«جاس وتان»: ۇتقىر ويلار مەن ۇتىمدى پىكىرلەر الاڭى

2099
0
بولىسۋ:

«جاڭا الەمگە جول سالامىز». كەشە دال وسىنداي ۇرانمەن «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ IV سەزى وز جۇمىسىن باستادى. وعان ەلىمىزدىڭ ار وڭىرىنەن كەلگەن 1500-دەن استام دەلەگات قاتىسۋدا. اشىق, زاماناۋي, جاڭا فورماتتا ۇيىمداستىرىلعان ىس-شارانىڭ العاشقى كۇنىندە Jas Otan conf اتتى كونفەرەنتسييا وتتى. سونداي-اق بەس پانەلدىك سەسسييا جۇمىس ىستەپ, قاتىسۋشىلار عىلىم, بىلىم, يننوۆاتسييا, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, تسيفرلاندىرۋ جانە سالاماتتى ۇلت قالىپتاستىرۋ ىسىنە قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەر مەن ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنداعى باسىم باعىتتاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىن كەڭىنەن تالقىلادى.

جاڭعىرۋدىڭ جاڭا ۇلگىسى
ەلباسى, «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2017 جىلدىڭ قاراشاسىندا وتكەن پار­تييا ساياسي كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرى­سىندا پارتييا قىزمەتىن جاڭ­عىرتۋ جونىندە ناقتى تاپسىرما بەر­گەنى بەلگىلى. بۇل باستامانى العاش­قىلاردىڭ بىرى بولىپ قولعا العان جاسوتاندىقتار بۇگىنگە دەيىن اۋقىم­دى جۇمىستار اتقا­رىپ ۇلگەردى. ال­دىمەن «جاس وتان» وزى­نىڭ ورتالىق كەڭسەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ, open space فورماتىندا جۇمىس ىستەۋگە كوشتى. سونداي-اق بۇل سەزدى دە جاڭا باعىتتا وتكىزۋگە بەل بۋىپ, تىڭ باستا­مالارعا باسىمدىق بەرگەنىن اتاپ وتكەن جون.
سەزدىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسى­مىندە «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ توراعا­سى دانييار سۇندەتباەۆ وسى ۋاقىتقا دەيىن اتقارىلعان جۇمىس­تارعا توقتالىپ, ەركىن فورماتتا بايانداما جاسادى. سونىمەن قاتار بۇل جيىندا سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن ورتالىق كەڭەستىڭ جاڭا مۇشەلەرىنىڭ ەسىمدەرى بەلگىلى بولدى. ايتا كەتەيىك, وسى جىل­دىڭ باسىندا «جاس وتان» تاريحىندا العاش رەت جاس­تار قاناتىنىڭ جوعارى وكىلدىك ورگانى بولىپ سانالاتىن ور­تالىق كەڭەستىڭ اشىق ونلاين-سايلاۋى وتتى. وعان ەلى­مىز­دىڭ ار تۇكپىرىنەن 363 جاس ۇمىتكەر وز كان­ديداتۋراسىن ۇسى­نىپ, سونىڭ 16-سى جەڭىسكە جەتتى. كەڭەس مۇشەلىگىنە ساي­لانعاندار قاتارىندا جاس كاسىپ­كەرلەر, ەرىكتىلەر قوزعا­لىسى­نىڭ بەلسەن­دىلەرى جانە ونەر سالاسىندا تەر توگىپ جۇرگەن جاندار بار. ماسەلەن, ورتالىق كەڭەسكە الماتى قالاسىنان Ninety One تو­بىنىڭ انشىسى دۋلات مۇحامەتقاليەۆ سايلاندى.
كونفەرەنتسييادان كەيىن جاسوتان­دىقتار بىرنەشە توپتارعا بولىنىپ, تۇرلى تاقىرىپتاردا پىكىر الماستى. اتاپ ايتقاندا, سەزد دەلەگاتتارى «رۋحاني جاڭعىرۋ», «تسيفرلى قازاق­ستان», «قا­زاقستاندا جاسالعان», «بىلىم. عىلىم. يننوۆاتسييا» جانە «سالاماتتى ۇلت» تاقىرىپتارىندا پانەلدى سەسسييالارعا قاتىستى. سو­نىڭ اياسىندا جاسوتان­دىقتار قوعام­داعى بۇگىنگى احۋالدى وي تارازىسىنان وتكىزىپ, جاھاندىق تۇرعى­دان زەردە­لەپ, كۇرمەۋى قيىن ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. ولاردى شەشۋ جولدارىن دا ۇسىندى. ار سەسسييا جۇمىسىنا سپيكەر رەتىندە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارى, بەلگىلى ساياساتتانۋشىلار مەن قوعام قايراتكەرلەرى قاتىسىپ, جاستارمەن ەركىن ارى ەمەن-جارقىن پىكىرلەستى.
سەزدىڭ باستى ماقساتى – ەلباسى­نىڭ يگى باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋدا جاستاردى كوپتەپ جۇمىلدىرۋ, ەلى­مىزدىڭ ساياسي ومىرىنە جاستاردىڭ ارا­لاسۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ. وسى باعىتتا جاس بەلسەندىلەردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, ولاردى networking-تەرمەن قامتا­ماسىز ەتۋ, ەلىمىزدە قولعا الىنعان رەفورمالاردى جاستارعا تۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇيەلى جۇرگىزۋ, جاس بۋىننىڭ قازاقستاننىڭ دامۋىنا وز ۇلەستەرىن قوسۋى ۇشىن جاعداي جاساۋ, جاستار ماسەلەسىن تالقىلاۋ جانە ونى شەشۋ جولدارىن قاراستىراتىن الاڭ­نىڭ رولىن اتقارۋ سيياقتى مىندەتتەردى العا قويىپ وتىر.
وسى رەتتە سەزدىڭ بىرىنشى كۇنى تۇتاستاي العاندا ويىن تۇرىندە وتكىزىلگەنىنە دە نازار اۋدارعان جون. قاتىسۋشىلار بىرنەشە كوماندالارعا بولىندى. ولاردىڭ ار سەسسيياداعى بەل­سەندىلىگى, ۇتىمدى پىكىر ايتىپ, وزەكتى ساۋالدار قويۋى, ناقتى جوبالارىن ۇسىنۋى سيياقتى تالاپتار بويىنشا بالل بەرىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە جەڭىمپازدار انىقتالادى. سەسسييا جۇمىسىنان كەيىن جاستار ار بەس باعىت بويىنشا بارلىعى 20 جوبا دايارلاندى. ولاردىڭ ەڭ ۇزدىكتەرى بۇگىن وتەتىن گالا-فورۋمدە كوپشىلىككە تانىستىرىلماق.

