جۇكتەمەسى جەڭىل سالىقتىڭ سالدارى قانداي?

1334
0
بولىسۋ:

كاسىپكەرلەرگە جاسالىپ جاتقان جەڭىلدىكتەر تۋرالى جيى ەستيمىز. مۇنىڭ ەكونوميكانى كوتەرۋگە باعىتتالعان شارۋانىڭ بىر بولىگى ەكەنىن دە تۇيسىگىمىز سەزەدى. بىراق بۇگىنگى ايتپاعىمىز – ەلدىڭ الەۋمەتتىك احۋالى. ساراپشىلار از قامتىلعان ازاماتتارعا دا جەڭىلدىك جاساۋ ارقىلى وتاندىق ەكونوميكانىڭ وركەندەۋىنە از دا بولسا ۇلەس قوسۋعا بولاتىنىن ايتۋدا.
سونىڭ بىر جولى بيىل پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوتەرگەن بەس باستامانىڭ ەكىنشىسى بولماق. ول – جالاقىسى تومەن جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوبەيتۋ ۇشىن ولاردىڭ سالىق جۇكتەمەسىن ازايتۋ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىر­ما­سىمەن ەندى 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باس­تاپ, جالاقىسى تومەن قازاقستان­دىق­تاردىڭ سالىق جۇكتەمەسى 10 ەسەگە ازاي­تى­لىپ, 1 پايىز عانا سالىق سالىنادى. بۇل – از قام­تىلعان ازاماتتاردى قولداۋعا باعىت­تال­عان اۋقىمدى شارانىڭ نەگىزى. «اي سايىن ەڭ تومەنگى ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ 25 ەسەلەنگەن كولەمىنەن از جالاقى الا­تىن­دارعا سالىناتىن جەكە تابىس سالىعىن ازايتۋ ارقىلى ولاردىڭ سالىق جۇكتە­مە­سىن جەڭىلدەتۋ كەرەك. وسىلايشا, سالىقتى ازاي­تۋدان شىعاتىن قارجى ولاردىڭ جا­لاقىسىن كوبەيتۋگە جۇمسالۋى قاجەت. نا­تيجەسىندە, ەلىمىزدەگى بارشا جالدا­مالى جۇمىسكەرلەردىڭ كەمىندە ۇشتەن بىرىنىڭ, بۇل 2 ميلليوننان استام ادام, جا­لاقىسى جۇمىس بەرۋشىگە سالماق سال­ماي-اق كوبەيەتىن بولادى» دەدى پرە­زي­دەنت.

