تسيفرلى الەم: شەتەل تاجىريبەسى

1432
0
بولىسۋ:

بۇگىنگى اقپاراتتىق تەحنولوگييالار قارىشتاپ دامىعان زاماندا جاڭالىقتار, يننوۆاتسييالار ومىرىمىزگە دەندەپ ەنىپ, وزگەرىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. ماسەلەن, بىر facebook جەلىسىنىڭ وزى ايىنا 1,5 ميللياردقا جۋىق ادامدى بايلانىستىرۋدا. بۇل جەلىمەن كۇندەلىكتى 500 ميلليونداي حات جولدايمىز. ينتەرنەت جەلىسى ارقىلى كەز كەلگەن تاۋاردى ۇيدەن شىقپاي-اق تاپسىرىس بەرىپ, ۋاقىتىمىزدى ۇنەمدەيمىز. بۇل – اقپاراتتىق زاماننىڭ قاراپايىم عانا كورىنىسى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وزىنىڭ «تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسييا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» جولداۋىندا تسيفرلى ەكونوميكا قۇرۋ جانە ەلىمىزدىڭ كاسىپورىندارىن تسيفرلاندىرۋ, ينتەللەكتۋالدى كولىك جۇيەسىن جانە اگروونەركاسىپتە اقىلدى تەحنولوگييالاردى ەنگىزۋ, تسيفرلى بىلىم بەرۋ رەسۋرستارىن دامىتۋ بويىنشا بىرقاتار مىندەتتەر قويعان بولاتىن. راسىندا, «جاڭا تەحنولوگييالاردى ۇلتتىق ەكونوميكانى ىلگەرىلەتۋ ۇشىن قالاي قولدانامىز, نە ىستەلۋى كەرەك?» دەگەن ساۋالدار الدىمىزدان شىعاتىنى اقيقات. مەملەكەت باسشىسى قويعان مەجەگە جەتۋ ۇشىن شەتەلدىك تسيفرلاندىرۋ تاجىريبەسىنە زەر سالۋ دا – اسا ماڭىزدى.

