اقىنىن ىزدەيتىن اكىم

2187
0
بولىسۋ:

نۇرلان نوعاەۆ – بىلەك سىبانا جۇمىس ىستەي بىلەتىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى باسشى. بۇل – مىقتى ادامعا تان قاسيەت. رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى جاۋاپتى قىزمەتتەردە بولىپ, بىراز تاجىريبە جيناقتاعان ول, باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆپەن بىرگە اق جايىق وڭىرىنە كەلدى. باتىسقازاقستاندىقتاردىڭ يگىلىگى ۇشىن كوپ تەر توكتى. نۇرلان اسقارۇلى وزىنىڭ ىسكەرلىك قابىلەتى, ادامگەرشىلىك قاسيەتى ارقىلى ەلباسى قويعان مىندەت-ماقساتتاردى ورىنداپ, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ دامۋىنا سونى سەرپىن بەرە بىلدى.

بۇل – بەلگىلى اقىن قايرات جۇماعاليەۆتىڭ وسىدان بەس جىل بۇرىن, ياعني وزىنىڭ ماڭ­گىلىك مەكەنىنە اتتانار جىلى ايتقان سوزى ەدى. وسىدان ەكى-ۇش اي تۋراسىندا ورالدا قاي­رات اعامىزعا ەسكەرتكىش تاقتا اشىلعان بولاتىن. سول شارا كەزىندە دە بۇل سوزدەر ەسكە الىنباي قالعان جوق. جالپى, اقجايىقتىق اقىن-جازۋشىلاردىڭ دا, مادەنيەت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ دە باقتىقوجا سالاحاتدينۇلىنا دا, نۇرلان اسقارۇلىنا دا العىستان باسقا ايتارى جوق. جەرگىلىكتى قالامگەرلەردىڭ كى­تاپتارى شىعارىلدى, شى­عار­ماشىلىق كەشتەرى ۇيىم­داستىرىلدى, ولاردى الەۋمەتتىك تۇرعىدان قولداۋ شارالارى الىندى. جازۋشى سابيت دوسانوۆ ايتپاقشى, اقىندارى اكىمدەرىن ىزدەسە, ونداي ەلدىڭ ماڭداي سورى بەس ەلى, اكىمدەرى اقىندارىن ىزدەسە, باقىت نۇرىن كەشەدى. اقىندى دا, انشىنى دە ىزدەيتىن اكىمنىڭ بىرى – وسى نۇرلان نوعاەۆ.
وتكەندە اتىراۋدا بولعان ايتىس كەزىندە جۇرسىن ەرماننىڭ «رەسپۋبليكادا ايتىس ونەرىنە قولداۋ تانىتىپ وتىرعان تورت اكىم بولسا, سولاردىڭ بىرى – نۇرلان نوعاەۆ» دەۋىنىڭ وزى وسىناۋ سوزىمىزگە دالەل بولا­تىن سيياقتى. 2015 جىلى ورالدا بەلگىلى انشى, اكتەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارتيسى نۇرلان ونەرباەۆتىڭ شىعارماشىلىق كەشى وتتى. سىر-سۇحبات باعىتىندا بولعان كونتسەرتتە انشى اراعا ون جىل سالىپ اق جايىققا تابان تىرەپ وتىرعانىن, با­تىس­قازاقستاندىقتارمەن ساعىنا قاۋىشقانىنا شەكسىز ريزا ەكەنىن جەتكىزدى. وسى كەشتى وتكىزۋ ۇشىن وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆتان ارنايى شاقىرتۋ العانىنا دا قۋانىشتى ەكە­نىن ايتتى. قازاقتىڭ نەبىر اقىن­دارى مەن باتىرلارىن, جاق­سىسى مەن جايساڭىن بەرگەن كيەلى دە قاسيەتتى اق جايىق وڭىرىنىڭ اۋىل-ايماقتارىندا مادەني وشاقتار اشىلىپ, جاڭارىپ جاتقانى وبلىس تىزگىنىن ۇستاپ وتىرعان ازاماتتاردىڭ ىسكەرلىگىمەن, ونەرگە, ۇلتقا دەگەن جاناشىرلىعىمەن بايلانىستى ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. كەش سوڭىن­دا اكىم انشىنىڭ جۇمىس جوس­پارىنىڭ, ۋاقىتىنىڭ تىعىز­دىعىنا قاراماي, سولار­دىڭ اراسىنان سىنالاپ مۇمكىن­شىلىك تاۋىپ, وبلىسقا كەلىپ, باتىسقازاقستاندىقتارعا ادەمى كەش سىيلاعانى ۇشىن ريزا­شىلىعىن بىلدىردى.
