باۋىرمالدىق باستاۋى

1656
0
بولىسۋ:

«بىرلىك بولماي, تىرلىك بولماس» دەيدى قازاق. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بۇگىنگى ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك سالالارىنداعى  جەتىستىكتەرى تەك بىرلىكتىڭ, سول بىرلىك ارقىلى كەلەتىن تۇراقتىلىقتىڭ ارقاسىندا عانا مۇمكىن بولدى. قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى مەرەكەسىن جاڭا تۇرپاتتا تويلاۋ قاجەتتىگىن, ونى ەلىمىزدىڭ باستى مەرەكەسىنە اينالدىرۋ يدەياسىن مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ  كوتەرگەن بولاتىن.
«كوكتەمگى 1 مامىر مەرەكەسى بىزدىڭ ەلدەگى ەتنوستاردى بۇرىنعىدان دا جاقىنداستىرا تۇسۋى تيىس. بۇل بىزدىڭ تۋعان قازاقستانىمىزداعى 20 جىلدا قۇرعان نەگىزگى مەرەكەمىز بولادى. بىرىنشى مامىر – بىرلىكتىڭ ەرەكشە مەرەكەسى. سوندىقتان دا, مامىردا تۇتاس اي بويى جاقىنداسۋدىڭ بارلىق جاڭا جولدارىن بايقاپ كورۋ كەرەك. تۇراقتىلىق بولماعان جەردە دامۋ دا بول­مايتىنىنا قازىرگى جەر جاھاندا ورىن الىپ جاتقان مىسالدار جەتكىلىكتى. سوندىقتان دا, بىرلىكتى تۋ ەتكەن ەلىمىز قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنىن باستى مەرە­كەلەردىڭ بىرىنە اينالدىرۋدى قولداپ كەلەدى. جۇمىس ىس­تەۋ قاجەت. ەگەر بارلىق وبلىستاردا تەرەڭىنەن ويلاس­تىرسا, وتە قىزىقتى شارالار جۇزەگە اساتىن بولادى ارى مۇنىڭ ەلگە پايداسى دا زور», – دەگەن ەدى ەلباسى.
باۋىرمال حالىقپىز. سوندىقتان الىپپىز! تاع­دىردىڭ تەزىنەن, امان-ساۋ قالىپپىز! وسىناۋ سايىن ساحارادا قازاقتىڭ جەكە دارا كۇن كەشۋى, ومىر سۇرۋى مۇمكىن ەمەس-تى. كەلگەن مەيمانعا تورىنەن ورىن بەرىپ, توبەسىنە كوتەرەتىن الەمدە بىزدىڭ قازاقتاي ەل بار ما ەكەن?! ەل باسىنا كۇن تۋعان, ەر ەتىگىمەن سۋ كەشكەن ۋاقىتتىڭ وزىندە تالاي ۇلت پەن ۇلىس وكىلىن باۋىرىنا باسىپ, پانالاتتى. شيەتتەي بالا-شاعاسىمەن بىر ۇزىم ناندى بولىپ جەدى…
قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى مەرەكەسى – بەيبىت ومىر مەن تاتۋ ىنتىماقتا تۇرمىس كەشىپ وتىرعان ەل تۇرعىندارى ۇشىن وزىنشە بىر مەيرامعا اينالىپ كەتتى. بۇل – وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن پاتريوتتىق سەزىمنىڭ, ازاماتتىق بورىش پەن جالپى ۇلتتىق كەلىسىمنىڭ مەرەكەسى ىسپەتتەس. قوعامدىق كەلىسىم مەن ساياسي تۇراقتىلىق – بىزدىڭ ەلدىڭ ەڭ ماڭىزدى بايلىعى. وسى جەتىستىكتى باعالاۋ جانە بەرىك ساقتاۋ جولىندا ايانباۋ – ار قازاقستان ازاماتىنىڭ ابىرويلى مىندەتى بولسا كەرەك.
قازاقستاندا بۇل مەرەكە 1996 جىلدان جىلدان باستاپ ەلباسى جارلىعىمەن قازاقستان حالقى بىرلىگى كۇنى رەتىندە بەكىتىلدى. كەڭەس وداعى تۇسىندا ەڭبەكشىلەردىڭ تاپتىق مەرەكەسى بولعان 1 مامىر تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىندا مۇلدەم جاڭاشا مان-ماڭىزعا يە بولدى. قازاقستان بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم ونەگەسىن الەمگە ۇلگى رەتىندە كورسەتتى.