بۇكىل الەم ۇكىمەتتەرى تسيفرلى وندىرىستى دامىتۋعا ۇلكەن ۇمىت ارتىپ وتىر. سەبەبى, يننوۆاتسييا مەن وندىرىستى بىرىكتىرەتىن جاڭا ونىم­دەر مەن قىزمەت تۇرلەرىنە نە­گىزدەلگەن جاڭا نارىقتىڭ ونىم­دىلىكتى ارتتىرۋ مەن ەكونوميكالىق وسىمگە وڭ اسەرىن تيگىزەتىنىنە سە­نىم­دى. تسيفرلاندىرۋ – البەتتە, تابيعي قورلاردى تيىمدى پايدا­لانۋعا, ۇنەمدەۋدە سەپتىگىن تيگىزەدى. تسيفرلى وندىرىستىڭ دامۋى ەكس­پورتتى ارتتىرۋعا دا وڭ اسەرىن تيگىزەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. دەگەنمەن جاپپاي تسيفرلاندىرۋ­دىڭ مەملەكەت ۇشىن كەرى جاقتارى دا بار ەكەنىن ۇمىتپاعان ابزال. ماسەلەن, جوعارى جالاقى تولە­نەتىن جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ. تسيفرلى ەكونوميكانىڭ باستى ارى ماڭىزدى قاسيەتى – تەحنو­لو­گييا­لاردىڭ بىر سالادان باسقا سالاعا وتۋى, ياعني كونۆەرگەن­تسييالانۋى. كوپ جاعدايدا مۇنداي ترانسفور­ماتسييالاۋ سالانى ار تاراپتان تۇر­لەندىرە تۇسەدى. سوندىقتان ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىندا ورنا­لاسقان قازاقستان ۇشىن تسيفرلى لوگيستيكاعا مان بەرۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ايتا كەتكەن جون.
ار مەملەكەت وندىرىستى تسيفر­لان­دىرۋ مۇمكىندىكتەرىن پايدا­لا­نۋدا تۇرلى مەحانيزمدەرىن قول­دانادى. ماسەلەن, اقش, گەرمانييا مەن جاپونييا سول مۇمكىندىكتەردى پايدالانا وتىرىپ, ۇلتتىق با­سىم­دىقتار مەن كەيبىر فلاگماندىق باستامالارعا ەرەكشە مان بەرەدى. تسيفرلى اكسەلەراتسييا يندەكسىنە نەگىزدەلگەن The Boston Consulting Group (BCG) اگەنتتىگىنىڭ زەرتتەۋ­لەرىنە سۇيەنسەك, الەمدەگى اربىر تورت كومپانييانىڭ بىرەۋى تسيفر­لاندىرۋ قارقىنىنا ىلەسە الماۋدا. ال ەۋروپانىڭ وندىرىس ورىندارى بۇل باعىتتا امەريكالىق ارىپتەس­تەرىنە قاراعاندا الدەقايدا ارتتا قالۋدا.
يندەكستى جاساقتاۋدا اقش پەن ەۋروپانىڭ 1300 كومپانييا­لا­رى ساۋالناماعا قاتىسقانىن ايتا كەتكەن جون. 67 مەن 100 بالل ارا­لى­عىندا ۇپاي جيناعان كومپانييا­لار «تسيفرلاندىرۋ چەمپيوندارى» اتاندى. 43 باللدان تومەن ۇپاي جيناعاندارى ارتتا قالعاندىق­تارىن كورسەتتى.
اقش:تسيفرلاندىرۋ كوشباسشىسى
اقش-تىڭ تسيفرلاندىرۋ جو­لىنداعى ەڭ ۇلكەن باستاماسى دەپ چيكاگوداعى تسيفرلى وندىرىس پەن يننوۆاتسييالىق ديزاين ينستيتۋتىن (DMDI-Digital Manufacturing & Design Innovation Institute) ايتۋعا بولادى. جاڭا تسيفرلى وندىرىستەردى ازىرلەۋ, سوڭعى زاماناۋي ساراپتا­مادا, ينتەللەكتۋالدى وڭدەۋدە جانە وزىق وندىرىس ورىندارىندا ديزايننىڭ مۇمكىندىكتەرىن تانىستىرۋدى ماقسات ەتەتىن بىلىم ورداسى – اقش-تىڭ وندىرىستىك يننو­ۆاتسييالىق جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ ەڭ ۇزدىكتەرىنىڭ قاتارىن­دا. وقۋ ورداسى 190 مۇشە-كومپا­نييا­لارىمەن, وزگە دە وقۋ ورىندا­رىمەن, مەكەمەلەرمەن بەرىك قا­تىناستا. ينستيتۋتتى قارجىلان­دىرۋ 320 ملن اقش دوللارىنىڭ شاماسىندا (ونىڭ ىشىندە 70 ملن اقش دوللارى ۇكىمەت تاراپىنان). DMDI زەرتتەۋ باعدارلاماسى «تسيفر­لى اعىن» ۇعىمىنا نەگىز­دەل­گەن. وسىدان-اق اقش-تىڭ ون­دى­رىستى تسيفرلاندىرۋعا ايرىقشا كوڭىل بولەتىنىن ۇعىنۋ قيىن ەمەس. بۇل تەرمين بەلگىلى ونىمگە (اك­تيۆكە) قاتىستى اقپاراتتى باسقا­رۋداعى كەشەندىك تاسىلدى قولدانۋعا نەگىزدەلگەن. تسيفرلى بايلانىس جوبالاۋدان باستاپ, وندىرىسكە ەن­دىرۋ پروتسەسستەرىنەن ونىمدى شى­عارۋعا دەيىن جالعاسادى. مۇنداعى سوز ەتىپ وتىرعان تسيفرلى بايلا­نىس ۇعىمى ەكىجاقتى سيپات العان­دا, كاسىپورىندار بۇگىنگى ونىمدەر مەن وندىرىستىك جۇيەلەردەگى تۇيت­كىلدى ماسەلەلەردى شەشىپ, ازىرلەۋ تسيكلىن قىسقارتىپ, ەڭبەك ونىم­دىلىگى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىك ارتا تۇسەتىنى انىق.
BCG اگەنتتىگىنىڭ مالىمەت­تەرىنە سۇيەنسەك, اقش كوم­پانييا­لارىنىڭ تسيفرلاندىرىلۋى ەۋرو­پاعا قاراعاندا 20 پايىزعا ارتىپ وتىر. ناتيجەسىندە, امەريكالىق نا­رىق ديدجيتال-ترانسفور­ما­تسيياعا ۇلكەن جىلدامدىقپەن كەلە جاتىر. امەريكالىق وندىرىس ورىن­دارىنىڭ 28 پايىزى – ۇزدىكتەر قا­­تا­رىندا, 23 پايىزى دامۋ جو­نىنەن ارتتا. ال ەۋروپاداعى وندىرىس ورىن­دارىنىڭ 23 پايىزى – كوشباسشىلار تىزىمىندە بولسا, 25 پايى­زى تىپتى پروبلەمالىق بو­لىپ سانالادى.
اقش-تىڭ ەڭ ۇزدىك كوم­پا­نييا­لارى باسەكەلەستەرىنە قاراعاندا ساراپتامالاردى قولدانا وتىرىپ, بيزنەس-مودەلدەرىن جاڭارتىپ, قايتا جاساۋدى قولعا الىپ, تۇتى­نۋ­شىلىق تاجىريبەنى قايتا قاراس­تىرىپ وتىرادى ەكەن. امەريكا­لىقتار ەۋروپالىقتارمەن سالىس­تىرعاندا يننوۆاتسييالاردى ەن­گىزۋدە تسيفرلاندىرۋدى ىلگەرىلەتۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ جونىنەن دە الدا تۇر. مۇنداعى تسيفرلى اكسە­لەراتسييا يندەكسى 85 بالل بولسا, ەۋروپادا 80 بالل. سونىمەن قوسا, تسيفرلى شەشىمدەردەن قارجىلىق پايدا تابۋدان دا الدىڭعى ورىندا.