ناتيجەسىندە, بيىل سالىق كودەكسىنە وز­­گەرتۋلەر ەنگىزىلمەك. ول كەلەر جىلدان باستاپ, زاڭدى كۇشىنە ەنەدى. سالىق جۇك­تە­مەسىن تومەندەتۋ تۋرالى بۇل شەشىم ەڭ تو­مەنگى ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ 25 ەسە­لەن­گەن كولەمىنەن از ەڭبەكاقى الاتىن ازا­ماتتارعا عانا قاتىستى. 2019 جىلعى اي­لىق ەسەپتىك كورسەتكىش 2525 تەڭگە بولۋى مۇم­كىن دەپ ەسەپتەسەك (2018 جىلى – 2405 تەڭگە), وندا جالاقىسى 63 125 تەڭ­گە­گە دەيىن جەتەتىن تۇلعالار 1 پايىز عانا تا­بىس سالىعىن تولەيتىن بولادى.
ۆياچەسلاۆ دودونوۆ, قازاقستان سترا­تە­گييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ باس عى­لىمي قىزمەتكەرى:
– باستامانىڭ باعىتى – جۇمىسى بار, بىراق تابىسى از ازاماتتاردىڭ الەۋ­مەت­تىك جاعدايىن جاقسارتۋ. پرەزيدەنتتىڭ ما­لىمدەمەسىندە ونىڭ 2 ميلليونعا جۋىق ادامعا قاتىستى ەكەنى ايتىلعان ەدى. ولار ەڭ تومەنگى ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ 25 ەسە­لەنگەن مولشەرىنە دەيىنگى كولەمدە جا­لاقى الادى. بۇل قازىرگى تاڭدا 60 مىڭ تەڭ­گەدەن استام. وسى ساناتقا جاتاتىن جە­كە تۇلعالارعا تابىس سالىعىنىڭ مول­شەرىن 10 ەسەگە دەيىن ازايتۋ ارقىلى جەڭىل­­دىك جاساۋ جايى قاراستىرىلىپ جا­تىر. ياعني, 10 پايىزدان 1 پايىزعا دەيىن. ناتيجەسىندە, ولاردىڭ جالاقىسى وسىعان دەيىن جەكە تابىس سالىعى رەتىندە الىنىپ كەلگەن 6000 تەڭگەگە جۋىق كو­لەم­گە ارتادى. بۇكىلحالىقتىق ماسشتابتا ونىڭ جالپى سوماسى 150 ملرد تەڭگە بول­ماق. نا­تيجەسىندە, بۇل قاراجات, ياعني جوعارى­دا ايتىلعان 2 ملن ادامنىڭ قوسىمشا پايدا بولعان تابىسى, ولاردىڭ تۇر­مىس جاعدايىن ارتتىرۋعا باعىت­تالادى. ودان بولەك باستامانىڭ ماك­روە­كونوميكالىق اسەرىن دە جوققا شى­عار­ماۋ كەرەك. سەبەبى, تۇرعىنداردىڭ ەن­شىسىنە تيگەن سوڭ, ول اقشا ەكونو­مي­كالىق اينالىمعا تۇسەدى. بىر سوزبەن ايت­قاندا, قىزمەت تۇرلەرى مەن تاۋار ساتىپ الۋعا جۇمسالادى. مەنىڭشە, ولاردىڭ بارلىعى دا قازاقستاندىق كاسىپ­كەرلىكتىڭ ۇلەسىنە تيمەك. وسىلايشا, وتاندىق بيز­نەستىڭ وركەندەۋىنە دە وز سەپ­تىگىن تي­گىزە­دى. ياعني, بۇل – بىرىنشى ورىندا الەۋ­مەت­تىك ولشەمدەردى قامتي­تىن, سونىمەن بىر­گە, ەلدەگى شاعىن جانە ور­تا بيزنەستىڭ ەكو­نوميكالىق احۋا­لى­نا دا وڭ اسەر ەتە­تىن كوپجوسپارلى باس­تا­ما.
«تابىسى از تۇلعالارعا سالىق جۇك­تە­مە­سىن جەڭىلدەتۋ ىس جۇزىندە رەفورمانىڭ قانشالىقتى ساپالى جۇزەگە اساتىنىنا تىكەلەي تاۋەلدى» دەيدى وتاندىق باسى­لىم­دار­دىڭ بىرىنە پىكىر بىلدىرگەن قار­جى­گەر باقىت نييازوۆ. «نەگىزىندە, بار­لى­عى قازىنالىق ۇيىمداردىڭ دايىن­دىعىنا بايلانىستى. از قامتىلعان ازاماتتار ۇشىن 10 ەسەلەنگەن سالىق جەڭىلدىگى بو­لا­شاقتا سالىق اۋىرتپاشىلىعىن وپتي­ميزاتسييالاۋعا ىنتالاندىرۋى مۇمكىن» دەيدى ول. ارينە, بەلگىلى بىر بالانستىڭ ساقتالۋى تابيعاتقا تان سەكىلدى تارازى باسىن تەڭ ۇستاۋ – ەكونوميكا ۇشىن دە ماڭىز­دى. سول سەبەپتى دە, ەلباسى «ۇكىمەت ت­ابىس سالىعىنىڭ پروگرەسسيۆتى شكا­لاسىن ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن زەردەلەۋى كە­رەك» دەپ تاپسىرما بەرگەن. ياعني, تابىسى جوعارىلاعان سايىن, قازىناعا دا كوبىرەك سالىق تولەۋ جولدارى قاراستىرىلۋى كەرەك. ماماندار ىس جۇزىندە سالىق سالۋدىڭ ادىلەتتى جۇيەسى قالىپتاسۋى كە­رەك دەپ ەسەپتەيدى. پاۆلودار وبلىستىق كىرىستەر دەپارتامەنتى ۇسىنعان اقپاراتقا سۇيەن­سەك, 2007 جىلعا دەيىن جەكە تابىس سا­لى­عىنىڭ پروگرەسسيۆتى شكالاسى قول­دانىلعان ەكەن. ۋاقىت وتە كەلە, شارتتار جەڭىلدەتىلىپ, ەڭبەك ەتۋشىلەردىڭ سالىق جۇكتەمەسى باستاپقىدا 5 پايىز بولسا, كەيىن ول تاعى دا 30 پايىزدان 20 پايىزعا دەيىن تومەندەتىلگەن. ەل ەكونوميكاسى وزگەرىستەرگە ۇشىراعان تۇستا سالىق سالۋ جۇيەسى دە كەزەڭ-كەزەڭىمەن رەفورمالا­نىپ وتىردى. قازىر سول وزگەرىستەردى قايتا قاراپ, جەكە تابىس سالىعىن پروگرەسسيۆتى شكالا ارقىلى وتەۋ جولدارىن ەنگىزۋدىڭ قا­جەتتىلىگى تۋىپ وتىر.
پرەزيدەنتتىڭ بەس باستاماسىنا قا­تىس­تى شەتەلدىك ساراپشىلار دا وتاندىق باسپاسوز قۇرالدارىنا پىكىر بىلدىرۋدە. سولاردىڭ بىرى ورتالىق ازييا بويىنشا ساراپشى گيۋنتەر كنابە ەلباسىنىڭ قا­زاقستاندى جاڭعىرتۋ جولىنداعى ەرەن ەڭبەگىن ەسكەرۋسىز قالدىرماي, ەلدىڭ بار­لىق جاعىنان العا جەتەلەپ كەلە, جات­قانىن ايتقان. «جاڭا بەس باستاما بارلىق قازاقستاندىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان. ونىڭ ىشىندە سالىق جۇكتە­مەسىن جەڭىلدەتۋ دە ماڭىزى جاعىنان وزگەلەرىنەن كەم تۇسپەيدى. تابىسى تومەن تۇل­عالاردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋ ار­قىلى ومىر سۇرۋ دەڭگەيى كوتەرىلمەك. مە­نىڭشە, سالىق سالۋدىڭ مۇنداي جۇيەسىن ەنگىزۋ حالىقتىڭ بىرلىگىن كۇشەيتىپ, الەۋ­مەتتىك تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتەدى» دەيدى شەتەلدىك مامان.

بەگىم سۇلتان

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*