وڭ وزگەرىستەرگە باستايتىن قادام
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلت­تىق مۋزەيىندە وتكەن «رۋحاني جاڭعىرۋ» سەسسيياسىنا «نۇر وتان» پارتيياسى توراعاسىنىڭ بىرىنشى ورىنباسارى ماۋ­لەن اشىمباەۆ قاتىستى. ول وز سوزىن­دە بيىلعى سەزدىڭ باستى ەرەك­شەلىگى اشىق ارى جاڭا فورماتتا ۇيىم­داستىرىلۋىندا جانە ەسەپ بەرۋ ەمەس, ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ۇسىنىستاردى جيناۋ, كەيىن سونى جۇزەگە اسىرۋدا ەكەنىنە نازار اۋداردى. سونداي-اق ەلباسى­نىڭ اتالعان باعدارلاماسى اياسىن­دا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىل­عانىن دا تىلگە تيەك ەتتى. ماسەلەن, «قا­زاق­ستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرا­فيياسى», قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋ­لىق, «تۋعان جەر» جانە تاعى باسقا با­عىتتار بويىنشا قازىردىڭ وزىندە ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكەنىن اتاپ وتتى.
– «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلا­ماسىنداعى بارلىق باسىمدىق ەلىمىزدىڭ كەمەل كەلەشەگىنە باعىتتالعان. سونىڭ ىشىندە لاتىن الىپبيىنە كوشۋ باعىتى بىزدى الەمدىك وركەنيەتكە, ينتەگراتسيياعا ودان ارى جاقىنداتىپ, دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە باستايدى. قوعامدىق جانە گۋمانيتارلىق عىلىمدار بويىنشا الەمدەگى ەڭ جاقسى وقۋلىقتاردى قازاق تىلىنە اۋدارۋدى كوزدەيتىن «قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى دا جاستارىمىزدىڭ ساپالى بىلىم الۋىنا باعىتتالعان. ار ادامنىڭ وزىنىڭ تۋعان جەرى مەن ەلىنىڭ تاريحىن, مادەنيەتىن, قۇندىلىقتارىن دارىپتەۋگە ۇندەيتىن «تۋعان جەر» باعدارلاماسىنىڭ دا ماڭىزى زور, – دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار پارتييا توراعاسىنىڭ بىرىنشى ورىنباسارى ماقالادا باسىم­دىق بەرىلگەن «قازاق­ستاننىڭ كيەلى جەر­لەرىنىڭ گەوگرافييا­سى», «قازاق­ستانداعى 100 جاڭا ەسىم», «الەمدىك باسەكەگە قا­بىلەتتىلىك» سيياقتى باعىت­تارعا دا ەرەكشە نازار اۋداردى. ودان بولەك, جارييا­لانعانىنا بىر جىل بولاتىن باعدارلاما اياسىندا اتقارىل­عان جۇمىستاردىڭ بارلىعى ۇلتتىق بول­مىسىمىز بەن ۇلتتىق كودتى ساق­تاۋدا ايرىقشا مانگە يە ەكەنىن جەتكىزدى.
– رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ باستى مانى – بابادان ميراس بولعان اسىل مۇ­رالارىمىزدى دارىپتەۋ, ۇلتتىق كودى­مىز بەن قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاۋ جانە حالىقتى ورتاق مۇددەگە ۇيىستىرۋ. ۇلتىمىزدىڭ بار قادىر-قاسيەتىن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنا سىڭىرىپ, سول جولدا ايانباي ەڭبەك ەتۋىمىز كەرەك. وسى تۇرعىدا «جاس وتانعا» سانانىڭ اشىق­تىعىن قالىپتاستىرۋ, باسەكەگە قابىلەت­تىلىكتى ارتتىرۋ, پراگ­ماتيزم, ەڭبەكقور­لىق سيياقتى مىندەتتەر جۇكتەلىپ وتىر. ار جاسوتاندىق جاڭعىرۋ اياسىندا الەمنىڭ وزىق تاجىريبەلەرىن ەركىن مەڭگەرە وتىرىپ, وزىنىڭ ۇلتتىق كودى مەن رۋحاني جانە مادەني بىرەگەيلىگىن ساقتاۋى تيىس, – دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
