ەاەو: ۇمىت پەن كۇدىك

1241
0
بولىسۋ:

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ «تاۋەلسىزدىك داۋىرى» كىتابىندا ەاەو مۇشە بولۋىمىز قازاق ەلىنىڭ ەڭ باستى 33 ناتيجەسىنىڭ بىرى رەتىندە باياندالعان. ويتكەنى پرەزيدەنت 1998 جىلى تمد رەفورمالاۋ تۋرالى تالپىنىس جۇزەگە اسپادى دەپ جازادى. سوندىقتان دا ەلباسى كەدەن وداعى مەن ەاەو قۇرۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەنى كوپشىلىككە بەلگىلى. قازىرگى تاڭدا اتالعان ۇيىم قۇرىلىپ, وز جۇمىسىن جۇرگىزىپ جاتىر.

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك داۋىرى» كىتابىندا كەدەن وداعى مەن ەاەو تۋرالى جان-جاقتى جازىلعان. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت «1990 جىلداردىڭ ورتاسىندا, ىقپالداستىق تۋرالى ۇسىنىستار قايتا كۇشەيگەن كەزدە, كەدەن وداعى يدەياسىن تولىقتاي قولدادىم. 1995 جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس ۇكىمەتتەرىنىڭ باسشىلارى كەدەن وداعىن قۇرۋ جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويدى. بىر جىلدان اسا ۋاقىت وتكەندە, 1996 جىلدىڭ 29 ناۋرىزىندا, دال سول ەلدەر جانە وسى وداققا كەيىننەن قوسىلعان قىرعىزستان ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق سالالارداعى ينتەگراتسييانى تەرەڭدەتۋ جو­نىندە كەلىسىمدى بەكىتتى. سوعان سايكەس, بىرلەسكەن باسقارۋ ور­گانى – مەملەكەتارالىق كەڭەس ينتەگراتسييالىق جانە پار­لا­مەنتارالىق كوميتەتتەر قۇرىلدى. كۇتپەگەن جەردەن بولعان قارجى داعدارىسى كوپتەگەن جوسپارلارعا, ونىڭ ىشىندە اۋەلى قۇرىلىسى باياۋلاپ, كەيىننەن مۇلدە توقتاعان كەدەن وداعىن قۇرۋعا دا بوگەت جاسادى. دەگەنمەن ەۋرازييالىق ىقپالداستىق جوبا­سى ۋاقىتى كەل­گەندە جۇزەگە اساتىنىنا ەش كۇماندانعان جوقپىن» دەپ جازادى.
يا, پرەزيدەنت ايتقان كەدەن وداعى 2010 جىلى قۇرىلىپ, وز مىندەتىن ورىندادى. سونداي-اق 5 جىلدان كەيىن قازاقستان مەن رەسەي جانە بەلارۋسييانىڭ باس­تاماسىمەن ەۋرازييالىق ەكو­نوميكالىق وداعى قۇرىلدى. وسى رەتتە قوعام اراسىندا كەدەندىك وداق پەن ەاەو قۇرىلۋىنا قارسىلىق بولعانىن ايتىپ وتكەن جون. ولاردىڭ باستى ۋاجى كەدەن وداعى كەڭەس وداعىنا الىپ كەلىپ, تاۋەلسىزدىكتەن ايىرادى دەگەن سوز بولىپ ەدى. الايدا پرەزيدەنت «ەگەر دە قان­داي دا بىر بىرلەستىكتەر ەلى­مىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن, بىزدىڭ كونستيتۋتسييامىزدى شەكتەيتىن بولسا, بىز دەرەۋ ول ۇيىمنىڭ قۇرامىنان شىعىپ كەتەمىز» دەپ مالىمدەگەن بولاتىن.

1994 جىلدىڭ ناۋرىزىندا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ العاش رەت ەۋرازييا وداعىن قۇرۋ جونىندەگى يدەياسىن جارييا ەتتى, كەيىننەن ول تولىق جۇزەگە استى. 2010 جىلى كەدەن وداعىنىڭ, 2011 جىلى بىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ جانە 2015 جىلى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇرىلۋى ناتيجەسىندە, قالىپتاسقان ىرى اۋماقتىق ساۋدا-ەكونوميكالىق بلوگىنا قول جەتكىزدىك.