گەرمانييا: «اقىلدى» زاۋىتتار
گەرمانيياداعى وندىرىستى تسيفر­لاندىرۋ ۇعىمى اقىلدى زاۋىتتار مەن وندىرىس ورىندارىنا باعىت­تالعان يندۋسترييا 4.0 باعدار­لا­ماسىمەن بايلانىستى. بىر ايتا كەتەتىنى, بۇل تۇسىنىك كىشى جانە ورتا وندىرىس ورىندارىنا دا قاتىستى. ۇكىمەتتىڭ وندىرىس 4.0 باعدارلا­ماسى بويىنشا اسا ماڭىزدى ارى بەيىندى ينۆەستيتسييالارىنىڭ بىرى – OWL (وستۆەستفالەن- ليپ­پەنىڭ اقىلدى تەحنيكالىق جۇيە­لەرى) كلاستەرى جونىندەگى باستاماسى. OWL 170-تەن استام كاسىپورىندار, ۋنيۆەرسي­تەت­تەر مەن ينستيتۋتتار اليانسىن بىرىكتىرىپ, مىقتى ونەر­كاسىپ­تىك جانە عىلىمي مەكەمەلەر مەن زەرت­تەۋلەردى تانىستىرادى. اليانس تيىم­دى كوممەرتسييالىق جانە عىلى­مي كلاستەرلەردى قول­دايتىن Leading-Edge Cluster باع­دار­لاماسىمەن قارجىلان­دى­رىلادى. OWL بەس جىل ىشىندە ينتەل­لەك­تۋالدى تەحنيكالىق جۇيە­لەردى ازىرلەۋگە باعىتتالعان 46 عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىنا 100 ملن ەۋرودان استام قارجى جينادى. بۇل كلاستەر زەرتتەۋلەرگە عانا ەمەس, كىشى جانە ورتا كا­سىپورىندارىنىڭ ونەركاسىپتىك مۇمكىندىكتەرىن ارت­تىرۋعا باعىت­تال­عانىن ايتۋ كەرەك.
گەرمانييا ۇكىمەتى تسيفر­لان­دىرۋدى ساتتى جۇزەگە اسىرۋ باعى­تىندا «تسيفرلاندىرۋدىڭ كۇن تارتىبى – 2014-2017» جانە «تسيفر­­لان­دىرۋ ستراتەگيياسى 2025» ماڭىز­دى قۇجاتتارىن قابىلدادى. سون­داي-اق تسيفرلاندىرۋ قارقى­نىن قاداعالايتىن تسيفرلى اگەنت­تىك­تەر قۇرۋ دا الداعى كۇننىڭ ەنشى­سىندە. تسيفرلى تەحنولوگييا­لاردى بىلىم بەرۋ سالاسىندا پاي­دالانۋدا گەرمانييا الدىڭعى قا­تار­دا بولسا, ەلەكتروندىق ۇكىمەت ارقىلى مەم­لەكەتتىك قىزمەتتەردى پايدالانۋ جونىنەن الى دە ارتتا. بۇل تۇرعىدا 2020 جىلدارعا دەيىن قىزمەتتەر تۇرىن كوبەيتۋ جوسپار­لانعان.