– جاڭا «ەندى بەس جىل, نە ون جىلدان سوڭ با, بۇيىرعان كۇنى كەزدەسەرمىز» دەدىڭىز. وسى­عان وراي, بىز سىزدى ارقاشان دا كۇتەتىنىمىزدى ايتقىم كەلەدى. بابالارىمىز «ايتىلماسا سوز جەتىم, تىڭدالماسا ان جەتىم» دەيدى عوي, سىزدىڭ سوزىڭىز دە, انىڭىزدە وز تىڭدارماندارىن تاۋىپ كەلەدى. اق جايىق جۇرتشىلىعىنىڭ ونەردى قالايشا سۇيىپ, قوشەمەتتەيتىنىن مىنا زال تولى حالىققا قاراپ بىلۋگە بولادى. كەيبىرەۋلەر «ان­شىلەر ساحناعا شىعادى دا ان سالادى, بولدى عوي» دەپ ويلايدى. مۇنىڭ جاڭساق پىكىر ەكەنىن سىز دالەلدەپ تۇرسىز. ايتىلعان سوزدەرىڭىز اركىمنىڭ جۇرەگىنە جەتكەنى سوزسىز. الگىندە مارقۇم قايرات جۇماعاليەۆ اعامىزدىڭ سوزىنە جازىلعان «اناشىم» انىن ورىنداۋ ارقىلى ول تەك اناعا ەمەس, جەر-اناعا, تۋعان توپىراققا, وتانعا دەگەن ماحاببات ەكەنىن ادەمى تۇردە ايتىپ, بارىمىزگە وي سالدىڭىز, – دەگەن نۇرلان نوعاەۆتىڭ سوزىنىڭ وزى ونىڭ جان-دۇنيەسىنىڭ تەرەڭدىگىن كورسەتسە كەرەك.
بىلتىر اتىراۋدا قازاق­ستاننىڭ xالىق ارتيسى روزا رىم­باەۆانىڭ ساxنادا جۇرگەنىنە 40 جىل تولۋىنا وراي وتكەن كەشتە نۇرلان اسقارۇلى وعان وبلىس جۇرتشىلىعىنىڭ اتىنان دومبىرا سىيلاپ «كەزىندە تەلە­ديداردان «الييانى» تىڭداپ, سول كەزدەن باستاپ سىزگە ۇقساعىسى كەلگەن زامانداستىرىڭىز كوپ بولدى. سول ۇردىس الى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ كەلە جاتىر. «قازاقتىڭ ونەر مايتالمانى كىم» دەگەندە «روزا رىمباەۆا» دەپ ايتاتىن جاندار الى كوپ. قۇرمانعازى مەن دينانىڭ ەلىنەن سىزگە قازاقتىڭ كيەلى دومبىرانى سىيعا تارتۋعا رۇقسات ەتىڭىز» دەپ ايتۋىندا دا ۇندەستىك بار سيياقتى.
وتكەن جىلى اتىراۋدا بەلگىلى اقىن, دراماتۋرگ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى سەرىك تۇرعىنبەكۇلىنىڭ 70 جىل­دىق مەرەيتويىنا ارنالعان «ومىرگە ولەڭ كەرەك» اتتى ان-جىر كەشى بولعانىنان كوزى قاراقتى وقىرمان حاباردار ەكەنى انىق. شارادا سوز العان اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ ولەڭنىڭ ادام ومىرىندەگى رولىن ەرەكشە باعالاپ, قالامگەرلەردى, ازاماتتاردى تىرىسىندە قۇرمەتتەۋگە شاقىرعانى ەسىمىزدە. ونىڭ ايتۋىنشا, ادام­نىڭ بەسىك جىرىنان باستاپ, ماڭگىلىك مەكەنىنە شىعارىپ سالىپ جاتقانداعى جوقتاۋىنىڭ ەكى ورتاسىندا – قىزىعى دا, شىجىعى دا مول, قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا ومىردە ولەڭ ار­قاشان قاسىڭدا جۇرەدى. تابيعات بەرگەن دارىننىڭ ارقاسىندا ەلدىڭ جازۋشىلارى, اقىندارى قوعامنىڭ قۋانىشىن دا, قايعىسىندا ولەڭ ارقىلى جەتكىزۋگە تىرىسادى. سول سەبەپتى, ازاماتتار ەرتەڭ ارا­مىزدان كەتكەسىن «قاپ, اتتەگەن-اي, قۇرمەت كورسەتە المادىق قوي» دەپ سانىمىزدى سوققانشا, بار كەزىندە ولاردى قۇرمەتتەپ, قولپاشتاعان دۇرىس…

ۇلتجاندى ازامات