بۇگىندە «نۇر وتان» پارتيياسىندا اۋقىمدى جاڭعىرۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلىپ جاتقانىن ايتقان «نۇر وتان» پارتيياسى توراعاسىنىڭ بىرىنشى ورىن­باسارى «جاس وتاننىڭ» سەزى سول جۇ­مىستاردىڭ لايىقتى جالعاسى ەكەنىن جەتكىزدى.
– جاڭا فورماتتاعى بۇل سەزد پارتييا جۇمىسىنىڭ تىڭ باعىتقا بەت بۇرعانىن كورسەتەدى. ەركىن پىكىر الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن مۇنداي باسقوسۋلار جاستاردىڭ الەۋەتىن تولىق ايقىنداپ, جاڭا قىرلارىنان كورىنۋگە جول اشادى. قازىردىڭ وزىندە جاستار وز ۇسىنىستارى مەن جوبالارىن ايتىپ, بەلسەندىلىك تانىتۋدا. الداعى ۋاقىتتا وسى سەزد اياسىندا ايتىلعان بارلىق يدەيالار مەن ۇسىنىلعان جوبالاردى تيىستى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرۋعا كۇش جۇمسايمىز. سوندىقتان بۇل سەزدى «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ جاڭعىرۋ سيمۆولى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار, – دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سوز سوڭىندا «نۇر وتان» پارتيياسى توراعاسىنىڭ بىرىنشى ورىنباسارى بارشا جاسوتاندىقتاردى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ مانى مەن ماڭىزىن حالىققا تۇسىندىرۋدە بەل­سەندىلىك تانىتۋعا شاقىرىپ:
– ەلباسىمىزدىڭ وسىنداي يگى باس­تامالارىن جۇزەگە اسىرۋدا جاستاردىڭ اتقارار رولى ەرەكشە. ويتكەنى بۇل باستامالاردىڭ بارلىعى جاس بۋىننىڭ جارقىن بولاشاعىنا ارنالعان. سون­دىقتان وسى جولدا كۇش بىرىكتىرىپ, جۇ­دىرىقتاي جۇمىلىپ جۇمىس ىستەيىك, – دەدى.
سەسسييا بارىسىندا بىلىم جانە عى­لىم ۆيتسە-مينيسترى اسحات ايماعام­بەتوۆ رۋحاني جاڭعىرۋ ەڭ الدىمەن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ ەكەنىن اتاپ وتتى. «ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەپ, ناسيحاتتاۋدا بىلىم وشاق­تارىنىڭ رولى ەرەكشە. سوندىقتان بىزدىڭ مينيسترلىك تاراپىنان بۇل باعىتتا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جۇمىستار اتقارىلۋدا. قازىرگى تاڭدا ار وڭىر ولكەتانۋ بويىنشا وز وقۋلىقتارىن دايىنداپ قويدى. سوعان وراي الداعى وقۋ جىلىنان باستاپ ول وقۋلىق پان رەتىندە مەكتەپ باع­دارلاماسىنا ەن­گىزىلمەك» دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
ۆيتسە-مينيستردىڭ ايتۋىنشا, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە كوپتەگەن يگى ىستەر قولعا الىندى. «قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى بويىنشا 17 كىتاپ شەت تىلدەرىنەن قازاق تىلىنە اۋدارىلدى. بيىل تاعى 30 كىتاپتى اۋدارۋ جوسپارلانىپ وتىر. ا.ايما­عامبەتوۆ بۇل وقۋلىقتار جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلا باستايتىنىن ايتتى.
بۇدان باسقا اتالعان سەسسييا جۇ­مىسىنا مادەنيەت جانە سپورت مي­نيسترلىگى تىلدەردى دامىتۋ جانە قو­عامدىق-ساياسي جۇمىس كوميتەتىنىڭ توراعاسى قۋات بوراشەۆ جانە «اتا­مەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق تەح­نولوگييالار, بىلىم بەرۋ جانە يننو­ۆاتسييا كوميتەتىنىڭ توراعاسى مۇرات ابەنوۆ قاتىسىپ, تاقىرىپ اياسىندا وز ويلارىن ورتاعا سالدى.

