى جادىمدا ساقتالىپ قالدى, ماڭگىلىك مەنىمەن بىرگە بولادى.


قازاقستان مەن ونىڭ حالقى, داستۇرى مەن مادەنيەتى مەنىڭ بارلىق كىتاپتارىمدا كورىنىس بەرەدى. كەيدە ايقىن بەينەلەنەدى, ەندى بىرىندە الىستان مەنمۇندالايدى. بىراق ورىس تىلىندە جازىلىپ, الەمنىڭ وتىز ەلىنىڭ تىلىنە اۋدارىلعان بۇل كىتاپتارىم اردايىم قازاقستاننىڭ بىر بولشەگىن وزىمەن بىرگە الا جۇرەدى.
كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىنگى جىلداردا ونىڭ بۇرىنعى رەسپۋبليكالارى ۇلكەن ارى قيىن جولدى باسىپ وتتى. ولاردىڭ بارلىعىنا بىردەي بۇل جول وڭايعا سوققان جوق. بوستاندىق, تاۋەلسىزدىك دەگەن وراسان زور بايلىق بارىنە تيدى, الايدا ولاردىڭ بارلىعى بىردەي مۇنى دۇرىس پايدالانا المادى. بۇل رەتتە تابىستىڭ باستى كەپىلى حالىقتىڭ بىرلىگى, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ بولاتىن. حالىقتىڭ دانالىعى مەن ەل باسشىلىعىنىڭ كورەگەندىگى بارلىق ەتنوستارعا وزىن بىرتۇتاس حالىق رەتىندە سەزىنۋگە مۇمكىندىك بەرگەن ەلدەردە عانا مەملەكەتتىلىك وز قۋاتىنا جەتتى, ال ادامدار ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمدىلىككە يە بولدى.
نۇرسۇلتان ابىشۇلىنىڭ بىردە ايتقانى بار: «حالىقتىڭ بىرلىگىن ساقتاۋ جانە نىعايتۋ – ەڭ جوعارعى قۇندىلىق». قازاقستاننىڭ كوپەتنوستى جۇرتشى­لىعىنىڭ وكىلدەرى جينالعان وسى زالدا وتىرىپ, مەن قازاقستان حالقىنىڭ بۇل قۇن­دىلىققا ادال ەكەنىنە كوز جەتكىزدىم. مەن اسسامبلەياعا قوناق رەتىندە شاقى­رىلدىم. بىراق وزىمدى بوتەن سەزىنبەيمىن. سەبەبى, قازاقستان – مەنىڭ كىشى ارى سۇيىكتى وتانىم, تۋعان جەرىم. سىزدەردىڭ جەتىس­تىكتەرىڭىزگە قۋانامىن ارى ماقتان تۇتامىن», – دەگەن رەسەيلىك جازۋشى كورشى قونعان قوس مەملەكەتتىڭ ماڭگىلىك تاۋەلسىز, سونىمەن بىرگە دوس بولىپ قالا بەرۋىن تىلەدى.
قحا سەسسيياسىندا گەرمانييا استاناسى بەرليندەگى شىعىسەۋروپالىق جانە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, دوكتور ەشمەنت بەاتە (Eschment Beate) دە سوز سۇراپ, مىنبەرگە كوتەرىلدى. بەاتە حانىم بىزدىڭ ەلدىڭ تۋماسى ەمەس, گەرمانييانىڭ گاننوۆەر قالاسىندا دۇنيە ەسىگىن اشقان. بىراق گاننوۆەر ۋنيۆەرسيتەتىندە رەسەيدەگى شارۋالارعا قاتىستى رەفورمادان PhD قورعاعان ول كورشىمىزدىڭ قىزىل رەۆوليۋتسيياعا دەيىنگى تاريحىن زەرتتەي جۇرىپ, قازاق تاريحىنا ەرىكسىز تارتىلعان كورىنەدى. ونىڭ ۇستىنە 1997 جىلدان بەرى GIZ-تە, ياعني قازاقستان­داعى رەفورمالاردا گەرمانييالىق تاجىريبەنى ىسكە جاراتۋىمىزعا كومەكتەسىپ كەلە جاتقان نەمىس حالىقارالىق ىنتىماق­تاستىق ورتالىعىندا كەڭەسشى جانە دارىسشى بولىپ جۇمىس جاسايدى. وز سوزىن دوكتور ەشمەنت بەاتە «سالەمەتسىز بە?!» دەپ قازاقشا باستادى.