باتىس قازاقستان وبلىسىنا جەتەكشىلىك جاساعان كەزدە نۇرلان اسقارۇلى قاراتوبەگە بارىپ, اۋدان اكىمىنىڭ جىل بويى اتقارعان ەسەبىن تىڭداپ, تۇرعىندارىمەن كەزدەسكەن كەزدەگى ايتقان سوزى الى دە كوكەيدەن كەتپەيدى. ياعني, جيىندا اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىنە وڭ باعا بەرگەن كەيىپكەرىمىز مۇحيتتى, عاريفوللانى, ەسكەن­دىردى دۇنيەگە كەلتىرگەن بۇل اۋ­داندا قازىر ونەردىڭ كەنجەلەپ تۇرعانى جانىنا باتاتىنى تۋ­رالى ايتقاندا كوپشىلىك ونىڭ ونەر جاناشىرى ەكەنىن ۇققانداي بولدى. نۇرەكەڭنىڭ تاعى بىر قاسيەتى, ول اكىم رەتىندە ورىن العان بىر ماسەلەنىڭ شەت شىعارىپ, ايتىپ قانا قويمايدى, ونى شەشۋ جولدارىن دا ۇسى­نادى. «ەلىمىزدە قاراتوبەنى كوپشىلىك بىلەدى. اۋدان ونەرلى تۇلعالارىمەن تانىمال. ەسكەندىر اعامىزدىڭ «اتامەكەنىنە» بارلىق قازاقستاندىق تىك تۇرادى. نەگە سول ۇردىس تومەندەپ كەتتى? مەملەكەت تاراپىنان قاجەت جاعدايلار جا­سالۋدا. ساز مەكتەپتەرى, مادەنيەت ۇيلەرى سالىنىپ, قاجەت قۇرال-جابدىقتار الىنۋدا. ەندى وسى سالاعا جاۋاپتى مامانداردىڭ ىزدەنىسى جەتىسپەيتىن سيياقتى. تۇرلى ادىستەمەلىك قۇرالدار, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارى بار. اۋدان اكىمى, نە وسى سالاعا جاۋاپتى ونىڭ ورىنباسارى, مادەنيەت بولىمىنىڭ باسشىسى نە ايتادى ەكەن دەپ قاراپ وتىرماۋى كەرەك. سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ وزدەرى دە ارەكەت ەتۋلەرى كەرەك قوي. قازىر وز-وزىن قامشىلايتىن كەز» دەگەن سوزى وسىعان دالەل.
اق جايىق وڭىرى رەسەيدىڭ بەس بىردەي گۋبەرنيياسىمەن شەكتەسەتىنى بەلگىلى. نۇرلان نوعاەۆ بىر ايدىڭ ىشىندە وسى گۋبەرنييانىڭ بارىن ارالاپ شىققان, گۋبەرناتورلارمەن مادەني-ەكونوميكالىق قارىم-قا­تىناستى دامىتۋ تۋرالى بەس بىر­دەي مەموراندۋمعا قول قوي­عان اكىم رەتىندە دە تاريحتا قالا­تىن شىعار. ول بۇل جەرلەرگە شا­عىن عانا توپ­پەن ەمەس, شىعار­ماشىلىق, ونەر ادامدارىن دا ەرتە باراتىن.
– وسى ساپارلارىمىزدا تەك شارۋاشىلىق باعىتىنداعى شارا­لاردى جۇزەگە اسىرىپ قوي­ماي, ەلدى اڭساپ, ۇلتتىق ونەرىمىزگە سۋساپ وتىرعان رەسەيدەگى قان­داس­تارىمىزدى رۋحاني تۇرعى­دان دا بىر سەرپىلتەيىك دەپ وبلى­سى­مىزداعى داۋلەتكەرەي اتىنداعى ۇلت-اسپاپتار وركەسترىن ارنايى اكەلىپ وتىرمىز. كونتسەرتتىك باع­دارلامالاردى دايىنداعاندا دا بۇرىنعى جانە قازىرگى اۋەندەردى, بار­لىق جانردى قامتۋعا تىرىستىق. ەلباسىمىزدىڭ سىندارلى سايا­ساتىنىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىز ەلىمىز قارقىندى دامۋدا. وسى ساتتى پايدالانىپ, قانداستارىمىزدى ەلگە كەلىپ, بۇگىنگى جاعدايىمىزدى وز كوزدەرىمەن كورىپ كەتۋگە شاقى­رامىن. جالپى, ەكى مەملەكەتتىڭ باسشىلارى دوستىقتى نىعايتۋ تۇرعىسىندا نە نارسەنى قولعا السا دا, اۋەلگى كەزەكتە قاراپايىم حالىقتىڭ قامىن ويلايدى. كوڭىلدەرىڭ الاڭسىز, قازىرگى زامانعا ساي ىس جۇرگىزۋگە بارلىق جاعداي تۋدىرىلسا, اتا-بابادان قالعان سالت-داستۇر, ادەت-عۇر­پىڭدى ساقتاپ وتىرساڭ, تىلىڭ مەن دىنىڭ جوعالماسا, بۇدان ارتىق قانداي باقىت كەرەك?! – دەگەن سوزدى شەتتە جۇرگەن قانداستارىمىزعا جانى اشيتىن ازامات قانا ايتا السا كەرەك.
