شاعىن نەسيەگە «شىرمالعاندار»

1446
0
بولىسۋ:

سوڭعى جىلدارى «جىلدام اقشا», «جالاقىعا دەيىن قاراجات كەرەك پە?» دەپ وز قىزمەتىن جارنامالايتىن مەكەمەلەردىڭ سانى كۇرت ارتتى. قازاقستانداعى ميكروقارجى ۇيىمدار قاۋىمداستىعى ۇسىنعان مالىمەتتەرگە سايكەس, سوڭعى ەكى جىل ىشىندە ونداي مەكەمەلەر ەكى ەسەگە كوبەيگەن. ەل اۋماعىندا مۇنداي قىزمەت تۇرىنە جيى جۇگىنەتىندەر الماتى قالاسى مەن وقو جانە استانالىق تۇرعىندار ەكەنىن كورەمىز. ساراپشىلار بۇعان «وڭتۇستىك وڭىرلەردە شاعىن بيزنەسپەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك مول, سوندىقتان ميكروكرەديتكە دەگەن سۇرانىس تا جوعارى» دەپ تۇسىنىك بەرۋدە. «تاياقتىڭ ەكى ۇشى بولادى». سول سەكىلدى شاعىن نەسيەنىڭ ادامدى ماتەريالدىق تاۋەلدىلىككە الىپ كەلەتىن دە «قاسيەتى» بار. ماركەتينگتىك تاسىلدەردى پايدالانۋ ارقىلى ادامدى اۋرەگە سالاتىن دا وسى قاسيەت بولىپ تۇر.
Microfinance Information Exchange حالىقارالىق ۇيىمى تمد اۋما­عىنداعى ميكرونەسيەلەر نارىعى تۋرالى ەسەبىن جارييالادى. باياندامادا ەلىمىز بانكتىك ەمەس مەكەمەلەر ارقىلى بەرىلگەن نەسيە كولەمى بويىنشا بىرىنشى ورىندا تۇرعانى كورسەتىلگەن. قازاقستانداعى شاعىن نەسيەلەر پورتفەلى – 464,3 ملن دوللار. بۇل جالپى تمد نارىعىنىڭ 33 پايىزىنا تەڭ. قارىز الۋشىلاردىڭ جالپى سانى 254,5 مىڭ ادام بولعان.
بىراق ماسەلە – شاعىن نەسيە قىز­مەتىنىڭ وزىندە ەمەس, ونىڭ زاڭ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلماۋىندا. اسىرەسە, ونلاين-قارىز بەرەتىن كومپانييالار جىلدىق سىياقى مولشەرلەمەسى 1000 پايىزعا دەيىن باراتىن قارىزداردى ۇسىنۋ ارقىلى تۇ­تىنۋشىلاردى تىعىرىققا تىرەيدى. قار­جىلىق ساۋاتتىلىعى جوق قاراپايىم ادامدار «نەسى بار, بىر اپتاعا ۇستىنە 5000 تولەيمىن» دەپ, ارتىنان بارماق تىستەپ جاتادى. ينتەرنەت بەتتەرىندە وز قۇقىعىن قالاي قورعايمىن دەپ شىرىلداعان مىنا بىر پىكىرگە كوز جۇگىرتسەڭىز, شاعىن نەسيە الۋعا شەشىم شىعارماس بۇرىن ويلا­نا­تىنىڭىز انىق. «العاشقى العان قا­رىزىمدى تولىق قايتاردىم. ەكىنشىسىندە ۋاقىتىلى تولەي الماي, پروبلەمالار ۇستى-ۇستىنە ۇيمەلەي بەردى. قارىزدىڭ ۋاقىتىن سوزدىرۋ – 5000 تەڭگە. قا­رىزدىڭ مەرزىم وتكەن ار كۇنى ۇشىن تاعى 5000 تەڭگە تولەيسىڭ, بىر اپتادان سوڭ ول 2000 تەڭگە بولادى» دەيدى ەلەنا ەسىمدى ينتەرنەت قولدانۋشىسى. ادامدى شاراسىز كۇيگە تۇسىرەتىن دە وسىنداي وقيعالار.
ەكونوميست راحىم وشاقباەۆ جاقىندا وزىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشا­لارىنىڭ بىرىندە قىتايداعى احۋالدى مىسالعا كەلتىرە وتىرىپ, بىزدەگى ونلاين-كرەديت پروبلەماسىنا توقتالىپ وتكەن. ونىڭ ايتۋىنشا, جاۋاپتى مەكەمەلەردىڭ باقىلاۋىنسىز جىلدىق سىياقى مولشەر­لەمەسى 700-1000 پايىزعا جەتەتىن مۇنداي ونلاين-نەسيەلەر بولاشاقتا ەلدىڭ ساياسي تۇراقتىلىعىنا دا كەرى اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن.
«وتكەن جىلى تەك قانا 9 ايدىڭ ىشىندە 22 ملرد تەڭگە بولاتىن 543 مىڭ ونلاين نەسيە بەرىلگەن. ورتاشا اريفمەتيكالىق سوماسى – 40,5 مىڭ تەڭگە. دەمەك, جارتى جىل­دان سال عانا اساتىن مەرزىم ىشىندە جارتى ميلليونعا جۋىق قازاقستاندىق نە­سيەنىڭ قاقپانىنا تۇسكەن. مۇنداي اۋ­قىمدا ونلاين-نەسيە ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاع­دايىنا دا اسەر ەتۋى مۇمكىن» دەيدى ول.
سونىمەن بىرگە, ساراپشى Carnegie ورتالىعىنىڭ دا مالىمدەمەسىن جازباسىنا تىركەگەن: «مۇنىڭ بارلىعى اۋقىمدى الەۋمەتتىك قاۋىپتەردى تۋىنداتادى. بۇل ەڭبەك داۋى, جەر ماسەلەسى مەن الدانىپ قالعان ۇلەسكەرلەردەن دە ماڭىزدى. سەبەبى, ينتەرنەت-قاراجات دامىعان سايىن ميكرونەسيەلەردىڭ قۇرباندارى دا كوبەيە تۇسىپ, ماسەلە جالپىلاما ۇلتتىق سيپاتقا يە بولىپ كەتۋى مۇمكىن».

