پلاستيكالىق وتا: سان بە, قاجەتتىلىك پە?

5097
2
بولىسۋ:

الەمدىك دەڭگەيدە جاسالىپ جاتقان پلاستيكالىق وتانى بۇگىندە وتاندىق دارىگەرلەر دە ساپالى جاسايتىن دەڭگەيگە جەتتى. بەتتىڭ اجىمىن تارتۋ, كوزدىڭ قاباعىن جاساۋ, قالقان قۇلاقتى قىسقارتۋ, قيسىق مۇرىندى تۇزەتۋ دەيسىز بە, كەز كەلگەن وپەراتسييانى وتاندىق دارىگەرلەرىمىز دە ۇزدىكسىز اتقارىپ جۇر. بۇل بىر جاعىنان, دەنساۋلىق ۇشىن قاجەت تە شىعار. ەكىنشى جاعىنان, سان ۇشىن دە پلاستيكالىق وتاعا قۇمارتاتىندار سانى ارتتى. نەگە?

ەلىمىزدە بەت-جاق الپەتتەرىنە وتا جاساي­تىن­داردىڭ 50-60 پايىزى جول اپاتىنا ۇشى­راعاندار, سوققى العاندار, تۇرلى توبە­لەس­تەن جاراقات العاندار نەمەسە تۋابىتتى اقاۋ­­لارى بار ادامدار كورىنەدى. ودان بولەك وز تۇر-الپەتىنە كوڭىلى تولمايتىندار دا پلاس­­تيكالىق وتا تۇرىنە جۇگىنەدى. كوس­مە­تو­لو­­گييالىق وپەراتسيياعا باراتىنداردىڭ 70-80 پايىزى – قىز-كەلىنشەكتەر. ولاردىڭ كوبى – بەت اجىمىن تارتادى, سوسىن كوزىنىڭ قاتپارىن جاساتادى, مۇرنىن, قۇلاعىن تۇزەتەدى.
پلاستيكالىق وپەراتسييا قۇنى ارتۇرلى. شە­تەلمەن سالىستىرعاندا, ەلىمىزدە انا­عۇر­لىم ارزان. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, كەي ەمحانالاردا بەت اجىمىن تارتۋ 1000 دوللار تۇرا­تىن بولسا, كوزدىڭ جوعارى قاباعىنا قات­پار سالۋ – 47-50 مىڭ تەڭگە اراسىندا. قال­قان قۇلاقتاردى ادەمىلەۋ بىزدە 30-40 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا بولسا, شەتەلدە بۇل وتا­نىڭ قۇنى 1-2 مىڭ دوللارعا دەيىن بارا­دى ەكەن. ماماندار ەلىمىزدەگى پلاستيكالىق وتانىڭ قۇنى رەسەيمەن سالىستىرعاندا, تورت-بەس ەسە تومەن ەكەنىن ايتادى. اقىلى ەمحانالارداعى پلاستيكالىق حيرۋرگتەردىڭ دە باعاسى جوعارى. مەملەكەتتىك ەمحانالاردا مۇنداي وتا تۇرىن ارزانداۋ جاساۋعا مۇم­كىندىك بار. سەبەبى, مۇندا باعانى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بەكىتەدى.
سوڭعى جىلدارى قىزدار اراسىندا كوكى­رەك­تى ۇلكەيتۋ دە سانگە اينالدى. جاساندى (سي­ليكون) كەۋدە بالا ەمىزگەندە زييا­نىن تيگىزبەي مە دەگەن قاۋىپ باسىم. الايدا ماماندار بۇعان كەرىسىنشە جاۋاپ قايتارادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, «كوكىرەكتى ۇلعايتاتىن ار­نايى سيليكوندار بار. ولار رەسەيلىك, قى­تايلىق, امەريكالىق بولىپ بولىنەدى». امە­ريكانىڭ بەلگىلى فيرمالارىنىڭ يمپ­لانت­تارىن قوياتىن دا دارىگەرلەر بار. ەم­شەك بەزىنىڭ استىنداعى ۇلكەن بۇلشىق ەتتى كەسىپ, ونىڭ استىنا سەليكون قويادى ەكەن. ۋاقىت وتە كەلە الگى سيليكون تەرىگە سىڭىپ كەتەدى.
جاساندى سۇلۋلىق جارعا جاقپاسىن دەپ دا­بىل قاعىپ جۇرگەندەر دە جەتەرلىك. شىن ما­نىندە, پلاستيكالىق وتا قانداي جاعدايدا قا­جەت? سۇلۋلىق ۇشىن بە? دەنە سۇلۋلىعى ۇشىن دەسەك, تابيعاتتىڭ جاراتىلىسىنا قار­سى شىقپايمىز با? سوڭعى جىلدارى ج­ا­ساندى سۇلۋلىققا اۋەستىك ارتىپ كەلەدى. اۋىر جول-كولىك اپاتتارىنان, توبەلەستەن جارا­قات العاندار ۇشىن پايدالى شىعار, سان ۇشىن وتا جاساتاتىندار ۇشىن مۇنىڭ زييانى جوق پا? بۇعان مامانداردىڭ كوزقاراسى قانداي?