وتكەن ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە اتىراۋلىق سابيلەردىڭ تۇساۋىن كەسكەن وڭىر باسشىسى نۇرلان نوعاەۆ بۇل شارادا الا جىپتى قولدانۋدىڭ مانى ەشكىمنىڭ الا جىبىن اتتاماسىن, ەلىنە ادال قىزمەت قىلسىن دەگەن نيەت بولسا, ال توق ىشەك – ەلى, حالقى توق بول­سىن, وتانىنان ىرىس كەتپەسىن دەگەن نيەت ەكەنىن ايتتى.
بۇل اكىمدى تىل جاناشىرى دەپ تە ايتۋعا نەگىز بار. وزى كوپتەگەن جيىندا, شارا اتاۋلىسىندا قازاقشا سويلەپ قانا قويماي, وزگەلەردى, سونىڭ ىشىندە جاستاردى مەملەكەتتىك تىلدە سويلەۋگە شا­قىرۋدان سىرت قالعان ەمەس. ورال وڭىرىنە جەتەكشىلىك جاساعاندا الىس شەتەلدەن كەلگەن ەلشىلەر مەن كاسىپكەرلەر دەلەگاتسيياسىمەن اعىلشىن جانە مەملەكەتتىك تىلدەردە سويلەسكەن ەدى. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا اتىراۋعا كەلگەن نيدەرلاند كورولدىگىنىڭ قازاقستانداعى, تاجىكستانداعى جانە قىرعىزستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ديرك يان كوپپەن كەزدەسۋ باسىندا ەلشى وبلىس اكىمىنە ورىس تىلىندە سۇحباتتاسۋدى ۇسىندى. نۇرلان نوعاەۆ بۇل ۇسىنىستى قابىل العان جوق. ەلشىگە قازاقستاندا قازاق تىلىندە سويلەسۋ قاجەتتىگىن ەسىنە سالدى. ال اۋىلداعى جاڭا مەكتەپتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنان سوڭ, بىلىم ۇياسىن ارالاعان كەزدە قازاق تىلى مەن ادەبيەتى كابينەتىندە ىلىنگەن كورنەكى جازۋداعى, كوپشىلىكتىڭ كوزىنە ىلىنە بەرمەيتىن قاتەلىكتى وزگە ەمەس, وبلىس اكىمىنىڭ كورۋى شىنىمەن تاڭدانارلىق جاعداي.
جاستارمەن وتكەن كەزدەسۋدىڭ بىرىندە ن.نوعاەۆ قوعامدا تى­لىن, داستۇرىن, مادەنيەتىن ۇمى­تىپ بارا جاتقان ازامات­تار­دىڭ بارىنا جۇرەگى اۋىرا­تىنىن دا ايتقانى بار. ونىڭ پايىمداۋىنشا, بىرىنشى كەزەكتە اتا-انا مەن ۇستازدار ۇل-قىز­داردى ۇلتسىزدانۋدان قور­عاۋ­لارى كەرەك. بۇل پروتسەسكە توتەپ بەرەتىن بىردەن-بىر نارسە – رۋحتىڭ بيىكتىگى. سول سەبەپتى, جاستار رۋحقا ازىق بولاتىن حالىق مۇرالارىنان ۇنەمى نار الىپ وتىرۋلارى قاجەت.