مۇنداي جايتتارعا تاپ بولماس ۇشىن قارىز الۋعا شەشىم قابىلداعاندار ۇلتتىق بانكتىڭ رەسمي سايتىنا كىرىپ, جىلدام اقشا بەرەتىن «جومارت» مەكەمە جايلى ىزدەنىپ كورگەنى ابزال. قارجى رەتتەۋشىنىڭ مىنا كەڭەستەرى جادىڭىزدا جۇرسە دە ارتىق ەتپەيدى:
بىرىنشىدەن, ميكروكرەديت بەرۋ تۋرالى شارتتىڭ مازمۇنى زاڭمەن مىندەتتەلگەن تالاپتارعا كوڭىل بولىڭىز:
مقۇ تۋرالى زاڭنىڭ 4-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سايكەس, ميكروكرەديت بەرۋ تۋرالى شارتتا:
1) ميكروقارجى ۇيىمىنىڭ اتاۋى مەن قارىز الۋشى – جەكە تۇلعانىڭ تەگi, اتى جانە اكەسiنiڭ اتى (ول بار بولسا) نەمەسە قارىز الۋشى – زاڭدى تۇلعانىڭ اتاۋى;
2) بەرiلگەن ميكروكرەديت سوماسى;
2-1) ميكروكرەديت بەرۋگە جانە وعان قىزمەت كورسەتۋگە بايلانىستى الۋعا جاتاتىن كوميسسييالار مەن وزگە دە تولەم­دەردىڭ تولىق تىزبەسى, سونداي-اق ولاردىڭ مولشەرى;
3) ميكروكرەديتتi وتەۋ مەرزiمدەرi;
4) ميكروكرەديتتi وتەۋ تاسiلi (قولما-قول اقشامەن جانە قولما-قول اقشاسىز تارتىپپەن, بiرجولعى نە بولىپ-بولىپ);
5) ميكروكرەديتتi وتەۋ ادiسi: ان­نۋيتەتتىك نەمەسە سارالانعان نە مي­كروكرەديتتەر بەرۋ قاعيدالارىنا سايكەس باسقا دا ادىس;
5-1) ميكروكرەديت بويىنشا بەرەشەكتى وتەۋ كەزەكتىلىگى;
5-2) نەگىزگى بورىشتى ۋاقىتىلى وتەمە­گەنى جانە سىياقىنى تولەمەگەنى ۇشىن تۇراق­سىزدىق ايىبىن (ايىپپۇلدى, وسىمپۇلدى) ەسەپتەۋ تارتىبى جانە مولشەرى;
6) ميكروكرەديتتى وتەۋ جانە سىياقى سومالارى قامتىلعان كەزەكتى تولەمدەردى وتەۋ كۇندەرى جانە مولشەرلەرى, كەلەسى وتەۋ كۇنىنە ميكروكرەديت سوماسىنىڭ قالدىق­تارى كورسەتىلە وتىرىپ, سونداي-اق ميكرو­كرەديت بەرۋ تۋرالى شارتقا قول قويىلعان كۇنگى ميكروكرەديتتىڭ جانە سىياقىنىڭ جالپى سوماسى كورسەتىلگەن ميكروكرەديت بەرۋ تۋرالى شارتتىڭ ەكى تارابى دا قول قويعان ميكروكرەديتتى وتەۋ كەستەسى;
7) ميكروكرەديت بەرۋ تۋرالى شارت بويىنشا (ول بار بولسا) قارىز الۋ­شىنىڭ مiندەتتەمەلەردi ورىنداۋىن قامتاماسىز ەتۋ;
8) ميكروكرەديت بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەلەرىنىڭ مولشەرى, ونىڭ ىشىندە جىلدىق سىياقى مولشەر­لەمەسىنىڭ جانە مقۇ تۋرالى زاڭنىڭ 5-بابىندا بەل­گىلەنگەن تارتىپپەن ەسەپتەلگەن جىل­دىق تيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسىنىڭ (ميكرو­كرەديتتىڭ ناقتى قۇنى) مولشەرى;
8-1) ميكروكرەديت بەرۋ تۋرالى شارت تاراپتارىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىن­دەتتەرى;
9) تاراپتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى;
10) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس وزگە دە تالاپتار قامتىلادى.
بەرەشەكتى كوللەكتورلىق اگەنتتىككە سوتقا دەيىن وندىرىپ الۋعا بەرگەن كەزدە, ميكروقارجىلىق مەكەمە بەرەشەكتى وندىرىپ الۋ تۋرالى تالاپ-ارىزبەن سوتقا جۇگىنۋى قاجەت. ەكىنشىدەن, بەرەشەكتىڭ كول­لەكتورلىق اگەنتتىكتە بولعان كە­زەڭىنە ەسەپتەلگەن سىياقىنى تولەۋىن تالاپ ەتۋگە, سونداي-اق كورسەتىلگەن كەزەڭدە نەگىزگى قارىز بەن سىياقىنى تولەمەگەنى ۇشىن تۇراقسىزدىق ايىپ­پۇلىن ەسەپتەۋگە قۇقىعى جوق.
ەكىنشىدەن, ميكروكرەديتتى بەرۋگە جانە قىزمەت كورسەتۋگە بايلانىستى كوميسسييالار مەن وزگە دە تولەمدەردىڭ تىزبەگى مەن ولاردىڭ مولشەرى مقۇ تۋرالى زاڭنىڭ 4-بابىنىڭ 2-1-تار­ماعىنا سايكەس بولۋى قاجەت.
ۇشىنشىدەن, ميكروكرەديتتەر بويىنشا جتسم-عا قاتىستى شەكتى مولشەرلەمە بار. «سىياقىنىڭ جىلدىق تيىمدى مول­شەر­لەمەسىنىڭ شەكتى مولشەرىن بەكىتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكى باسقارماسىنىڭ 2012 جىلعى 24 جەلتوق­سانداعى №377 قاۋلىسىندا ول 56 پايىزدان اسپاۋى تيىس ەكەنى كورسەتىلگەن.
تورتىنشىدەن, مقۇ تۋرالى زاڭنىڭ 3-بابىنا سايكەس, مقۇ بىر قارىز الۋشىعا سول جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە بەكىتىلگەن ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ سەگىز مىڭ ەسەلەنگەن مول­شەرىنەن اسپايتىن مولشەردە ميكروكرە­ديتتەر بەرۋگە قۇقىلى. بيىلعى اەك – 2 405 تەڭگە.
سونىمەن بىرگە, جاقىندا ۇلتتىق بانك ميكروقارجى ۇيىمداردىڭ قىز­مەتىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرى قانداي جاعدايدا جيى بۇزىلا­تىنىن جارييالاعان ەدى. قارجى رەتتەۋشىنىڭ مالىمدەۋىنشە, مقۇ كوپ جاعدايدا مىناداي زاڭسىزدىقتارعا جول بەرەدى:
• شەكتى مولشەردەن تىس جىلدىق تيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسى;
• زاڭ شەڭبەرىندە بەكىتىلگەن سومادان اسىپ كەتەتىن ميكروكرەديتتەر بەرۋ;
• ميكروكرەديت بەرۋگە جانە قىز­مەت كورسەتۋگە بايلانىستى كوميس­سييالاردى, وزگە دە تولەمدەردى زاڭسىز تۇردە وندىرىپ الۋ;
• كرەديتتىك بيۋروعا دايەكسىز مالى­مەتتەر بەرۋ.
ەلدىڭ باس بانكىنىڭ وزى ەسكەرتۋ جاساعاندا, بۇل راسىمەن دە كوز جۇمىپ قارايتىن ماسەلە ەمەستىگىنە كوز جەت­كىزەسىز. سوندىقتان ەشقانداي باتپان قۇيرىقتىڭ ايدالادا جاتپايتىنىن قاپەردەن شى­عارماعان ابزال!

كاميلا دۇيسەن

 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*