ادۆوكاتتار جاۋاپكەرشىلىگى ساقتاندىرىلادى

1279
0
بولىسۋ:

ەلباسىنىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىن اربىر ازاماتقا جەتكىزۋ ۇشىن دەپۋتاتتار اۋىل-ايماققا اتتاندى. بۇل تۋرالى ماجىلىستىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا پالاتا توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين حابارلادى. ماجىلىس بيۋروسىنىڭ شەشىمىنە سايكەس, 28 ناۋرىز بەن 6 ساۋىر ارالىعىندا دەپۋتاتتار وڭىرلەردى ارالاپ, وبلىس ورتالىقتارىندا, اۋدانداردا, شالعاي اۋىلداردا حالىقپەن جۇزدەسەدى. 

– بىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستا­ما­سى­نىڭ نەگىزگى تۇستارىن حالىققا تۇسىندىرۋ. دەپۋتاتتاردىڭ حالىقپەن كەزدەسۋلەرى تەك وبلىس ورتالىقتارى مەن ىرى قالالاردا عانا ەمەس, سونداي-اق شالعاي اۋىلداردا دا ۇيىمداستىرىلادى. بىزدىڭ مىندەتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەڭاۋقىمدى باستامالارىن, ولاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن اربىر سايلاۋشىعا, اربىر وتباسىعا دەيىن جەتكىزۋ جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇندەۋىن زاڭنامالىق قولداۋدىڭ قالاي جۇزەگە اسىرىلاتىنىن كورنەكتى تۇردە پاش ەتۋ بولماق, – دەدى ماجىلىس توراعاسى.
ونىڭ مالىمەتىنشە, پالاتا كەلەسى جالپى وتىرىسىندا بەس پرەزيدەنتتىك باستامانى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان العاشقى زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا قابىلداپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر.
وسى وتىرىستا دەپۋتاتتار «ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى» زاڭىنىڭ جوباسىن بىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار «ادۆوكات­تار­دىڭ تارتىپتىك كوميسسيياسى» قۇرامىنا نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, جوبادا ونىڭ قۇرامىنا «التى ادۆوكات, ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ ۇش وكىلى جانە وتستاۆ­كاداعى سۋديا كىرەدى» دەپ قاراستى­رىلعان. پارلا­مەنت­شىلەر قورعاۋشىلار­دىڭ تاعدىرىن شەشەتىن قۇرىلىم مۇشەلەرى قاتارىندا ولاردىڭ ارىپتەستە­رى­نىڭ جانە 20 جىلدان استام قىزمەت وتىلى بار قۇرمەتتى ارى بەدەلدى سۋديانىڭ بولۋىنا كەلىستى, بىراق سولارعا ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ ۇش بىردەي وكىلىن قوسۋ قاجەتتىلىگىنە شۇبا كەلتىردى.
نۇرلان نىعماتۋلين دەپۋتاتتاردىڭ ەسكەرتپەلەرىن قۇپتاي كەلە, شەنەۋنىكتەر ورنىنا, تارتىپتىك كوميسسييا قۇرامىنا قوعام وكىلدەرىن ەنگىزۋدى ۇسىندى.
– ادۆوكاتتاردىڭ تارتىپتىك كوميسسييا­سىندا مينيسترلىك وكىلدەرىنىڭ بولۋى مىندەتتى ەمەس, تىپتى ونىڭ قاجەتى دە جوق. قايتا سول شەنەۋنىكتەردىڭ ورنىندا قوعام وكىلدەرى بولسا, جۇمىس تا ايقىن, ناتيجەسى دە جاقسى بولادى, – دەگەن سپيكەر ادىلەت مينيسترىنە قايىرىلىپ, ەكىنشى وقى­لىم­دا پىسىقتاۋ كەزىندە جوبادا وسىنى ەسكەرۋدى سۇرادى.
وز كەزەگىندە مينيستر م.بەكەتاەۆ ۆەدومستۆو وكىلدەرىنىڭ كوميسسييادا بولۋى ماسەلەسىن قابىلدامايتىنىن دەپۋتاتتار پىكىرىن قۇپ الاتىنىن جەتكىزدى.