باتىس قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
نۇرلان اسقارۇلىنىڭ ىسكەر, العا قويعان ماقساتىنا جەتپەي تىنىم تاپپايتىن جان ەكەنىن باتىسقازاقستاندىقتار ونىڭ بقو اكىمىنىڭ بىرىنشى ورىنباسارى بولىپ قىزمەتىن باستاعان كەزدەن-اق اڭعاردى. ول باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ باستاپ قولعا العان ىستەردى, ياعني وبلىستى تولىق گازداندىرۋ, مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردىڭ قاتارىن كوبەيتۋ, اۋىلدى كوركەيتۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى جالعاستىردى. سون­داي-اق اپاتتى جاعدايداعى بىلىم ۇيالارىن جانە مەكتەپتەردەگى ۇش اۋىسىمدى جويۋ, جەرگىلىكتى
ون­دىرىس ورىندارىن دامىتۋ سىن­دى ماسەلەلەرگە جەتە مان بەردى. ناتيجەسىندە, باتىس قازاقستان وبلىسى بالاباقشامەن قامتۋ جونىنەن رەسپۋبليكادا بىرىنشى ورىنعا شىقتى. اپاتتى مەكتەپتەر مەن وقۋ ورىندارىنداعى ۇش اۋىسىم كۇنتارتىبىنەن تۇستى. كوگىلدىر وتىن وڭىردىڭ ەڭ شالعاي اۋىلدارىنا جەتتى. اۋدانداردا تۇرعىنداردى تازا اۋىزسۋمەن قامتۋ, الەۋمەتتىك نىساندار سالۋ جۇمىستارى جۇيەلى تۇردە جۇردى. يندۋسترييالداندىرۋ كارتاسى اياسىندا جەرگىلىكتى وندىرىس ورىندارى باسەكەگە قابىلەتتى ونىمدەر شىعارا باستادى. تۇرعىن ۇي سالۋ قارقىن الىپ, الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتارعا, كەزەكتە تۇرعان جاندارعا پاتەر بەرىلە باستادى. ونىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن ورالدا ەكى تۇرعىن ۇي قۇرىلىسى كومبيناتى سالىندى. بۇل وڭىردە كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ جەدەل ارى وزىندىك قۇنى ارزانداۋ باعامەن سالىنىپ, ساپ تۇزەۋىنە مۇمكىندىك بەردى.
بۇگىندە ورال شاھارىنىڭ ساۋلەتىن ايشىقتاپ, رۋحاني-مادەني ومىرىنىڭ جاندانۋىنا ۇلەس قوسىپ تۇرعان دوستىق ۇيى, وقۋشىلار مەن جاستار سا­رايى, قادىر مىرزا الي اتىن­داعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعى سىندى نىسانداردىڭ سا­لىنۋىندا دا نۇرلان اسقار­ۇلىنىڭ قولتاڭباسى بار. وسى عيماراتتاردىڭ قاسىنان ورىن تەۋىپ, سان-سالتاناتىمەن كوپشىلىكتى وزىنە قاراتقان سالتانات سارايىنىڭ بويكوتەرۋىنە ول كىسى ايرىقشا ەڭبەك سىڭىردى. ەلباسىنىڭ بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ, تۇرعىنداردىڭ 30 پايى­زىن وسىناۋ سپورتقا تارتۋ باعى­تىنداعى تاپسىرماسىن ايتىپ قانا قويماي, وزى دە ۇستاناتىن ن.نوعاەۆ باتىسقازاقستاندىقتار ۇشىن سپورت زالداردىڭ قولجەتىمدى بولۋىنا مان بەردى. قاراتوبە مەن سىرىم اۋداندارىندا جانە ورال قالاسىنىڭ زاشاعان كەنتىندە دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت كەشەندەرىنىڭ, ال وبلىس ورتالىعىنان الەمدىك ستاندارتقا ساي تەننيس ورتالىعىنىڭ اشى­لۋىنا, سپورت مەكتەپتەرىنىڭ جوندەۋدەن وتۋىنە, قۇرال-جاب­دىقتارمەن قامتىلۋىنا ۇيىتقى بولۋى سوزىمىزگە دالەل.
اق جايىق وڭىرىندەگى ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ بىرى – جول, اسىرەسە, اۋدان-اۋىلداردىڭ وبلىس ورتالىعىمەن بايلانىسى قيىن. وبلىسقا كەلگەن اكىم-قارالاردىڭ «باس اۋرۋى» دا وسى ەدى. وزگەلەرمەن سالىستىرعاندا ن.نوعاەۆتىڭ بۇل باعىتتا توككەن تەرى اقتالعان سەكىلدى. ونىڭ كەزىندە جاڭاقالا, قاراتوبە, شىڭعىرلاۋ اۋداندارىنىڭ ورتالىقتارى قاتقىل تاباندى جول ارقىلى ورالمەن بايلانىستى.
