5000 جىلدىق مەرەكە مانى – بىرلىكتە!

1530
0
بولىسۋ:

كۇن مەن تۇن تەڭەلىپ, تابيعاتتى تۇلەتكەن ناۋرىز دا كەلدى. 5000 جىلدىق تاريحى بار ناۋرىز مەرەكەسى بۇگىندە قازاقستاندى بىلاي قويعاندا الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىلدى, حالىقارالىق سيپاتقا يە بولدى. يۋنەسكو كولەمىندە ادامزاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس قۇندىلىقتار مۇراسىنىڭ تiزiمiنە الىنعان ناۋرىز مەرەكەسى شىن مانىندە الەمدى بىرىكتىرەتىن كۇشكە اينالدى.

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىنان تۋىندايتىن مىندەتتەردى ورىنداۋ ماق­ساتىندا قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىن تانىمال ەتۋگە ۇمتىلىس كوبەيدى.

حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن نەگىزگى قۇندىلىققا اينالدىرعاندا عانا ماڭگىلىك ەل ۇستانىمىن ناقتى ناتي­جەمەن بايىتا الامىز. ناۋرىز تەك كوجە ىشىپ, كورپەشەگە وتىرىپ كەتەتىن مەرەكە ەمەس, بۇل – ىنتىماقتىڭ, بەرەكە مەن بىرلىكتىڭ باستاۋى.
«سامارقاننىڭ كوك تاسى» ەريتىن وسىناۋ مەرەكە بەس مىڭ جىلدان بەرى قازاق دالاسىن ىزگىلىك ساۋلەسىمەن تەربەپ كەلدى. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ادامزات بالاسىنا اس­پان­داعى اي مەن كۇندەي ورتاق. يۋنەسكو-نىڭ بۇل مۇراعا مان بەرۋى تەگىن ەمەس.
ناۋرىزدى جاڭاشا تويلاۋ تۋرالى بىرقاتار وي-پىكىر بىلدىرگەندەر بار. ما­دەنيەت جانە سپورت مينيسترى ارىستانبەك مۇحامەديۇلى «ناۋرىزدىڭ قادىر-قاسيەتىن جان-جاقتى قامتي وتىرىپ, شىن مانىندە, مەرەكە جاساعىمىز كەلسە, ناۋرىزدىڭ بىرىنشى ماعىناسى دا, سانى مەن سالتاناتى دا بالدىرعاندار بولۋى تيىس» دەگەن وي ايتتى. قۇپتارلىق ۇسىنىس.
بىز جىل سايىن جاڭا جىلدىڭ الدىندا قاراشا ايىنان باستاپ ەلدىمەكەندەردىڭ بارىن شىرشامەن بەزەندىرىپ تاستايمىز. ار شاڭىراقتاعى بالا اتاۋلى اياز اتانىڭ كەلۋىن كۇتەدى. ارمانىن ايتىپ, حات تا جازادى. ال ناۋرىزدى وسىلاي كۇتە مە?
كوكتەم كەلىپ, كۇن جىلىنسا دا قازىرگى قازاق بالاسى سىرتقا شىعىپ ويناۋدى قويدى. بارىنىڭ قولىندا بىر-بىر تەلەفون, ينتەرنەت ويىندارىن قىزىقتاۋدان ارىعا بارمايدى. ناۋرىزدا اسىق اتۋدان جارىس وتكىزىلسە قالاي بولادى? اسىق اتۋدان مەكتەپتەر اراسىندا ارنايى چەمپيونات ۇيىمداستىرىلسا. سونىمەن قاتار قازاق كۇرەسى, ارقان تارتىس تارىزدى قيمىل-قوزعالىس جارىستارىن جاپپاي وتكىزەتىن بولساق ۇتار ەدىك.
سوسىنعى بىر ماسەلە – ەجەلدەن سوزگە شەشەن حالىق ەدىك, وسى كۇنگى بالالار ويىن دۇرىس جەتكىزە المايتىن, تىلى مۇكىس بولىپ وسىپ كەلەدى. بەلگىلى تاريحشى-عالىم, ەتنوگراف جامبىل ارتىقباەۆ: «قازاق فولكلو­رىنداعى جاقسى دامىعان جانر­لار­دىڭ بىرى – قىس پەن جازدىڭ ايتىسى. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن بالالارعا ارنايمىز دەسەك, وسى ىستى قولعا الايىق. وعان الدىن الا دايىن­دىق جۇرگىزۋ كەرەك. قىستىڭ ور­تاسىنان باستاپ ار دەڭگەيدە (بالاباقشادا, مەك­تەپارا­لىق, اۋداندىق, وبلىستىق) ايتىس وتكىزىپ, اقتىق سىندى كۇللى ەل بولىپ ناۋرىزدا تاماشالايىق. بىرىنشىدەن, بۇل ايتىستىڭ ۇلگىسى بارلىق فولكلورلىق جيناقتاردا بار. ەكىنشىدەن, ار مەكتەپتەگى ۇيىمداستىرۋشىلار (قازاق تىلى مەن ادەبيەتى, تاريح پانى مۇعالىمدەرى, ادەبي-سازدى ۇيىرمە جەتەكشىلەرى, پسيحولوگتار) وز توبىن, سىنىبىن دايىنداپ, يگىلىكتى ىسكە ۇلەس قوسادى. ەلىمىزدەگى مادەني-رۋحاني ىس-شارالاردى, ارتۇرلى تويلاردى ۇيىمداستى­راتىن مەكەمەلەر وسى ايتىستى ۇيىمداس­تىرۋدى قولعا الۋى كەرەك» دەگەن ۇسىنىس جاساپتى. قولداۋعا تۇرارلىق!
ەڭ باستىسى – ەل بىرلىگى. وسى ماسەلە ەستەن شىقپاۋى تيىس. «اقساقالدار القاسى» دەيتىن قۇرىلىم قالىڭ ەلدى بەرەكە-بىر­لىككە شاقىرىپ, اتالى سوزىن ايتىپ وتىرسا, تەلى مەن تەنتەكتى تۇرمەگە توعىتا بەرمەي, جا­ماندىق, كەمشىلىك اتاۋلىنى وز ورتالا­رىندا تىيسا, ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ مانى ارتادى.
قازاقتىڭ كونە جىل ساناۋى بويىنشا, يت جىلى تورگە وزدى. حالقىمىز «جەتى قازىنا» قاتارىنا قوسقان يت جىلى يگىلىك پەن قۇت-بەرەكەنىڭ جىلى بولعاي!
ابايدىڭ سوزىمەن تۇيىندەسەك: «قازاققا كۇزەتشى بولايىن دەپ, بىز دە ەل بولىپ, جۇرت بىلگەندى بىلىپ, حالىق قاتارىنا قوسىلۋدىڭ قامىن جەيىك!»

نۇرتورە جۇسىپ

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*