ەلىمىزدەگى تاتۋلىق پەن بىرلىكتىڭ ەڭ الدىمەن قازاققا كەرەك ەكەندىگىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جيىندارىندا مەملەكەت باسشىسى ىلعي نازار اۋدارتۋمەن كەلەدى. «اسسامبلەيانىڭ ەڭ باستى مىندەتى ەلىمىزدەگى قوعامدىق كەلىسىم بولىپ سانالادى. ال ۇلتارالىق تاتۋلىق ماسەلەسى – اسسامبلەيانىڭ سان قىرلى قىزمەتىنىڭ بىر پاراسى عانا. قازاقستانداعى قوعامدىق كەلىسىمنىڭ الدىمەن قازاقتىڭ كەلىسىمى ەكەنىن مىقتاپ ەستە ۇستاعانىمىز ابزال. تاتۋلىق پەن تۇ­راق­تىلىق ەل يەسى رەتىندە ەڭ الدىمەن قازاققا كەرەك», – دەگەن بولاتىن.
1 مامىر – قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى. 1995 جىلدىڭ ناۋرىزىندا بۇرىن ەشبىر ەلدە كەزدەسپەگەن, ساياسي ماڭىزى ەرەكشە قۇرىلىم – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى. قازىر تمد ەلدەرىنىڭ باسىم بولىگى قازاقستاننىڭ وسى ۇلگىسىن قابىل الدى. رەسەيدەن باستاپ, كورشىلەس قىرعىزستانعا دەيىن حالىق اسسامبلەياسىن قۇرىپ الدى. وسىنىڭ وزى قازاق ەلىنىڭ بەيبىتشىل بولمىسىن الەمگە ايعاقتاپ تۇر.
بىزدە بىرلىك تۋرالى ماقال-ماتەل جەتكىلىكتى. اتام-قازاق بولاشاق ۇرپاعىنا وسى قاسيەتتى ۇعىمدى اماناتتاپ, اتالى سوزگە تۇيىپ كەتىپتى. «التاۋ الا بولسا, اۋىزداعى كەتەدى, تورتەۋ تۇگەل بولسا, توبەدەگى كەلەدى». «توزعان قازدى توپتانعان قارعا الادى», «تەڭگە – تيىننان, ىنتىماق – ۇيىمنان», «ەكى قۇزعىن تالاسسا, بىر قارعاعا جەم بولار», «كونەكتەن شوشىنعان بيە وڭباس, كوپتەن بولىنگەن ۇي وڭباس», «كۇشەنگەن جەڭبەيدى, كۇشى كوپ جەڭەدى», «ىنتىماق — بۇزىلمايتىن قورعان, قوسىلىپ ەككەن اعاش — ورمان» دەپ بىر تۇيىندەسە, ەندى بىردە «بىرەۋىڭ باس, بىرەۋىڭ اياق بول, بىرەۋىڭ قۇيرىق, بىرەۋىڭ قانات بول», «ازدىڭ ازانشىسى بولعانشا, كوپتىڭ قازانشىسى بول», «ساۋساق بىرىك­-
­پەي — ينە ىلىكپەيدى», «قوسىلعاننىڭ — قولى ۇزىن, قوس كەرۋەننىڭ — جولى ۇزىن», «بايلىق بايلىق ەمەس,
بىرلىك — بايلىق», «ىنتىماقسىز ەلدى — ۇرىسى بيلەيدى, ىنتىماقتى ەلدى — دۇرىسى بيلەيدى», «بىر كىسىنىكى — ماقۇل. ەكى كىسىنىكى — اقىل», «بىرلىكسىز ىستە بەرەكە جوق», «بىرلىگى كۇشتى ەل ازبايدى, پىشۋى كەڭ كويلەك توزبايدى», «تاتۋ ەلدىڭ تاماعى تاۋسىلمايدى», «ۇرىستىڭ ارتى — رەنىش, تاتۋلىقتىڭ ارتى — كەنىش», «بەرەكەنى كوكتەن تىلەمە, بىرلىگى مول كوپتەن تىلە», «ساۋساق اشىلسا – قىلدىرىق, جۇمىلسا — جۇدىرىق», «ىنتىماق جۇرگەن جەردە — ىرىس جۇرەدى» دەپ تەكشەلەپ كەتىپتى.
ايتا بەرسەك, تولىپ جاتىر. ال وسى قازاق ماقال-ماتەلدەرىن بۇگىنگى جاس ۇرپاق بىلە مە? بىلسە, قانشالىقتى? جىل سايىن ار وڭىردە, وسى مەرەكە قارساڭىندا قازاق ماقال-ماتەلدەرىن بىلۋ جونىندە كونكۋرستار وتكىزىلسە, جەڭىمپازداردى 1 مامىردا ارنايى ماراپاتتاسا قايتەر ەدى?!. باسقا ۇلت پەن ۇلىس قازاقتى تانىپ, قازاق مادەنيەتىندە ومىر سۇرسە عانا بەرەكە-بىرلىكتىڭ شىرايى كىرەدى!
ەلباسىنىڭ «تەرەڭىنەن ويلاستىرسا» دەپ وتىرعانى وسىعان ساي كەلەتىن تارىزدى.

 

 

نۇرتورە جۇسىپ

 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*