«ورتالىق ازييا بويىنشا ساراپشى بولىپ تابىلاتىنى مەن ۇشىن قازاقستاننىڭ ۇلتتارعا قاتىستى ساياساتىنىڭ جەتىستىگىنە اينالعان قوعامدىق ينستيتۋتتىڭ جيىنىندا سوز سويلەۋ ۇلكەن قۇرمەت! مەن كوپ جىلدان بەرى اسسامبلەيانىڭ جۇمىسىن جانە قازاق ەلىنىڭ ساياساتىن قاداعالاپ كەلەمىن. 90-جىلداردىڭ ورتا شەنىندە العاش رەت قازاقستانعا كەلىپ, الماتىدا بولىپ قايتتىم. مەنىڭ تۇڭعىش عىلىمي جوبام تاۋەلسىز رەسپۋبليكاداعى قازاقتار مەن ورىستاردىڭ بىرلەسە ومىر سۇرۋىن زەرتتەۋگە ارنالدى. سوندا كوپتەگەن باتىستىق باي­قاۋشىلارعا قازاقستاندا حريستيان دىنىندەگى ورىستار مەن مۇسىلمان قازاقتار اراسىندا «مادەنيەتتەر قاقتىعىسى» ورىن الاتىنداي كورىنگەن.
بىراق مەن سونى پاش ەتەتىن ەشتەڭەنى دە بايقامادىم. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سيياقتى, مەن دە باتىس عالىمدارى اراسىندا العاش­قىلاردىڭ بىرى بولىپ, بۇل ەلدە جۇزدەن استام ەتنوستىڭ تاتۋ-تاتتى, بىرگە ومىر سۇرە الارىنا سەندىم.
سوناۋ 90-جىلدارى قازاقستان باستان وتكەرگەن ماسەلەلەر بۇگىندە گەرمانييانىڭ الدىنان شىعىپ وتىر. ياعني, دىنى باسقا, تىلى باسقا, داستۇرى دە مۇلدەم وزگەشە, بوتەن مادەنيەتتە تاربيەلەنگەن ادامداردىڭ ۇلكەن اۋقىمىن قوعامعا كىرىكتىرۋ مىندەتى تۇر. نەمىس قوعامى جاڭا سىن-قاتەرمەن بەتپە-بەت كەلۋدە. كوپتەگەن ازاماتتار, بىرقاتار ساياساتكەرلەر وزدەرىن قاۋىپ قامالىنا قامالعانداي سەزىنەدى. ولار جاڭا كۇشتەردىڭ قۇيىلۋى ەلگە پايدا اكەلۋى مۇمكىندىگىن تۇسىنبەيدى. «ۇيرەنشىكتى نەمىس سالتى دەگەن نە?» جانە باسقا دا ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەۋ قوعامدا وتە ەموتسيونالدى, سان-سالالى سيپاتتا جۇرۋدە.
قازاقستان مۇنداي پروبلەمالاردى شەشۋ تاجىريبەسىن ەرتەدەن جينادى. پرەزيدەنت مىرزانىڭ باسشىلىعىمەن, قازاقستان 90-جىلدارى «بىزدىڭ ورتاق شاڭىراعىمىز» ينتەگراتسييالىق ستراتەگيياسىن تاڭدادى.
قا­زاقستان دۇرىس جولعا تۇستى, وز تۇر­عىندارىنىڭ بارلىعىنا وزدەرىن ەلدىڭ ازاماتى, بىر وتاننىڭ وكىلدەرى رەتىندە سەزىنۋگە مۇمكىندىك بەردى.
مەنىڭ ويىمشا, بىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىندا قانشاما ايىرماشىلىقتىڭ بارلىعىنا قاراماستان, گەرمانيياعا شىعۋ تەگى ارتۇرلى ادامداردىڭ بىر شاڭىراق استىندا ومىر سۇرۋى يدەياسىن بايىپتى تۇردە قاراستىرعانى جون بولار ەدى» دەپ قورىتقان نەمىس عالىمى وسى باعىتتاعى تابىستى ۇلتتىق ساياسات پەن عىلىمي ىنتىماق­تاستىقتىڭ جالعاسىن تابۋىن تىلەدى.
