كوكتەمگى ەگىس – كۇزگى ىرىس

1169
0
بولىسۋ:

ناۋرىز مەيرامى قارساڭىنداعى وتىرىسىن ەل ۇكىمەتى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا جانە ەلدى ازىق-تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە ارنادى. سونداي-اق الداعى دان سەبۋ ناۋقانىنا دايىندىق جايى دا پىسىقتالدى. جيىنعا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ توراعالىق ەتتى.

ۇكىمەت مۇشەلەرى الدىمەن 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» مەملەكەت­تىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ 2017 جىلعى قورىتىندىسىن شىعاردى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترى ەلجان بىرتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, باعدارلامانىڭ وتكەن جىلعا جوسپارلانعان 123 ىس-شاراسىنىڭ 122-سى اتقارىلعان, تەك بىرەۋى ورىندالماپتى.

بىرىنشى, «قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ» باعىتىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا 24 شارا ىسكە استى. ەلىمىز ۇشىن جاڭا بولىپ تابىلاتىن بۇل قىزمەتتىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزى قۇرىلدى, حالىقارالىق سەرىكتەستەرمەن بىرلەسىپ ازىرلەنگەن جول كارتاسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ بويىنشا نەگىزگى جۇمىس ەڭ الدىمەن, سوزىل­مالى ينفەكتسييالىق ەمەس اۋرۋلاردىڭ پرو­في­­لاكتيكاسىنا جانە حالىق اراسىندا سالاۋات­تى ومىر سالتىن ناسيحاتتاۋعا باعىت­تالعان.
– بالالاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ىسىنىڭ ساباقتاستىعى ۇشىن مەكتەپ مەديتسيناسى بىلىم بەرۋ جۇيەسىنەن الىنىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە بەرىلدى. قازىر مەكتەپتە تاماقتاندىرۋدىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتارى مەن سۋيتسيدتەردىڭ الدىن الۋ باعدارلاماسى ەنگىزىلۋدە, – دەدى ە.بىرتانوۆ.
«دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ بارلىق قىزمەت­تەرىن ينتەگراتسييالاۋدى» قاراستىراتىن ەكىنشى باعىت اياسىندا باستاپقى مەدي­تسي­نالىق-سانيتارلىق كومەككە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋشى ىس-شارالار ورىندالدى. مينيستر دەرەگىنشە, بۇل شارالار انا, نارەس­تە ولىمى, جالپى قاتەرلى ىسىكتەردەن بولا­تىن ولىمدى تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى.
ەلجان بىرتانوۆ ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە «اۋرۋلاردى باسقارۋ باعدارلاماسى» ەنگىزىلىپ جاتقانىن حابارلادى. سول ارقىلى سىرقاتتار «وز اۋرۋىن باسقارۋعا بەلسەندى تارتىلماق». باعدارلاما قانت ديابەتى, ارتەرييالدىق گيپەرتەنزييا, جۇرەك فۋنكتسييا­سىنىڭ سوزىلمالى جەتىسپەۋشىلىگى سەكىلدى ۇش اۋرۋ بويىنشا ەندىرىلگەن. ەمحانالاردا قوسىمشا تۋبەركۋلەزگە قارسى, ونكولو­گييا­لىق, ماممولوگييالىق كابينەتتەر, پسي­حي­كا­لىق دەنساۋلىق كابينەتتەرى اشىلدى.
ۇشىنشى باعىت مىندەتىنە جاڭا ستاندارتتاردى, سونداي-اق مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ تەحنولوگييالارىن بەكىتۋ جانە ەنگىزۋ كىرەتىن «ساپا جونىندەگى بىرىككەن كوميسسييا» قۇرىلدى. ەلەكتروندىق فورماتتا كورسەتۋ ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ىڭعايلى بولۋىن ارتتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ەلجان بىرتانوۆ قولعا الىنعان ىس-شارالار ناتيجەسىندە, حالىق­تىڭ مەديتسينالىق كومەككە قاناعات­تانۋ دەڭگەيى 46 پايىزعا دەيىن وسكەنىن جەتكىزدى.