جاپونييا: ۇلتتىق باسىمدىق – وزىق روبوتوتەحنيكادا
جاپونييا ۇكىمەتى جاقىندا ون­دىرىستىك شولۋلارىندا «زاتتار ينتەرنەتى» تەرمينىن قابىلداعان بولاتىن. الايدا بۇل ونىڭ اقش, ەۋروپامەن سالىستىرعاندا مۇم­كىندىگى جونىنەن الدا ەكەنىن بىل­دىرمەيدى. جاپونييا ەلى اقش تا­بىسىن ينتەرنەت پلاتفورما مەن دەرەكتەر قورىنا ساراپتاما جاساۋ ارقىلى تابادى دەسە, ال گەرمانييا Siemens سيياقتى فيرمالار ارقىلى ماشينا مەن سمارت-زاۋىتتار جاساۋمەن پايداعا كەنەلەدى دەگەن پىكىردە. دەگەنمەن جاپونييا ۇكى­مەتى روبوتوتەحنيكاعا ايرىقشا مان بەرىپ, «زاتتار ينتەرنەتى» داۋى­رىنە روبوتتاردى جاساۋدى باس­تى نازارعا العان. 200-دەن استام كومپانييالار, ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ قولداۋىمەن Robot Revolution باس­تاماسىمەن قۇرىلعان جاپوندىق كەڭەستىڭ ماقساتى دا ايقىن. ولار وزىق روبوتوتەحنيكانى بارلىق جاپوندىق ونەركاسىپتە قولدانۋ ارقىلى ساتۋ كولەمىن 2020 جىلعا دەيىن جىلىنا 600 ملرد يەننەن
2,4 ترلن يەنگە دەيىن وسىرۋدى كوزدەپ وتىر. ار الپاۋىت ەلدىڭ تسيفرلى وندىرىسكە قاتىستى عىلىمي-زەرت­تەۋ جانە يننوۆاتسييالىق باعدار­لارى قالىپتاسقانىمەن, ونى پايدالانۋ مۇمكىندىكتەرى مەن باسىمدىقتارى ارقالاي ەكەنىن ەسكەرۋ كەرەك. ماسەلەن, اقش جاڭا ونىمدىك ديزاينعا, «ۇلكەن دەرەكتەرمەن» قوسا, بىلىمدى باس­قارۋعا باسىمدىق تانىتسا, گەر­مانييا ۇشىن «ورناتىلعان جۇيەلەر» مەن بولاشاقتىڭ «اقىلدى» فابريكالارىنىڭ ماڭىزدىلىعى جوعارى. ال جاپونييا كيبەرفي­زيكالىق جۇيەلەر مەن «زاتتار ينتەرنەتى» داۋىرىنە ارنالعان وزىق روبوتوتەحنيكاعا ۇلتتىق تۇرعىدا باسىمدىق بەرۋدە. اتالعان جاڭا مۇمكىندىكتەردىڭ بارلىعى اقپا­راتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق تەح­نولوگييالار مەن ونەركاسىپتىك تەحنولوگييالارعا نەگىزدەلگەن. وسى ورايدا ايتا كەتەتىن جايت, وندىرىستى تسيفرلاندىرۋدا ار مەملەكەت ۇلتتىق باسىمدىق بەرەتىن, ەجەلدەن قالىپتاسقان وندىرىستىك تۇس­تارىنا سۇيەنەدى. بۇل قالىپتاسقان قۇرى­لىمدار مەن ينستيتۋتتار ارقىلى جۇزەگە اسادى.

ۇلىبريتانييا: بەرىك ينجەنەرلىك شەشىمدەر
ۇلىبريتانييادا Google سيياقتى الپاۋىت ينتەرنەت فيرماسىنىڭ شتاب-پاتەرى نە گەرمانيياداعىداي ماشينا جاساۋداعى Mittelstand جۇيەسى, بولماسا جاپونيياداعىداي روبوتوتەحنيكاعا دەگەن قىزىعۋ­شىلىق جوق ەكەنى انىق. بىراق ۇلىبريتانييا بەرىك ينجەنەرلىك شەشىمدەر مەن جوبالاۋ نەگىزىن دايارلاۋدان الدىنا جان سالمايدى. بۇعان قوسا, ولاردىڭ اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالار بىرلەستىگى دە قارقىندى جۇمىس ىستەۋدە. ۇلىبريتانييا تسيفرلى وندىرىس تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن ونەركاسىپتىك ستراتەگييا جاساۋدا جۇيەلىك ساياسات قابىلداعانىن جوققا شىعارمايمىز. سوڭعى جىل­دارى ۇلىبريتانييانىڭ وندىرىستىك ستراتەگيياسى جاڭا تەحنولوگييا­لاردى مەڭگەرۋ ارقىلى باستى سەك­تورلاردى قولداۋعا باعىتتالعان. ونىڭ ۇزاقمەرزىمدى جوسپارعا نەگىزدەلگەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. سونىمەن قوسا, ۇلىبريتانييانىڭ يننوۆاتسييالىق جانە وندىرىستىك جۇيەلەر كەشەنىن كۇشەيتۋدە ماڭىزدى رول اتقاراتىن Advanced Manufacturing Supply Chain Initiative سيياقتى فلاگماندىق باس­تامالار قارقىندى دامىپ كەلە جات­قانىن ايتا كەتۋ كەرەك.

 

اقبوتا يسلامبەك

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*