ەلباسىمىز ەكونوميكانىڭ درايۆەرى دەپ اتاعان اگرار­لىق سەك­تور بۇگىندە باتىس­قا­زاق­ستاندىقتاردى وز وندىرىسى ەسەبىنەن نان, ەت ونىمدەرىمەن, كارتوپ, كوكونىس, جۇ­مىرتقامەن تولىقتاي قام­تاماسىز ەتۋدە. ب.ىزمۇحامبەتوۆ تە, ن.نوعاەۆ تا جەرگىلىكتى اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ قاي­تا وڭدەۋ ونەركاسىبىندە ون­دى­رىل­گەن ونىمدەردىڭ وبلىس نارى­عىندا كوپ بولۋىن جىتى نازاردا ۇستاعان ەدى. سوعان سايكەس ورال وڭىرىندە وسىرىلگەن ەگىننىڭ بيدايىنان «جەلاەۆ نان ونىمدەرى كومبيناتى», «بەلەس-اگرو», «اققاينار» كاسىپورىندارى ۇن وندىرىپ, جارما بوتقاسى, ماكارون ونىمدەرىن دايىنداۋدى قولعا الدى. ال «بەرەكە», «جاستىق» جشس, «اقاس» اگروفيرماسى سۇت وڭدەۋمەن اينالىسسا, بورلى اۋدانىنداعى «نۇر» شق, زەلەنوۆ اۋدانىنداعى «بايان», «ۆالەنتينا» شق, «سارى بەل» جشس, بوكەي ورداسى اۋدانىنداعى «جۇماعۇلوۆا» جك سۇت وڭدەۋ تسەحتارىن اشتى. ەتتى قايتا وڭدەۋدى «كۋبلەي», «جايىق-ەت», «باتىس مارقا لامب», «يبراگيم» جشس-لار جۇزەگە اسىرا باستادى. قازىر ولاردىڭ قاتارى كوبەيىپ, كەيبىرەۋلەرىنىڭ ونىمدەرى الىس شەتەلگە شى­عارىلۋدا. «ستەكلو-سەرۆيس» جشس, ورال ترانسفورماتور زاۋىتى دا الەمدىك نارىقتان وز تۇتىنۋشىلارىن تاپتى. زەلەنوۆ اۋدانىنىڭ بەلەس اۋىلىندا بويكوتەرگەن قۋاتى 100 مۆت بولاتىن گازتۋربينالى ەلەكتر ستانسا وبلىستىڭ ەلەكتر قۋاتىنا دەگەن سۇرانىسىن تولىعىمەن قامتىپ وتىر.
جۇمىس ساپارىمەن اۋداندارعا بارعان كەزدە بىرىنشى كەزەكتە الەۋمەتتىك نىساندارعا باس سۇعىپ, ونداعى احۋالدى كوزبەن كورىپ, قىزمەتكەرلەرمەن تىلدەسۋ – ول كىسىنىڭ قالىپتاسقان داعدىسى. تىپتى مەكتەپتىڭ ينتەرناتىنداعى بالالاردىڭ قانداي تاماقتى, قانشا مولشەردە ىشىپ جۇرگەنىنە دەيىن قاراپ, بىلمەسە انىقتاپ سۇراپ الاتىن. بىردە وعان اۋدان ورتالىعىنداعى اۋرۋحاناداعى دارىگەرلەردىڭ كوبىنىڭ بىلىكتىلىگى تومەندىگى دەپ اۋىل تۇرعىنى شاعىم ايتتى. بۇل پىكىرىمەن كەلىسپەيتىنىن اكىم ناقتى مىسال ارقىلى بەينەلەپ ايتۋى – ەكىنىنىڭ بىرىنىڭ قولىنان كەلمەيتىن ىس. «زەلەنوۆ اۋدانى ورتالىعىنداعى دارىگەرلەر بىر ازاماتشانىڭ باس سۇيەگىن اشىپ, ميىنا وپەراتسييا جاسادى, – دەدى نۇرلان اسقارۇلى. – دەگەنمەن ول كىسىنىڭ ۇل-قىزدارى اۋىل دارىگەرلەرىنىڭ بىلىمى مەن بىلىكتىلىگىنە كۇماندانىپ, اناسىن ماسكەۋگە اپاردى. رەسەيلىك دارىگەرلەر ناۋقاستى تولىق تەكسەرىستەن وتكىزىپ, جاعدايىنىڭ قالىپتى ەكەنىن ايتىپ, باسىنا جاسالعان وپەراتسيياعا جوعارى باعا بەرىپتى, ال وتانىڭ اۋىلدىق جەردە جاسالعانىنا ولار دا سەنبەپتى. مىنە, اۋىل دارىگەرىنىڭ بىلىكتىلىگى.»