تورتىنشى باعىت دارىلىك زاتتاردىڭ قولجەتىمدىلىگىن, ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. ەلباسى تاپسىرماسى بويىنشا بارلىق دارى-دارمەك باعالارىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ, پارلامەنتكە ەنگىزىلدى. 2017 جىلى وتاندىق دارىلىك پرەپاراتتار مەن مەديتسينا­لىق بۇيىمدار وندىرۋشىلەرمەن ارادا 25 جاڭا ۇزاقمەرزىمدى شارتتار جاسالدى. بۇل زاتتاي مانىندە وتاندىق تاۋار وندىرۋشى­لەر­دەن دارىلىك زاتتاردى ساتىپ الۋ ۇلەسىن 48 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. سويتىپ, وتاندىق وندىرۋشىلەر 45 ملرد تەڭگە مەملەكەتتىك تاپسىرىستى يگەرگەن.
– نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرۋ جانە ساتىپ الۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ 18,2 ميلليارد تەڭگەنى ۇنەم­دەۋگە مۇمكىندىك بەردى. ولار دارىلىك زاتتاردى قوسىمشا ساتىپ الۋعا جىبەرىلدى. جۇرگىزىلگەن ىس-شارالار فارماتسەۆتيكالىق ونەركاسىپتىڭ فيزيكالىق كولەمىنىڭ يندەكسىن 43 پايىزعا ارتتىرۋعا جول اشتى, – دەدى مينيستر.
بەسىنشى باعىت اياسىندا «مىندەتتى الەۋ­مەت­تىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋگە» دايىندىق جۇرگىزىلۋدە. 2017 جىلى تاۋە­كەل­دەرگە تالداۋ جۇرگىزىلدى جانە وزىن-وزى جۇمىس­پەن قامتىعان حالىق سانىنىڭ جوعارى بولۋى­نا بايلانىستى مامس-تى ەنگىزۋ مەرزى­مى كەيىنگە شەگەرىلدى.
التىنشى باعىت – ادامي رەسۋرستاردى باسقارۋ تيىمدىلىگىن قاراستىرادى. پەدياتر­لار, اكۋشەر-گينەكولوگتار جانە باسقا دا قاجەتتى ماماندىقتار بويىنشا پراكتيكاعا جىبەرۋ شارتتارىنىڭ وزگەرتىلۋى ەسەبىنەن دارىگەر ماماندار تاپشىلىعى تومەندەتىلگەن كورىنەدى. مەديتسينالىق جوو-لاردىڭ جەتەكشى شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن سترا­تە­گييالىق ارىپتەستىگى ارقىلى وتاندىق مەدي­تسينالىق بىلىمدى جاڭعىرتۋ باستالدى. ۋني­ۆەر­سيتەتتىك كلينيكا مودەلى ازىرلەندى. ال مەديتسينالىق ۇيىمدار ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ قۇرامىنا كىرىكتىرىلۋدە.
مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ اقىرعى – جەتىنشى باعىتى اياسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ­دىڭ ينفراقۇرىلىمىن ودان ارى دامىتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپ­تەس­تىك جانە زاماناۋي اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالار نەگىزىندە دەنساۋ­لىق ساقتاۋ ۇيىمدارى جەلىسىنىڭ جاڭا مەملەكەتتىك نورماتيۆى بەكىتىلدى. بيىل «بىرىڭعاي پەرسپەكتيۆالىق جوسپار» قابىلدانادى.
وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا سالىنعان ينۆەستيتسييا كولەمى 43,5 پايىزعا وسىپ, 2016 جىلعى 61 ملرد تەڭگەدەن 91 ملرد تەڭگەگە ۇلعايدى. ول قارجىعا 162 دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتىسى ىسكە قوسىلعان. ونىڭ ىشىندە مەديتسينالىق قىزمەتتەر نارىعىن قايتا رەتتەۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار ناتي­جەسىندە, جەكە ينۆەستيتسييالار ۇلەسى 23 ملرد تەڭگەدەن 44 ملرد تەڭگەگە دەيىن, ياعني 2 ەسە وستى.