زاڭ جوباسى ادۆوكاتتار القاسىنا مۇشەلىككە قابىلدانۋ ۇشىن جينالاتىن قازىرگى «كىرۋ جارناسىن» جويۋدى كوزدەيدى. كەيبىر دەپۋتاتتار «بۇل زاڭگەرلەردىڭ دايارلىعىنا جانە كليەنتتەردى قورعاۋ ساپاسىنا كەرى اسەر ەتپەي مە?» دەپ الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن. دەگەنمەن ما­جى­لىس باسشىسى وسى ماسەلەدە زاڭدى ازىر­لەۋشىلەردىڭ ۇسىنىسىن قولداپ شىق­تى.
ن.نىعماتۋلين كەلتىرگەن ستاتيستيكا بويىنشا قازاقستاندا حالىق سانىنا شاققانداعى قورعاۋشىلار سانى دامىعان ەلدەردەگىگە قاراعاندا, الدەقايدا از بولىپ وتىر. قازىر ەلىمىزدە 4,5 مىڭنان سال استام ادۆوكات جۇمىس ىستەۋدە. تيىسىنشە, شامامەن 4 مىڭ قازاقستاندىققا 1 قورعاۋشىدان عانا كەلەدى. ال باتى­س­ەۋروپالىق وركەندەگەن مەملەكەتتەردە اربىر 250-1000 ادامعا 1 قورعاۋشى قىزمەت كورسەتەدى. ياعني, ول ەلدەردە باسەكەلەستىك جوعارى.
ماجىلىس توراعاسىنىڭ بايلامىنشا, دامىعان ەلدەردەگى جانە رەسپۋبلي­كامىزداعى ستاتيستيكا اراسىندا­عى بۇل تەرىس ايىرماشىلىق جاس زاڭگەرلەردىڭ الدىنان كەدەرگىلەردىڭ تۋىنداۋى كەسىرىنەن ورىن الۋدا: ويتكەنى بىلىكتىلىك بويىنشا تەستىلەۋدى بىلاي قويعاندا, ولار الدىنان 800 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتەتىن كولەمدە كىرۋ جارناسىن تولەۋ تالاپ ەتىلەدى.
– مۇنى بارلىعىنىڭ بىردەي قالتاسى كوتەرە بەرمەيدى. ياعني, بىزدە ادۆوكات بولۋىڭ ۇشىن تاماشا بىلىمىڭ مەن تەرەڭ تاجىريبەڭنىڭ بولۋى جەتكىلىكسىز. سونى­مەن بىرگە, قارجىلىق اۋقاتتى بولۋىڭ شارت. سالدارىنان, بۇل جاس زاڭگەرلەر لە­گىنىڭ ادۆوكاتۋراعا كەلۋىن تەجەۋدە. ازاماتتارعا زاڭگەرلىك كومەك كورسەتۋ سالاسىندا باسەكەلەستىك اقساۋدا. بۇل سالادا جۇمىس ىستەي الاتىن جاستار كوپ, سونىڭ ىشىندە «بولاشاق» بويىنشا دا وقىپ كەلگەن, حالىقارالىق قۇقىقتىق ورىستە جۇمىس تاجىريبەسى بار زاڭگەرلەردىڭ جاڭا تولقى­نى وسىپ جەتىلدى. تەك ولاردىڭ الدىنان «شلاگباۋم» اشىلۋعا تيىس. قورعاۋشىلار قاۋىمداستىعىندا «كاستا» دەگەن بولماۋى كەرەك. ەندەشە, كاسىپكە كىرۋ جولىنداعى وسى تارىزدى قارجىلىق توسپانى الىپ تاستاۋ بويىنشا ۇسىنىستى قولداعانىمىز جون, – دەپ تۇيدى نۇرلان زايروللاۇلى.
ونىڭ ايتۋىنشا, ادۆوكاتتىقتا باستى ولشەم-كريتەريي كاسىبيلىك بولۋعا تيىس. تيىستى دارەجەدە دايارلانباعان زاڭگەردىڭ ادۆوكاتقا اينالۋىنا جارنانىڭ ەش قاتىسى جوق. وز ىسىن باستاماس بۇرىن ادۆو­كات بولعىسى كەلەتىن مامان تاعىلىم­دا­مادان وتۋى, كۇردەلى بىلىكتىلىك ەمتيحانىن تاپ­سىرۋى. ادىلەت مينيسترلى­گى­نەن ليتسەنزييا الۋى كەرەك. نۇرلان نىعماتۋلين ەلەكتەن وتكىزگەندەي ىرىكتەۋ – جارنا ەمەس, وسى باعىتتا جۇزەگە اسىرى­لۋ­عا تيىستىگىن نىقتادى.