تەرەكتى اۋدانىندا بولعان كەزدە مەكتەپتىڭ سپورت زالىنا كىرگەن بويدا اكتىڭ يىسىن سەزىپ «مەن كەلەدى دەپ سپورت زالدى وزدەرىڭىزشە جاڭالاپ قويعانسىزدار عوي. باس­شىلار كەلەردىڭ الدىندا ەمەس, تۇراقتى تۇردە, ياعني جوندەۋدەن وتكەنشە وسىنداي جاعدايدا بولۋى كەرەك» دەپ ايتقانى دا ەستە. ەندى بىردە اۋىلدىڭ مادەنيەت ۇيىندە بالالار وزدەرىنىڭ ونەرلەرىن كورسەتپەسى بار ما?! سوندا اكىم وقۋشىلار ساباق مەزگىلىندە نە ىستەپ جۇرگەنىن سۇرايدى. باسشى-قوسشىنىڭ بىرى ولار تۇسقايتا وقيتىنىن ايتىپ جاتتى. وعان مان بەرمەگەن ول وقۋشىلاردىڭ بىرىنەن سۇراعان ەدى. «بالالى ۇيدىڭ ۇرلىعى جاتپايتىنى» راس قوي, وقۋشى شىنىن ايتتى. ياعني, مەكتەپ باسشىلىعى بۇلاردى ساباقتان بوساتىپ, وسىندا كونتسەرت قويۋعا جىبەرگەن.
– جاساندىلىققا, كوزبوياۋ­شىلىققا جانىم قاس. مىنا بالالاردى ساباقتان بوساتىپ, وقۋ باعدارلاماسىنان قال­دىردىڭىزدار. ياعني, ولار بۇگىنگى ساباقتاردىڭ تاقىرىپتارىن بىلمەيدى دەگەن سوز. مۇنىڭ ەر­تەڭ, ۇلكەن ومىردە ولاردىڭ ال­­دىنان شىقپاسىنا كىم كە­پىل?! سوندىقتان الداعى ۋاقىت­تا وسىنداي ولقىلىقتىڭ قايتالان­باۋىن قالايمىن. كون­تسەرت قوي­عىلارىڭىز كەلسە, اۋىلدا ەرەسەك ونەرپازدار بار ەمەس پە?! سولاردى نەگە تارتپايسىزدار?! – دەگەندە اۋدان, اۋىل, مەكتەپ, مادەنيەت ۇيىنىڭ باسشىلارى كىرەر تەسىك تاپپاي قينالعانى تۇسىنىكتى شىعار.
بقو قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسى مەملەكەتتىك ورگان­دار مەن ازاماتتىق قوعام ينس­تيتۋتتارىنىڭ بىرىككەن ارى تيىمدى ينستيتۋتى رەتىندە وزىن تانىتۋىنا ن.نوعاەۆتىڭ دا قوسقان ۇلەسى كوپ. مىنە, وسىنداي ەڭبەكتەرى ۇشىن بىلتىر بقو ماسليحاتىنىڭ كەزەكتەن تىس XIII سەسسيياسىندا وعان «باتىس قازاقستان وبلى­سىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعى بەرىلدى.

ەلىنىڭ تۋى بولار ۇل
نوعاەۆ كابينەتتە وتىرمايتىن اكىم. مۇنى بىرەۋلەر جاڭساق تۇسىنىپ, «سوندا قايدا وتىرادى» دەپ ويلاپ قالۋى كادىك. بىردەن ايتايىق, اسقاردىڭ نۇرلانى كرەسلودا وتىرىپ, ۇستەل سوعا­تىن­داردىڭ قاتارىنان ەمەس. باتىس قازاقستاندا 12 اۋدانداعى بارلىق دەرلىك اۋىلدا بولعان ول, اتىراۋعا بارعاندا دا وبلىستاعى 7 اۋدان مەن 52 اۋىلدىق وكرۋگتىڭ بارىن ارالاپ شىققان ەدى. جازدىڭ ۋاقىتىندا مۇنداي اۋقىمداعى ىسساپاردى كورمەگەن كەيبىر تىلشىلەر شىداي الماي قاتاردان شىققانى تۋراسىندا الەۋمەتتىك جەلىدەن وقىعانىمىز بار. وسىناۋ ساپارىن قورىتىندىلاعان اكىم اۋىلداعى اۋىزسۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە توق­تالعان ەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قۇرمانعازى اۋدانىنداعى ازعىر ەلدىمەكەنىنىڭ حالقى الى كۇنگە دەيىن سۋدى كولىكپەن تاسىپ ىشىپ وتىر. ول ازداي جاڭادان سالىنعانىنا قاراماستان سۋ ساقتايتىن ەكى رەزەرۆۋاردىڭ بىرەۋى تەسىلگەن. «ەگەر سالىنعان نىسان دۇرىس جوبالانباعان بولسا نەمەسە قۇرىلىس جۇمىستارى دۇرىس جۇرگىزىلمەسە, ونى جاۋاپتى مەكەمە باسشىلارى قالاي قابىلداپ الدى? ەن­دى وعان قايتادان جوندەۋ جۇ­مىستارىن جۇرگىزۋ كەرەك بو­لادى. بۇل – سالعىرتتىقتىڭ بەلگىسى. ماسەلەنى تەزدەتىپ شەشىپ, ناتيجەسىن ماعان حابارلاۋىڭىزدى سۇرايمىن» دەگەن سوزى ازعىرلىقتاردى قۋانتىپ تاستادى.