ساپالى بىلىم بيىككە جەتەلەيدى
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن «بىلىم. عىلىم. يننوۆاتسييا» سەس­سييا­سىندا بىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ارىن ورساريەۆ پەن ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سى­دىقوۆ جاسوتاندىقتارمەن كەزدەستى. وز سوزىندە ا.ورساريەۆ تورتىنشى ونەر­كاسىپتىك رەۆوليۋتسييا جاعدايىنداعى ادام كاپيتالى ماسەلەسىنە توقتالدى. ال ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ە.سىدىقوۆ پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاما­سىنىڭ بىلىم سالاسىنا ەرەكشە سەرپىن بەرگەنىن ايتىپ, تاياۋ جىلداردا ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ارنالىپ بەس جاتاقحانا سالۋ جوسپار­لانىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
اقپاراتتىق تەحنولوگييا, تسيفر­لاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت, تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسييا جاعدايىندا قازاقستاندىقتاردىڭ ومىرىن ودان ارى جاقسارتۋ سيياقتى ماسەلەلەر «تسيفرلى قازاقستان» سەسسيياسىنىڭ باستى تاقى­رىبى بولدى. مۇندا اقپارات جانە كوم­مۋنيكاتسييالار ۆيتسە-مينيسترى دارىن تۇياقوۆ پەن «قازپوشتا» اك­تسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما تورا­عاسى ساكەن سارسەنوۆ سوز سويلەپ, اتال­عان يگى ىستى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تيىمدى تەتىكتەرىنە نازار اۋداردى.
جاسوتاندىقتار كيبەرشابۋىل, وتان­دىق كريپتوۆاليۋتا, ەلەكتروندى كوممەرتسييا, جاس مامانداردىڭ شەتەلگە كەتۋىنە قاتىستى دا سۇراقتار قويدى. وسى ماسەلە جونىندە ايتقان د.تۇياقوۆ «ەلىمىزدە «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا 2022 جىلى اشىلاتىن Astana hub IT ستارتاپتاردىڭ حالىقارالىق تەحنوپاركىندە جۇزدەگەن جاڭا جوبا ىسكە قوسىلادى. سونىڭ اياسىن­دا جاس ىت مامانداردىڭ تىڭ جوبالارى جۇزەگە اسىرىلماق. سونداي-اق, وزگە ەلگە كەتىپ قالعان مامانداردى ولار­دىڭ شەتەلدىك تاجىريبەسىن پايدا­لانا وتىرىپ مامان, تىپتى ينۆەستور رەتىندە Astana hub-قا جۇمىلدىرۋ جوسپارلانۋدا» دەدى.
«قازاقستاندا جاسالعان» اتتى سەس­سييادا جاستار اراسىنداعى كاسىپكەر­­­لىكتى دامىتۋ ماسەلەسى كەڭىنەن سوز بول­دى. سونىڭ ىشىندە «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردا» جاس كاسىپكەرلەردىڭ ونىمدە­رىن الۋعا باسىمدىق بەرۋ باستاماسى كوتەرىلدى. ازىرگە Made in Kazakhstan برەندىمەن وتاندىق ونىم شىعاراتىن جاس كاسىپكەرلەر كوپ جەردە كەلەڭسىز­دىكتەرگە تاپ بولۋدا. بۇل جونىندە سەسسييا بارىسىندا بەلسەندى جاسوتاندىقتار مالىمدەدى. سەسسيياعا سپيكەر رەتىندە قاتىسقان «قازاقستاننىڭ ەت وداعىنىڭ» توراعاسى اسىلجان مامىتبەكوۆ, ماجىلىس دەپۋتاتى پاۆەل كازانتسەۆ, Kazakh Invest ۇلتتىق كومپانيياسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رۋستام يساتاەۆ بۇل ماسەلەنىڭ شىن مانىندە وزەكتى ەكەنىن ايتىپ, «جاس وتان» ارقىلى باعدارلاما ازىرلەپ, وز ۇسىنىستارىن ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە جىبەرۋ جايىندا كەڭەس بەردى. باسقوسۋدى مودەراتور رەتىندە «تالاپ» قولدانبالى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى راحىم وشاقباەۆ جۇرگىزىپ وتىردى.