ادىلەت مينيسترى م.بەكەتاەۆتىڭ تۇسىندىرۋىنشە, «ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى» زاڭ جوباسىندا وسى سالا ماماندارىنىڭ ساپالىق قۇرامىن جاقسارتۋ ماقساتىندا «ادۆوكاتتاردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ مەحانيزمى» قاراستىرىلعان.
بۇدان بولەك قۇجات ادۆوكاتتاردى جانە زاڭ كونسۋلتانتتارىن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك السىز توپتارىنا سوت وندىرىسىنىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن تەگىن زاڭ كومەگىن كورسەتۋگە مىندەتتەيدى. بۇل – شەتەلدىك تاجىريبە جانە pro bono دەپ اتالادى. ايتپەسە, بىر رەت كەڭەس-كونسۋلتاتسييا بەرۋمەن شەكتەلەتىنى بار.
– «بۇل قىزمەتتەردى كورسەتۋ تاراپ­تاردىڭ كەلىسۋىمەن, ەرىكتى جانە وتەۋسىز نەگىزدە بولادى. جالپى, رro bono قىزمەتى «مىندەتتەمە» ەمەس, «قۇقىق» بولىپ تابىلادى جانە ول ماجبۇرلى بولمايدى. سونداي-اق زاڭگەرلىك كومەكتىڭ قۇنى تۋرالى اشىق اقپاراتتىڭ جوقتىعى باعانىڭ نەگىزسىز كوتەرىلۋىنە سەبەپ بولۋدا. وسى ورايدا حالىقتىڭ حاباردار بولۋىن جانە ادىل باعانىڭ بەلگىلەنۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ادۆوكاتتار مەن زاڭ كونسۋلتانتتارى كورسەتەتىن كومەكتىڭ ۇسىنىمدىق سيپاتتا تاريفتىك كەستەسىن ازىرلەۋ قاراستىرىلادى. بۇل – گەرمانييا, فرانتسييا, اقش, پولشا, چەحييا جانە باسقا ەلدەردىڭ تاجىريبەسى. تاريفتىك كەس­تە­نى ەنگىزۋ ازاماتتارعا زاڭ كومەگىنىڭ ورتا­شا قۇنىن بىلۋگە جانە وعان ارتىق شى­عىندى تولەمەۋگە مۇمكىندىك
بەرەدى» – دەدى مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا, كۇنى بۇگىنگە دەيىن «ازاماتتاردى تەرىس پيعىلدى ادۆوكاتتار مەن زاڭ كونسۋلتانتتارىنان قورعاۋ مەحانيزمى قاراستىرىلماعان».
– ادۆوكاتتار مەن زاڭ كونسۋلتانتتارى وز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا سەنىم بىلدىرۋشىگە ەلەۋلى مۇلىكتىك زالال كەلتىرۋى مۇمكىن. سوندىقتان ادۆوكات­تاردىڭ, زاڭ كونسۋلتانتتارىنىڭ مىندەتتى تۇردە وز كاسىبي جاۋاپكەرشىلىگىن ساقتاندىرۋ تالابى ەنگىزىلەدى. بۇل سەنىم بىلدىرۋشى كليەنتكە كاسىبي زاڭ كومەگىن الۋعا كەپىلدىك بەرەدى. ساقتاندىرۋ ينستيتۋتى 2020 جىلدان باستاپ ەنگىزىلەدى, – دەدى م.بەكەتاەۆ.
ونىڭ سەندىرۋىنشە, جاڭا زاڭ جوباسى زاڭ كومەگىن كورسەتۋ تارتىبىنىڭ اشىقتىعى مەن ادىلەتتىلىگىن جانە ەڭ باستىسى, ساپاسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان.
وسى جيىندا ماجىلىس «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تۋرالى» زاڭعا وزگە­رىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرا­لى» جاڭا زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترى ارىستانبەك مۇحامەديۇلى دەپۋتاتتارعا قۇجاتتىڭ باستى جاڭالىقتارىن ايتىپ بەردى.