تارتىپكە, جاۋاپكەرشىلىككە جىتى مان بەرەتىن بىزدىڭ كەيىپ­­كەرىمىز بيىلعى جىل با­سىندا اتىراۋ وبلىستىق ماس­ليحاتىنىڭ كەزەكتەن تىس سەس­سيياسىندا دەپۋتاتتاردىڭ جۇمىسىن سىنعا العانى بەلگىلى. ايماق باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, حالىق قالاۋلىلارى قىزمەتتىك مىندەتتەرىن تولىق ورىنداماي جۇر.
– سىزدەردى وبلىس حالقى سايلادى. سايلاۋشىلار اۋدان­دارىنىڭ ال-اۋقاتىن جاقسارتۋ باعىتىندا بەل­سەندى جۇمىس جۇرگىزىپ, ۇسى­نىس ايتۋلارىڭىزدى كۇتەدى. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىر­ما­لارىن, حالىقتى تولعاندىرعان ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تا­بۋ ۇشىن ەڭبەكتەنۋ كەرەك. وكىنىشكە قاراي, جىلىوي, ماقات اۋداندارى اكىم­دە­رىنىڭ جىلدىق ەسەپ بەرۋ جيىن­­دارىندا بولعانىمدا وبلىس­تىق, اۋداندىق ماسليحات دەپۋ­تات­تارىنىڭ جۇمىستارىن كور­­مەدىم. 27 وبلىستىق دەپۋ­تات­­تاردىڭ 15-ى اۋدانداردان ساي­­لانعان, سونىڭ بىرەۋى عانا اۋ­­داندا تۇرادى, قالعاندارى – قالادا. سايلاۋشىلارىن جى­لىنا بىر-ەكى رەت قانا كورەدى. حالىقپەن سويلەسپەسەڭىزدەر, ورتاسىندا بولماساڭىزدار جاعدايدى قايدان بىلەسىزدەر?! ەلدىڭ جاعدايىن بىلمەسەڭىزدەر, شەشىم قابىلداپ, پروبلەما­لاردى شەشۋ بويىنشا ناقتى شارالاردى قالاي ۇسىناسىزدار?! ماسليحاتتاردىڭ قىزمەتىنە كۇن سايىن ارالاسا المايمىز, تىس قالۋعا دا قۇقىعىمىز جوق. 27 دەپۋتاتتىڭ 25-ى «نۇر وتان» پارتيياسىنان ۇسىنىلعان. مەنىڭ, پارتييانىڭ وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى رە­تىندە دەپۋتاتتاردىڭ جۇمىس­تا­رىنا, مىندەتتەرىنە دەگەن كوز­­قاراستارىنا كوڭىلىم تول­­­­مايدى. سايلاۋشىلار دا قانا­عات­تانبايتىنىنا سەنىمدىمىن, –
دەدى ن.نوعاەۆ.
بايسالدىلىعىمەن, ىس­كەرلىگىمەن, قويىلعان ماقساتىنا جەتپەي تىنىم تاپپايتىنىن قايسارلىعىمەن ەرەكشەلەنەتىن نۇرلان اسقارۇلىنىڭ ادىلدىكتى ايتار, جۇمىستى تالاپ ەتەتىن جەردە ارىپتەستەرىنىڭ بەت-جۇزىنە قارامايتىن تۋرا مىنەزى مەن ورلىگىنە ريزا بولامىن. ونىڭ بۇل قاسيەتتەرىن بۇرىنعى باتىر بابالارىمىزدان قالعان سارقىت رەتىندە باعالايمىن. «اتادان جاقسى ۇل تۋسا, ەلىنىڭ تۋى بولار» دەگەن سوز وسىنداي ازاماتتارعا قاراپ ايتىلسا كەرەك.

تەمىر ەرجانوۆ 

 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*