Qazaqsha so’ileiik كلۋبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, جيىرما جاسار ستۋدەنت, جامبىلدىق وكسانا دراچەۆا اسسامبلەيانىڭ بيىك مىنبەرىنەن وز قۇربى-قۇرداستارىنا قايىرىلىپ, وز تاجىريبەسىمەن بولىستى. وكسانا 2017 جىلدان بەرى «قازاقستان» ارناسىندا «مەنىڭ قازاقستانىم» باعدارلاماسىن جۇرگىزەدى. وز كلۋبىندا شەتەلدىكتەردى قازاق تىلىندە سويلەۋگە ۇيرەتەدى. وزى قازاق تىلىن مەڭگەرگەن ورىس جاستارى اراسىنداعى «تىل پاراسات» ح رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەسىن جەڭىپ العان. «اباي وقۋلارىندا», باسقا دا بايقاۋلار مەن وليمپيادالاردى بىرىنشى تۇعىرعا كوتەرىلگەن. «كورىپكەل» تەلەحي­كاسىنا دا تۇسكەن كورىنەدى.
«مەن قازىر الماتىدا, ابىلاي حان اتىنداعى حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىندە وقيمىن. بىز سيياقتى وزگە قالالاردان كەلگەن جاستار ۇشىن جاتاقحانا – ەرەسەك ومىرگە باستار تاجىريبەنىڭ ۇستىن-نەگىزى. وندا وز بەتىڭشە, شارۋاشىلىق جۇرگىزۋگە, قوناق كۇتۋگە, قوعامدا ومىر سۇرۋگە, جورا-جولداس تابۋعا ۇيرەنەسىڭ, سوندىقتان 75 مىڭ ورىندىق جاڭا جاتاقحانالاردىڭ بوي كوتەرۋى 75 مىڭداي جاس پەن ولاردىڭ اتا-انالارى ۇشىن ۇلكەن قۋانىش. وسى ورايدا, جاستارعا دەگەن قامقورلىعى ۇشىن ەلباسىعا زور العىس. بۇل جاڭا جاتاقحانالاردا ەلىمىزدىڭ بولاشاعى دۇنيەگە كەلەدى. دال سولاردا بولاشاق اكادەميكتەر, عىلىم دوكتورلارى, ۇلى ارتيستەر مەن سۋرەتشىلەر, مينيسترلەر مەن اكىمدەر قالىپتاسادى.
جاتاقحانا سالۋ, قوسىمشا وقۋ گرانتىن بولۋ, تۇرعىن ۇي الۋ ماسەلەسىن جەڭىلدەتۋ دەگەنىمىز – جاستارعا دەگەن, ونىڭ ىشىندە اۋىل جاستارىنا دەگەن اكەلىك قامقورلىق.
قازاقتا «بۇلاق كورسەڭ, كوزىن اش» دەگەن سوز بار. ال 20 مىڭ گرانت دەگەنىمىز – ەرتەڭ ەلىمىزدى نارلەندىرەتىن 20 مىڭ كاۋسار بۇلاق. بۇل – 20 مىڭ وتباسىنىڭ قۋانىشى, 20 مىڭ بالانىڭ ورىندالعان ارمانى. مەن بەس الەۋمەتتىك باستامانى «باقىتقا باستار بەس قادام» دەپ ايتار ەدىم.
وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, تاعى بىر ماسەلەنى اتاپ وتكىم كەلەدى. الەمدىك گۋمانيتار­لىق بىلىمدى قازاق تىلىندە الۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىرعان «100 جاڭا وقۋلىق» بىزدىڭ سانامىزدىڭ اشىقتىعىنا قۇيىلاتىن نار دەۋگە بولادى. سول ۇشىن, ستۋدەنتتەر اتىنان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆقا زور ريزاشىلىعىمدى بىلدىرگىم كەلەدى.
ال مەنىڭ سانامدى اشقان اباي اتام بولدى. اباي ولەڭدەرىمەن العاش التىنشى سىنىپتا تانىستىم. ماعان قازاق تىلىنىڭ اۋەزدىلىگى, اۋەندىلىگى ۇنادى. مەن تىپتى ماعىناسىن تۇسىنبەي-اق, ۇلى اقىننىڭ شامامەن 100 ولەڭىن جاتتاپ الدىم. وسىدان كەيىن اربىر سوزدى, اربىر سويلەمدى اۋدارىپ, گرامماتيكاسىنا بويلادىم.