دەنساۋلىق ساقتاۋدى تسيفرلى جاڭارتۋ ماقساتىندا 4 وڭىردە, ياعني قاراعاندى, اقمولا, قوستاناي جانە باتىس قازاقستان وبلىستارىندا مەديتسينالىق قۇجاتتاردى قاعازسىز جۇرگىزۋ پيلوتتىق رەجيمدە ىسكە قوسىلدى. ە.بىرتانوۆ وسى جىلى قالعان بارلىق وڭىرلەر قاعازسىز قۇجات جۇرگىزۋگە اۋىستىرىلاتىنىن مالىمدەدى. بۇل رەتتە ازىرگە مەديتسينالىق ۇيىمداردى اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن قامتۋ تەك 75,5 پايىزدى قۇراۋدا. ال مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ 56 پايىزىندا عانا ينتەرنەت قولجەتىمدى.
–تۇتاستاي العاندا, «دەنساۋلىق» مەم­لە­كەت­تىك باعدارلاماسىنىڭ اقىرعى 35 كور­سەتكىشىنىڭ وتىزى ورىندالدى, بەسەۋى – ورىندالعان جوق. ونىڭ ىشىندە بىرەۋى مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ مەرزى­مىنىڭ اۋىسۋىنا بايلانىستى ورىندالمادى. جالپى ولىم جانە انا ولىمىنىڭ كورسەتكىشتەرى بويىنشا جاقسارۋ بايقالىپ وتىر, – دەيدى ە.بىرتانوۆ.
دەگەنمەن, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترى ت.سۇلەيمەنوۆ جۇرگىزىلگەن مونيتورينگ بويىنشا وسى سالادا شەشىمىن كۇتكەن پروبلەمالار كوپتىگىن اتاپ وتتى.
– ماسەلەن, انا مەن بالا ولىم-جىتىمىن تومەندەتۋ ماسەلەسى الى كۇنگە وزەكتى. ونكو­لوگييالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ مەن وڭالتۋ ستاندارتتارىن جەتىلدىرۋ قاجەت. مامس ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىنىڭ قازىرگى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق دەڭگەيى, سونداي-اق مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردىڭ كومپيۋ­تەرلىك ساۋاتتىلىعى جەتكىلىكسىز سانالادى. ناشار دامىعان ينفراقۇرىلىم جانە ماتەريالدىق بازا, مەديتسينالىق كىزمەت­كەرلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جانە مامانداردىڭ تۇراقسىزدىعى, سونداي-اق دارىمەن ۋاقى­تىندا قامتاماسىز ەتىلمەۋ سيياقتى اۋىلدى جەرلەردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرى تولىق كولەمدە شەشىلمەگەن, – دەپ تيمۋر سۇلەيمەنوۆ مەملەكەتتىك باعدار­لا­مادا مەديتسينالىق-دەموگرافييالىق جاعدايدى جانە حالىق دەنساۋلىعىن جاق­سارتۋعا باعدارلانعان قوسىمشا شارا­لاردى قاراستىرۋ قاجەتتىگىن نىقتادى.
ماسەلەنى قاراۋ بارىسىندا سقو اكىمى ق.اقساقالوۆتىڭ, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ە.توعجانوۆتىڭ, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى ب.باقاۋوۆتىڭ, شقو اكىمىنىڭ ورىنباسارى ش.بايبەكوۆتىڭ, استانا اكىمى ا.يسەكەشەۆتىڭ ەسەپتەرى تىڭدالدى.
تالقىلاۋدى قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ باعدارلامانىڭ وتكەن جىلى قويىلعان مىندەتتەرىنە قول جەتكىزىلگەنىن جانە حالىق دەنساۋلىعىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنىڭ جاقسارعانىن اتاپ وتتى. ەلباسى جول­داۋىندا حالىق دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ بويىنشا بىرقاتار ناقتى مىندەتتەر قويدى, ونى ۇكىمەت بيىل جۇزەگە اسىرۋى قاجەت. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ۇشىن مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋگە مۇقييات دايارلىق ماسەلەسى ەرەكشە باسىمدىققا يە بولۋى شارت. تاعى بىر ماڭىزدى ماسەلە – دارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ.