باستى بايلىق – دەنساۋلىق
كەلەسى «سالاماتتى ۇلت» سەسسيياسىندا سەزد دەلەگاتتارى قازىرگى تاڭدا قا­زاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىرعان فاكتورلارعا توقتالىپ, ولاردىڭ الدىن الۋ تەتىكتەرىن قاراستىردى. ويتكەنى بۇگىنگى جاھاندانۋ جاعدايىندا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋدىڭ باستى تالابى – سالاماتتى ۇلت قالىپ­تاستىرۋ. سوندىقتان جاسوتاندىقتار بۇل ماسەلەگە ەرەكشە كوڭىل بولىپ, تۇتاس بىر سەسسييا جۇمىسىن وسى تاقىرىپقا ارنادى. سەسسييا بارىسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى قوعامدىق دەنساۋ­لىق ساقتاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى جانداربەك بەكشين جاستار اراسىندا سالاماتتى ومىر سالتىن ۇستاناتىن­داردىڭ قاتارى جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلە جاتقانىن ايرىقشا اتاپ وتتى. وز كەزەگىندە قازاقستاننىڭ پروفيلاك­تيكالىق مەديتسينا اكادەميياسىنىڭ پرەزيدەنتى الماز شارمان جاستارعا ادام دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا باعىت­تالعان موبيلدى قوسىمشا جاساپ شى­عارۋ جونىندە ۇسىنىسىن جەتكىزدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, مۇنداي قوسىمشالار, جۇكتى ايەلدەرگە, قانت ديابەتى مەن باسقا دا اۋىر دەرتكە شالدىققاندار ۇشىن اۋاداي قاجەت.
ودان بولەك, اتالعان باسقوسۋدا «تە­مەكى تۇتىنىنەن ازات قازاقستان ۇشىن» ۇلتتىق كواليتسيياسىنىڭ باسشىسى جا­ميلا سادىقوۆا مەن ل.گۋميلەۆ اتىن­داعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى يادرولىق فيزيكا, جاڭا ماتەريالدار جانە تەحنولوگييالار كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى س.نۇركەنوۆا قاتىسىپ, تاقىرىپ اياسىندا سوز سويلەدى.
بارلىق سەسسييادا جاسوتاندىقتار اسا بەلسەندىلىك تانىتىپ, كوتەرىلگەن تاقى­رىپتار بويىنشا ۇتىمدى ۇسىنىستارىن جولدادى. سۇراق-جاۋاپ كەزىندە دە ەركىن پىكىر الماسىپ, وزەكتى دە ۇتقىر ويلار ايتىلدى. ناتيجەسىندە ار باعىت بويىن­شا جاستارعا ارنالعان بىرنەشە تا­قىرىپتىق جوبالار ۇسىنىلدى. سەزدىڭ بىرىنشى جۇمىس كۇنىنىڭ قورىتىندىسى رەتىندە Jas Otan Vision قۇجاتى دايىن­دالدى. ول بۇگىن وتەتىن گالا-فورۋمدا كەڭىنەن تالقىلانىپ, قا­بىلدانباق.
ايتا كەتەيىك, سەزد العاش رەت VR, ياعني ۆيرتۋالدى شىندىق فورماتىندا ونلاين كورسەتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, سەسسييالار جۇمىسىن قازاقستاندىق جاستار عانا ەمەس, الەمنىڭ بارلىق ينتەرنەت قولدانۋشىسى 360 گرادۋستا كورۋگە مۇمكىندىك الدى. بۇل – بيىلعى سەزدىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرىنىڭ بىرى.