بۇگىندە اباي تىلى – مەنىڭ تىلىم. ەندى وزگەلەرگە دە بىزدىڭ تىلدى ۇيرەنۋىنە كومەكتەسۋ ۇشىن «قازاقشا سويلەيىك» كلۋبىن قۇردىم. وندا تىپتى شەتەلدىكتەر دە وقۋدا. ادىستەمەم سىناقتان وتتى جانە جاقسى ناتيجەلەر بەرۋدە. قازاق تىلى ماعان تەلەارنا جۇرگىزۋشىسى رەتىندە وز كاسىبي قىزمەتىمدە العاشقى قادامىمدى جاساۋعا جاردەمدەستى. مەن مۇنى ماقتان تۇتامىن! جانە وز ۇلگى-ونەگەم ارقىلى ەلىمىزدە جاستاردىڭ باسەكەگە قابىلەت­تىلىگىن دامىتۋ ۇشىن تەڭ جاعدايلار تۇزىلگەنىن كورسەتكىم كەلەدى» دەيدى وكسانا دراچەۆا.
Qiber اتتى كومپيۋتەرلىك باعدارلامالاۋ مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى رومان گۋربانوۆ تا جەكە ۇلگىسىن جاستار اراسىندا تاراتۋدا ەكەن.
«2009 جىلى مۇناي سالاسىنا قىزمەت كورسەتەتىن سەكتوردا جۇمىس جاسادىم. جالاقىم جوعارى, مانسابىم بار, مۇناي قۇنى بارعان سايىن وسۋدە, دەمەك ومىر قالىپتاسقانداي كورىندى. بىراق اقپاراتتىق تەحنولوگييالارعا دەگەن ىنتىزارلىعىم مەنىڭ بويىمنان مۇنايشىنى «قۋىپ» شىقتى دا, قاراپايىم «ايتيشنيككە» اينالدىم. مەنى ەشكىم دە تۇسىنە المادى. «قارا التىن» قۇنى بىر بوشكەسى ۇشىن 110 دوللاردا شىعىنداعاندا, مۇنداي قادامدى كىم تۇسىنسىن.
بىراق بۇگىندە ومىردىڭ وزى بۇل تاڭداۋدىڭ دۇرىستىعىن كورسەتتى. اقش-تىڭ كرەمنيي القابىندا بولعانىمدا, كاپيتالى تۇتاس ەلدەردىڭ جىو-لەرىنەن اسىپ تۇسەتىن ىت كومپانييالار جايىندا بىلدىم. ولاردىڭ تابىسىنىڭ قۇپيياسى نەدە? بىرىنشىسى – اقپارات اعىنىندا باعدارلانۋعا جانە تالداي بىلۋگە قابىلەتتى جاسامپاز قوعامدى دامىتۋعا باعدارلانعان بىلىم بەرۋدە. ەكىن­شىسى – نەتۆوركينگ. ياعني, موبيلدى قوسىمشانى اشىپ, سۇراۋ سالساڭ بولدى, 15 شاقىرىمدىق اينالادا قالاعان تاقىرىبىڭ بويىنشا وتەتىن ونداعان فورۋمدار مەن شەبەرلىك ساباقتارىن تاباسىڭ. دال سول جەردە ينۆەستور­لارعا, تالىمگەرلەرگە جانە باسقا دا پايدالى ادامدارعا جولىعاسىڭ.
وسى ورايدا, پرەزيدەنتتىڭ تەحنيكالىق ماماندىقتارعا 11 مىڭ گرانت بولۋ تۋرالى باستاماسى قالىپتاسقان احۋالدى تۇبەگەيلى وزگەرتەدى. جانە مۇنىڭ «7 – 20 – 25» قولجەتىمدى باسپانا باعدارلاماسىمەن جانە ستۋدەنتتەردىڭ جاتاقحاناسى ماسەلەلەرىن شەشۋمەن بەكىتىلگەنى ماڭىزدى. ەندى بىزدىڭ جاستار تۇرمىستىق قيىنشىلىقتارعا باس قاتىرماي, وقي الاتىن بولدى» دەيدى ول.