ب.ساعىنتاەۆ اتاپ وتكەندەي, مەملەكەت باسشىسى ەلەكتروندى دەنساۋلىق ساقتاۋدى ەنگىزۋ ارقىلى مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى تاپسىردى. بۇل ماسەلەنى ۇكىمەت الداعى ساۋىر ايىندا وتەتىن وتىرىسىندا جەكە قارايتىن بولدى.
وسى وتىرىستارىندا ۇكىمەت مۇشەلەرى كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە دايىن­دىق بارىسىن بىر پىسىقتاپ الدى. اۋىل شارۋاشىلىعى بىرىنشى ۆيتسە-مينيسترى ارمان ەۆنيەۆتىڭ مالىمەتىنشە, 2018 جىلى قازاقستاندا 21,8 ميلليون گەكتاردا ەگىن ەگىلەدى. ياعني, وتكەن جىلعى دەڭگەيدە. بىراق بيداي ەگىستىگى جىل وتكەن سايىن كۇرت ازايۋدا. جالپى, داندى داقىلداردى 14,7 ملن گەكتار القاپقا سەبۋ جوسپارلانۋدا, ونىڭ ىشىندە بيدايعا تەك 11,4 ملن گەكتار تيەسىلى بولادى, بۇل 2017 جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 544 مىڭ گەكتارعا از. ال ودان بوساتىلعان ەگىس القاپ­تارى باسقا داقىلدارعا بەرىلۋدە.
بۇل رەتتە مال شارۋاشىلىعىنىڭ وسىپ كەلە جاتقان قاجەتتىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ ۇشىن ازىق-جەم داقىلدارى وسى جارتى ميل­ليوننان استام گەكتارعا كوبەيەتىن بولادى. جەمدىك داقىلدار (ارپا, سۇلى, جۇگەرى, بۇرشاق), نوقات (نۋت) 2,5 ملن گەكتارعا ەگىلەدى.
مايلى داقىلدار ەگىستىگى بىرىنشى رەت 2,5 ميلليون گەكتار مەجەدەن اسىپ, شامامەن 2,6 ملن گەكتاردى قۇرايدى. كارتوپقا بولىنگەن القاپ تا ۇلعايىپ, 210 مىڭ گەكتارعا جەتتى, بۇل وتكەن جىل دەڭگەيىنەن 15 پايىزعا كوپ.
ەگىس ناۋقانىنىڭ تابىستىلىعى تۇقىم­مەن قامتاماسىز ەتىلۋگە تىكەلەي قاتىستى. بيىلعى ەگىسكە 2,6 ملن توننا تۇقىم دايىن­دالىپتى. ا.ەۆنيەۆ مايلى داقىلدار تۇقىمىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى شىعىس قازاق­ستان وبلىسىندا بايقالاتىنىن ايتتى. قاجەتتى كولەمنىڭ 87 پايىزى عانا دايىن. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وبلىس­تاردىڭ اكىمدىكتەرىنە ايىرباستاۋ نەمەسە ەركىن نارىقتان ساتىپ الۋ ارقىلى جەتىس­پەيتىن كولەمدى جابۋ كوزدەرىن ىزدەستىرۋدى ۇسىندى.
– قازىرگى كەزدە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردىڭ نەگىزگى بولىگى اينالىم قاراجاتى بولماعاندىقتان سەبۋ ۇشىن ارنايى تۇقىمدى ساتىپ المايدى جانە جالپى رەپرودۋكتسيياداعى وز تۇقىمدارىن پايدالانادى. وسىعان بايلانىستى تۇقىم شارۋاشىلىعىن سۋبسيدييالاۋدىڭ مۇلدەم جاڭا تەتىگى ازىرلەندى. جاڭا تەتىك 5 ناۋرىزدا وتكەن كەڭەستە جەتە تالقىلاندى. كەڭەسكە قاتىسۋشىلار ونى جالپى قولدادى. بۇل تەتىكتى ىسكە اسىرۋ 2021 جىلعا قاراي 3-رەپرودۋكتسييادان تومەن ەمەس تۇقىمداردى سەبۋدى 100 پايىزعا قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى اشم بىرىنشى ۆيتسە-مينيسترى.