پىكىر

اليحان شادىبەكۇلى,
«جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ مۇشەسى, سەزد دەلەگاتى:
– بيىلعى سەزدى ەلىمىزدەگى جاستاردى قولداۋ باعىتىندا جاسالىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ جارقىن كورىنىسى دەسەم, قاتەلەسپەيمىن. اۋقىمى دا, اياسى دا, باعىتى مەن فورماتى دا مۇلدەم بولەك, شىن مانىندە قازىرگى زامان تالاپتارىنا ساي مۇنداي باسقوسۋ وتاندىق جاستار ساياساتىنا تىڭ سەرپىن بەرىپ, ونىڭ قارقىندى دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسادى دەپ سەنەمىن. وسىنداي ۇمىتىلماس ساتتىڭ كۋاسى بولىپ, سەزگە قاتىسقانىم ۇشىن وتە قۋانىشتىمىن.
وتۋ فورماتى عانا ەمەس, بۇل سەزدىڭ كوتەرگەن ماسەلەلەرى دە وتە اۋقىمدى. بىرىنشى كۇننىڭ وزىندە وزەكتى بەس بىردەي تاقىرىپتى تالقىلاپ, جاستارمەن پىكىر الماسۋ وزىمىزگە دەگەن سەنىمدى كۇشەيتتى. كۇنى كەشەگى ەلبا­سىمىزدىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىنداعى باسىم باعىتتاردى جۇزەگە اسىرۋدا جاستاردىڭ رولىنە ەرەكشە مان بەرىلدى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنداعى يگى باستامالاردىڭ مانى مەن ماڭىزىن دا كەڭىنەن تالقىلادىق. سوندىقتان بۇل سەزدىڭ تەك جاستار ساياساتىنا عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ وسىپ-وركەندەۋىنە دە بەرەرى مول دەپ بىلەمىن.