– 2008 جىلى قابىلدانعان «قحا تۋرالى» زاڭ اسسامبلەيانى ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىنىڭ تولىق قۇقىلى سۋبەكتىسى رەتىندە بەكىتىپ, ونىڭ قىزمەتىن بەلگىلەپ بەرگەنى مالىم. دەگەنمەن وسى 10 جىل ۋاقىت ارالىعىندا قحا ينستيتۋتىنىڭ وزى وزگەرىستەرگە ۇشىرادى. ەلىمىزدە قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ۇلگىسى جاڭا ساتىعا كوتەرىلدى. ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستىڭ مەملەكەتتىك جۇيەسىندە تەرەڭ الەۋمەتتىك-ساياسي وڭ وزگەرىستەر ورىن الۋدا. اسسامبلەيانىڭ قىزمەتى مەن ونىڭ ينفراقۇرىلىمى كەڭەيىپ, رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك «قوعامدىق كەلىسىم» مەكەمەلەرى قۇرىلدى, – دەدى مينيستر. ەندى بۇل وزگەرىستەر زاڭ تۇرعىسىنان بەكىتىلەدى.
بىر قىزىعى, ۇلتتىق زاڭناما «ەتنو­سا­را­لىق كەلىسىم» دەگەن اياسى تار تەرمين­نەن الشاقتاماق. ونىڭ ورنىنا,
ا.مۇحامەديۇلىنىڭ مالىمەتىنشە, وسى زاڭمەن اسسامبلەياعا «قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى قامتاماسىز ەتۋ» ميسسيياسى جۇكتەلەدى. بۇل «بولاشاعى بىرتۇتاس ۇلتتى» قالىپتاستىرۋ جولىنداعى قادام بولسا كەرەك.
– زاڭنىڭ بارلىق ماتىنى بويىنشا وسى تەرمينولوگييانى قولدانۋ ۇسىنىلادى, – دەدى ول. – قازىر اسسامبلەيانىڭ قۇرىلىم­دارى جانىنان داۋلاردى سوتقا دەيىنگى رەتتەۋ ماقساتىندا مەدياتسييا كابينەتتەرى اشىلىپ, جۇمىس جاساۋدا. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە «قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى» قۇرىلعان. بۇل كەڭەس­تەر­­دىڭ باستى مىندەتى – الەۋمەتتىك ماسە­لەلەردى شەشۋ جانە قوعامداعى الەۋمەتتىك شيەلەنىستەردىڭ الدىن الۋ. سول سەبەپتى, زاڭ جوباسىندا تيىستى باپتاردى كورسەتە وتىرىپ, اسسامبلەيا­نىڭ قايىرىم­دى­لىقتى جانە مەديا­تسييانى دامىتۋعا جاردەمدەسۋ سالا­سىن­داعى جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىت­تارىن ناقتىلاۋ قاراستى­رى­لادى.
قحا كەڭەسىنىڭ رولىن جانە ونىڭ قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ بويىنشا مەملەكەتتىك ساياساتتاعى تيىمدىلىگىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا اسسامبلەيا كەڭەسىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋ قاجەتتىلىگى تۋىن­داۋدا. وسىعان بايلانىستى, زاڭ جوباسىندا «قحا كەڭەسىن رەسپۋبليكالىق ەتنو­مادەني بىرلەستىكتەردىڭ جەتەكشىلەرى قاتارىنان قالىپتاستىرۋ جانە وسى كەڭەسكە قوعامدىق ناگرادا تاعايىنداۋ قۇقىعىن بەرۋ» كوزدەلگەن. اسسامبلەيا ماسەلەن, «جومارت جان» توسبەلگىسى» قوعامدىق ماراپاتىن تاعايىنداپ, تاپسىرۋدا.
قۇجات «قوعامدىق كەلىسىم» رەس­پۋب­ليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنە, سونداي-اق «قوعامدىق كەلىسىم» جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك مەكەمەلەرىنە اسسامبلەيانىڭ اتقارۋشى ورگانى مارتەبەسىن بەكىتىپ بەرمەك.

ايحان شارىپ

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*