دان سەبۋ جەردى قۇنارلاندىرۋمەن قاتار جۇرەتىنى مالىم. 2018 جىلى ەگىنشىلەر 446 مىڭ توننا تىڭايتقىشقا, ونىڭ ىشىندە ناۋرىز-مامىر ايلارىنداعى كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە 270,1 مىڭ توننا تىڭايتقىشقا وتىنىم بەرگەن. بۇل رەتتە نەگىزگى ۇلەس «قازفوسفات» جانە «قازازوت» كوم­پانييالارىنىڭ وتاندىق تىڭايت­قىش­تارىنا (78% نەمەسە 333,4 مىڭ توننا) تيەسىلى.
بيىل تىڭايتقىشتاردى سۋبسيدييالاۋعا جەر­گىلىكتى بيۋدجەتتەردە 17 ملرد تەڭگە كوز­دەل­­گەن. بىراق بۇل وتىنىم بەرىلگەن تىڭايت­قىش كولەمىن قامتاماسىز ەتۋ ۇشىن جەت­كى­لىك­سىز كورىنەدى. وسىعان بايلانىستى وبلىس­­تار اكىمدىكتەرىنە تىڭايتقىشتاردى سۋبسيدييا­لاۋعا ارنالعان بيۋدجەت قاراجاتى كولەمىن ۇلعايتۋ ۇسىنىلدى.
2018 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىن­شا ەگىنشىلەردىڭ قولىندا 142,6 مىڭ تراكتور, ونىمدىلىگى جوعارى 3,7 مىڭ ەگىس كەشەنى, 82,5 مىڭ تۇقىم سەپكىش, 297 مىڭ توپىراق وڭدەۋ قۇرالىنىڭ بارلىعى ايتىلدى.
وبلىس اكىمدىكتەرى 1 ناۋرىزدىعى جاعداي بويىنشا ەگىس جۇمىستارىنا تراكتورلاردىڭ دايىندىعى 87 پايىزدى, ەگىس كەشەندەرىنىڭ دايىندىعى 100 پايىزدى, تۇقىم سەپكىش­تەر­دىڭ دايىندىعى 87 پايىزدى, توپىراق وڭدەۋ قۇرالدارىنىڭ دايىندىعى 88 پايىزدى قۇرايتىنىن باياندادى.
وسى جىلى ديقانداردىڭ كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا ارنالعان ديزەل وتىنىنا دەگەن قاجەتتىلىگى 375 مىڭ توننانى قۇرايدى. اشم, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, اقپان-ماۋسىم ايلارىنا وڭىرلەرگە ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ كەستەسىن بەكىتكەن. ەنەر­گە­تيكا مينيسترلىگى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنان بوساتۋ باعاسىن ليترىنە 130 تەڭگەدەن (تونناسى 156 مىڭ تەڭگە) بەلگىلەدى. وعان وڭىرلەردىڭ جەتكىزۋشى وپەراتور-كومپانييا­لارى تاسىمالداۋ قۇنىن قوسادى, سوندا وڭىرلەردەگى ورتاشا باعا ليترىنە 146 تەڭگەنى قۇرايدى, بۇل نارىقتاعى باعادان (جانارماي قۇيۋ ستانسالارىندا ليترىنە 165 تەڭگە) 13 پايىزعا ارزان.
قازىرگى كەزدە وبلىستاردىڭ وپەراتورلارى رەسۋرس ۇستاۋشىلارمەن (موز) شارت جاساسۋ جانە ناۋرىز ايىنىڭ كولەمدەرىنە اقى تولەۋ راسىمىن اياقتاۋ ۇستىندە. وڭىرلەرگە ديزەل وتىنىنىڭ 50 پايىزدان استامى جونەلتىلدى.

ايحان شارىپ

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*