اقىلبەك ابدىرامان,
«جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ مۇشەسى, سەزد دەلەگاتى:
– ەلىمىزدەگى جاستار ساياساتىنىڭ باعىت-باعدارىن ايقىنداپ بەرگەن بۇگىنگى سەزدەن العان اسەرىمدى سوزبەن جەتكىزە المايمىن. بۇرىنعى تاپتاۋرىن جۇيەدەن تولىعىمەن ارىلعان, جاستاردىڭ ەركىن پىكىر بىلدىرۋىنە مول مۇمكىندىكتەر بەرىلگەن, بۇگىنگى ترەندتەر باتىل قولدانىلعان ىس-شارا وزەكتى تاقىرىپتاردى ارقاۋ ەتىپ العان. سونىڭ اياسىندا, ەلباسى­مىزدىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋداعى جاستاردىڭ رولىنە ەرەكشە مان بەرىلدى. تسيفرلاندىرۋ, يننوۆاتسييانى ەنگىزۋ, باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ سيياقتى باسىم باعىتتار جونىندە وز ويىمىزدى ايتتىق. بيلىك تۇتقاسىن ۇستاعان بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرىمەن بىر دەڭگەيدە وتىرىپ, اڭگىمە-دۇكەن قۇردىق. وسىنىڭ بارى جاستار ساياساتىنىڭ الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە جاسالىپ وتىرعان جاعداي ەكەنى سوزسىز. وسىنداي ۇمىتىلماستاي كوڭىل-كۇي سىيلاعان سەزد ۇشىن الدىمەن ەلباسىنا جانە بارشا ۇيىمداستىرۋشىلارعا العىسىمدى بىلدىرەمىن.

مولدىر كوشەمباەۆا,
«جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ مۇشەسى, سەزد دەلەگاتى:
– شاكارىم اتامىزدىڭ «بۇل ان بۇرىنعى اننەن وزگەرەك» دەگەنىندەي, بۇل سەزد دە الدىڭعىلارىنان مۇلدە وزگەشە بولدى. ەڭ باستى ەرەكشەلىگى – جاڭا فورماتتا, زاماناۋي ۇلگىدە وتۋىندە. ودان كەيىن بۇرىنعىداي بىر-اق كۇنگە جينالىپ, اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ەسەبى عانا تىڭدالىپ جاتقان جوق. قايتا وزىمىزگە مۇمكىندىكتەر بەرىلىپ, ەلبا­سىمىزدىڭ جاڭا باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋدا, ەلىمىزدەگى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ الدىن الۋعا ۇسىنىس, پىكىرلەرىمىزدى بىلدىرۋگە جاعداي جاسالعان. وسىنىڭ بارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قولعا الىنعان پارتييا قىزمەتىن جاڭعىرتۋدىڭ جەمىسى ەكەنى انىق.
سەزگە كەلگەن ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىندەگى زامانداستارىمىزبەن پىكىرلەسىپ, بەلگىلى بىر ماسەلەلەردى بىرلەسىپ تالقىلاپ, تاجىريبە الماسىپ جاتىرمىز. مۇنىڭ بارى بىزدىڭ ەرەكشە ەكپىنمەن ىسكە كىرىسۋىمىزگە جول اشادى. بىز وسىنىڭ بارىن مەملەكەتتىڭ جاستارعا جاساپ وتىرعان قولداۋى دەپ قابىلدايمىز. سوندىقتان ەلباسىمىز وزىنىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىندا ايقىنداپ بەرگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا بەلسەندىلىك تانىتۋ بارشا جاستاردىڭ ابىرويلى مىندەتى بولۋى تيىس. وسى جولدا بارشا جاسوتاندىق ارىپتەستەرىمدى كۇش بىرىكتىرۋگە شاقىرامىن.

باقتييار ەسەنتاەۆ,
«جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ مۇشەسى, سەزد دەلەگاتى:
– سەزدە «رۋحاني جاڭعىرۋ», «تسيفرلى قازاقستان», «قازاقستاندا جاسالعان», «بىلىم. عىلىم. يننوۆاتسييا» جانە «سالاماتتى ۇلت» تاقىرىبىندا بەس بىردەي سەسسييا وتتى. قاراپ تۇرساڭىز, ار باعىتتىڭ ەل دامۋىنداعى ورنى ەرەكشە. ال وسى يگى ىسكە جاستاردى جۇمىلدىرۋ – كورەگەندىلىكتىڭ بەلگىسى. سەبەبى, بولاشاق – جاستاردىكى. دەمەك, بىز بۇگىن وز ومىرىمىزدىڭ باعىت-باعدارىن ساراپتاپ, سارالادىق.
ارىپتەستەرىمنىڭ بارلىعى ەل بولاشاعىنا بەيجاي قاراماي, قوعامداعى كىشكەنتاي عانا ماسەلەگە نازار اۋدارىپ, باتىل پىكىر ايتۋلارى مەنى ەرەكشە قۋانتتى. بيلىكتەگى اعالارىمىزدىڭ الدىندا وز ويلارىن ەش قىسىلماي جەتكىزىپ, حالىقتى الاڭداتقان جايتقا بايلانىستى كوزقاراسىن اشىق ايتۋى شىن مانىندە كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. سەزدىڭ وسىنداي ەركىن فورماتتى تاڭداۋداعى باستى ماقساتى دا وسى دەپ بىلەمىن. وسىلايشا جاستاردىڭ ويىن بىلىپ, ولاردى ەلباسى تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋعا جۇمىلدىرۋدىڭ ناتيجەسى مول بولماق.