رومان قۇرعان باعدارلامالاۋ مەكتەبىندە 15 بالا مەن جاسوسپىرىم وقىپ شىققان ەكەن. ولار موبيلدى قوسىمشالار مەن سايتتار جاساۋدى مەڭگەرۋدە. بالكىم, قازاقستاننىڭ جىو-سىنە ۇلەس قوسار ىت كومپانييالاردى قۇراتىنداردىڭ بىرى دە سولار بولار.
«اۋىل – مەملەكەتتىڭ تىرەگى» جوباسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى دميتريي كورەپانوۆ وزىن اۋىلداستارى ديماش دەپ اتايدى.
«ەلباسى اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونومي­كالىق وسۋى ۇشىن بارلىق جاعدايلاردى جا­سادى. وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىم­دەرى ەكسپورتىن ۇلعايتۋ جانە ەڭبەك ونىم­دىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا ناقتى مىن­دەتتەر قويدى. پرەزيدەنتتىڭ الەۋمەتتىك باستاما­لارى جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, سونداي-اق اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ومىر دەڭگەيىن كوتەرۋ ۇشىن مول مۇمكىندىكتەر اشادى.
مەنىڭ اتام مەن اجەم جاس كەزىندە تىڭ كوتەرۋگە كەلدى. اتا-انام بولسا, قالادا وسىپ, قازىر سوندا تۇرۋدا. ال مەن ومىرىمدى اۋىلعا ارناۋعا شەشتىم. سويتىپ, پاۆلودار وبلىسىنىڭ «نوۆوچەرنوياركا» اۋىلىنا كوشتىم. بۇگىندە تورت اياققا تەڭ تۇردىم جانە اۋىلدىق بولۋ بەدەلدى ارى قۇرمەتتى دەپ سانايمىن. ەندەشە, جاستاردىڭ «التىن بەسىك» اۋىلعا ورالۋلارىنا بولادى.
مەنىڭ بىرىنشى جوبام – «قازاقستاندا جاسالعان» تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ساتۋ ورتالىعى وتاندىق وندىرۋشىلەر مەن شارۋالاردى بىرىكتىرەدى جانە ولاردىڭ ونىمىن وتكىزۋگە كومەكتەسەدى. بىزدىڭ كوكە­نىستەردى, جارمالاردى, ەت پەن سۇتتى بۇكىل ەلىمىز بويىنشا, سونداي-اق رەسەي, قىتاي جانە ازىربايجاندا تۇتىنادى. ال جاڭا جوبا «اۋىل –مەملەكەت تىرەگى. قازاقستاننىڭ بولاشاق اگرارشىلارى» دەپ اتالادى. ونىڭ مانى – اۋىلدى گۇلدەنتۋ, جاستاردى اگرونوم, ۆەتەرينار, فەرمەر بولۋعا قايتا باعدارلاۋ. بىز اۋىلدىق مەكتەبىمىزدە «فەرمەرلىك شارۋاشىلىق نەگىزدەرى», «كوكەنىس شارۋا­شىلىعى», «مال شارۋاشىلىعى» بويىنشا ساباقتار وتكىزەمىز. قازىر تۇرعىن­داردىڭ, وقۋشىلاردىڭ تاجىريبەدەن وتۋىنە قاجەتتى بازانى – فەرمانى تۇرعىزىپ جاتىرمىز.
«ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسى جاقسىراق جۇمىس جاساۋى ۇشىن اربىر جاس ادام ديپلومىمەن بىرگە, وز ىسىن باستاۋى ۇشىن شاعىن نەسيەگە قول جەتكىزۋى قاجەت. بۇل اۋىلعا جاڭا قۋات قۇيادى. پرەزيدەنتتىك بەس باستامانىڭ بىرى دە وسىنى قاراستىرادى. اۋىل قازاقستاندىق رۋحتىڭ, وتانشىلدىق­تىڭ, رۋحاني كۇش-قۋاتتىڭ قاينارى بولىپ قالا بەرمەك» دەگەن دميتريي قالا­لىق جاستاردى وزىق فەرمەرلىك شارۋا­شى­لىقتاردى كەلىپ كورۋگە, اۋىلعا كوشۋگە شاقىردى.

 

ايحان شارىپ

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*