ەلباسى ەۋرازييا ەكونو­ميكا­لىق وداعىنىڭ قۇرىلۋىن تاۋەلسىزدىككە ەش نۇقسان كەلتىر­مەيتىنىن «تاۋەلسىزدىك داۋىرى» كى­تابىندا دا جازعان. سوندىقتان دا پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ كەدەن وداعى مەن ەاەو قۇرۋعا بار كۇشىن سالعانىن باياندايدى. بۇل تۋرالى ن.نازارباەۆ «2012 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس باسشىلارى ۇكىمەتتەرگە ەاەو تۋرالى كەلىسىم جوباسىن دايىنداۋدى تاپسىردى. جوبانىڭ اربىر سوزىن جەكە تالقىلاپ, وزارا كەلىسۋ جونىندە اۋىر دا, قاۋىرت جۇمىس باستالدى. قازاقستاندىق دەلەگاتسييانىڭ ەكونوميكالىق ينتەگراتسييانى ساياسيلاندىرۋعا جول بەرمەۋ, ەاەو ۇيىمدارىنداعى تەڭ مۇم­كىندىكتەر, شەشىمدەردى ورتاق مامىلەگە كەلىپ قابىلداۋ, كەلى­سىمنەن شىعۋ مۇمكىندىگى, كونستي­تۋتسييالىق قۇ­قىقتاردىڭ ۇستەمدىك قۇرۋى, ۇشىنشى ەلدەر الدىنداعى ەگە­مەن­دىك تەڭدىك جانە ايماقتىق تۇ­تاس­تىق مىندەتتەمەلەرىنىڭ ساق­تالۋى, ۇلتتىق مۇددەلەردىڭ ەسكەرىلۋى سيياقتى بارىنشا دال نۇسقاۋلارىن ايقىن كورسەتتىم. بۇلاردىڭ بارلىعى دا بىزدىڭ كەلىسسوز جۇرگىزۋشىلەر مۇلتىكسىز ورىندادى» دەپ جازادى.
ەلباسىنىڭ كەلىسسوز جۇر­گىزەتىن قازاقستاندىق دەلەگاتسيياعا ەڭ نەگىزگى ماسەلەلەردى مىقتاپ تاپسىرۋى تەگىن ەمەس. ويتكەنى بەلسەندى ازاماتتار ەۋرازييا ەكو­نوميكالىق وداعىن تاۋەلسىزدىككە نۇقسان كەلتىرەتىن قاتەر رەتىندە قاراستىرعانىن جوعارىدا جازدىق. الايدا ۇكىمەت كوپشىلىكتىڭ كۇدىگىن سەيىلتىپ, ۇلتتىق مۇددەنى باتىل قورعاي الدى. ماسەلەن, ەۋرازييا ەكونوميكالىق وداعى اياسىندا ورتاق ۆاليۋتا قابىلدانادى دەگەن ۇسىنىسقا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ ناق­تى جاۋاپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل سۇراق مۇلدە تالقىلانبايدى. سونداي-اق ول وداق جانىنان قۇرىلعان كوميسسييا بۇل ماسەلەنى كۇن تارتىبىنە قويماعانىن جانە تاراپتار قازىر اقشا-نەسيە سايا­ساتىن, قارجىلىق ماسەلەلەردى شەشۋدى ماقسات ەتپەيتىنىن اشىق مالىمدەگەن بولاتىن.
بۇدان بولەك كەيبىر رەسەيلىك ساياساتكەرلەر تاراپىنان ورتاق پارلامەنت قۇرۋ تۋرالى پىكىرلەر ايتىلعانى بەلگىلى. بۇل ماسەلەگە بايلانىستى بەلگىلى ساياساتتانۋشى ەرلان قارين: «ەۋرازييالىق پارلامەنت قۇرۋ تۋرالى اڭگىمەگە رەسەيدىڭ قالاۋى دەپ قانا قاراعان جون. وقتىن-وقتىن ەۋرازييالىق پارلامەنت قۇرۋ جونىندەگى كە­لىسىمدەر بولىپتى-مىس دەگەن تۇر­عىدا اڭگىمە تاراتىلىپ جۇر­گەنىمەن, شىن مانىندە ونداي ەشتەڭە دە جوق. ەۋرازييالىق پارلامەنت جانە وزگە دە وسى سيياقتى يدەيالار ينتەگراتسييالىق پروتسەسكە قاتىسۋشى باسقا تاراپتاردىڭ ستراتەگييالىق ماقساتتارىندا تۇبىرىمەن جوق. سونىڭ ىشىندە, بىزدىڭ ەلىمىز مۇنداي ماقساتتى كوزدەمەيدى. جاقىن ۋاقىتتا دا, ورتامەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا دا, تىپتى بولاشاقتا دا ونداي پارلامەنت قۇرىلمايدى» دەپ باتىل مالىمدەمە جاساعان بولاتىن.
ەۋرازييا ەكونوميكالىق وداعى تۋرالى ايتقاندا ۇمىت پەن كۇدىككە تولى كەزەڭدەردى ايتپاي كەتۋ مۇمكىن ەمەس. الايدا ەل ۇكىمەتى ازاماتتاردىڭ تالاپ-تىلەكتەرىن ەسكەرىپ, ۇلتتىق مۇددەنى قورعاي بىلدى.

سەرىك جولداسباي

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*