ايدانا وتەگەن,
«جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ مۇشەسى, سەزد دەلەگاتى:
– شىنى كەرەك, وسى سەزدەن كەيىن ەلىمىزدەگى جاستار ساياساتىنىڭ جاڭا قارقىنمەن داميتىنىنا سەنەمىن. بەس بىردەي سەسسييادا تۇرلى تاقىرىپتار قوزعالدى. تەك جاستارعا قاتىستى ەمەس, جالپى ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى جايىندا وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلادىق. جاستار وز ويلارىن ايتىپ, ەركىن پىكىر بىلدىردى. ەلباسىمىزدىڭ بىزگە ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ, بارلىق جاعدايدى جاساۋداعى نەگىزگى ماقساتى دا وسى دەپ ويلايمىن. ياعني, بىزدىڭ الەمدىك باسەكەگە قابىلەتتى, بىلىكتى مامان بولىپ قالىپتاسۋىمىز. وسى تۇرعىدان كەلگەندە بۇل جولعى سەزدىڭ كوتەرگەن جۇگى اۋىر.
وسىنداي اۋقىمدى جيىننىڭ ورتاسىندا جۇرۋىم, جاستار ساياساتىنداعى وڭ وزگەرىستەردىڭ كۋاسى عانا ەمەس, قاتىسۋشىسى بولۋىم مەن ۇشىن زور ماقتانىش. الداعى ۋاقىتتا ەلباسىمىزدىڭ بارلىق باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا ەرىنبەي ەڭبەك ەتەمىن. ەڭ باستىسى, ەرتەڭگە سەنىممەن قارايتىن جاستاردىڭ قاتارى قالىڭ. ەندىگى كەزەكتە بىز ورتاق ماقساتتا ۇيىسىپ, ەلدىك مۇددە جولىندا ايانباي تەر توگۋىمىز كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن.

ازات قۇماربەك,
«جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ مۇشەسى, سەزد دەلەگاتى:
– بۇل سەزد وسىعان دەيىنگى قالىپتاسقان جۇيەنىڭ بارىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ, زامان تالاپتارىنا بەيىمدەلگەن, ەركىن فورماتتا وتۋدە. ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, جاستاردىڭ ويى مەن پىكىرى تىڭدالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, كوپتەگەن ۇسىنىستار جولدانىپ, جاڭا قۇجات دايىندالدى. ەندى سەزدىڭ قورىتىندى كۇنىندە سول قۇجاتتا كورىنىس تاپقان ۇسىنىستار كەڭىنەن تالقىلانىپ, ناقتى باعدارلاما قابىلدانباق. مۇنىڭ بارى – جاڭعىرۋدىڭ جەمىسى.
سەزدە ەلباسى ايقىنداپ بەرگەن سانانىڭ اشىقتىعى, ۇلتتىق كودتى ساقتاۋدىڭ ماڭىزى, رۋحاني بىرەگەيلىكتىڭ مانى سيياقتى وزەكتى ماسەلەلەردى سارالادىق. وسى جولدا جاستاردىڭ رولىن سوز ەتتىك. وز پىكىرىمىز بەن كوزقاراسىمىزدى ەركىن بىلدىردىك. وسى رەتتە قاتارلاستارىمنىڭ بارلىعى كوتەرىلگەن تاقىرىپتاردى تالداۋدا بەلسەندىلىك تانىتۋىن ەرەكشە اتاپ وتەر ەدىم. الداعى ۋاقىتتا ەل جاستارى جاڭا قارقىنمەن ىسكە كىرىسىپ, يگى باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋدا مول ناتيجەلەرگە قول جەتكىزەدى دەپ سەنىم بىلدىرەمىن.

ەلامان قوڭىر

فوتو: رۋستام امانتاي

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*