شىڭعىس سابازبەكوۆ,
Amira clinic ەمحاناسىنىڭ پلاستيكالىق حيرۋرگى:

«ەۋروپالىق قاباق» سيندرومى كوپ
– پلاستيكالىق وتا جاساۋ ەلىمىزدە قان­داي قارقىندا دامىپ كەلەدى? قانداي وتا تۇر­لەرىنە سۇرانىس جوعارى?
– پلاستيكالىق وتالارعا سۇرانىستىڭ ارت­قانىن پلاستيكالىق حيرۋرگييا ەمحانا­لارى­نىڭ كوبەيۋىنەن اڭعارۋعا بولادى. سوڭ­عى جىلدارى بلەفاروپلاستيكا, ياعني كوزدىڭ جو­عارى قاباعىنىڭ پىشىنىن وزگەرتۋگە سۇرا­نىس جوعارى. بۇل وتا تۇرىن «ەۋروپالىق قا­باق» سيندرومى دەپ اتايدى.
– وتا جاساۋعا نيەت بىلدىرگەندەر قاتا­رىن­دا ەر ادامدار بار ما? ولار قانداي وتا تۇر­لەرىن جاساتادى?
– ەر ادامدار كوبىنەسە بلەفاروپلاستيكا, سو­سىن وتوپلاستيكا جاساتىپ جاتادى. جاس ۇل­عايعان سايىن ەر-ازاماتتاردىڭ قاباق تەرى­سى تۇسىپ كەتەتىندىكتەن, قاباق تەرىسىنە وتا جا­­ساۋعا جۇگىنەدى. وتوپلاستيكانى قۇلاعىن كى­شىرەيتۋ ۇشىن جاسايدى.
– اسەمدىك پەن سان ۇشىن شەتەلگە ەلىكتەپ تۇرلى وتا جاساتىپ جاتقان جاس قىزدار كوپ پە? مۇندا باتىستىڭ ىقپالى بار دەپ ايتا الا­مىز با?
– بىز – دارىگەرمىز. كلينيكاعا كەلىپ, وتا جا­ساتۋعا نيەت بىلدىرگەن ادامعا بۇل وتا تۇرى قا­جەت پە, قاجەت ەمەس پە, سونى انىقتاپ الا­مىز. بىرىنشى حيرۋرگييالىق كەڭەسكە كەلگەن ادام­مەن اشىق ديالوگ قۇرىپ, ونىڭ قانداي نا­تيجە قالايتىنىن بىلىپ الامىز. بەلگىلى سە­بەپتەرمەن قاجەت ەمەس دەپ شەشسەك, وتا جا­سالمايدى. «بۇل سىزدىڭ بەت پىشىنىڭىزگە ار­نالماعان», «مۇنداي قاباق سىزگە جاراس­پايدى» دەپ بىردەن ماسەلەنى تۇسىندىرەمىز. كوپ جاعدايلاردا «مۇنداي وتا سىزگە قاجەت ەمەس» دەگەن جاۋاپ ايتىپ جاتامىز. باتىسقا ەلىكتەپ, سان ۇشىن تۇرلى پروتسەدۋرالار جا­ساتۋ­عا كەلەتىن قىزدار بولادى. شەتەل ازا­ماتتارىنىڭ بەت-پىشىنى, دەنە بىتىمى دە بولەك ەكەنىن ۇمىتپاۋ قاجەت. سوندىقتان ناتيجە دال ويلاعانداي بولماۋى مۇمكىن. وسى جايت­تى تۇسىندىرەمىز. باتىستان كەلگەن تاعى بىر كوسمەتولوگييالىق پروتسەدۋرا – ەرىن ۇلكەيتۋ. بۇل حيرۋرگييالىق وتاعا جاتپايدى, باعاسى دا قولجەتىمدى بولعاندىقتان قىزداردىڭ كوپ­شىلىگى جاساتىپ جاتادى.
– جاسارۋعا بايلانىستى قانداي پروتسە­دۋرا­لار جاسالادى? بۇل دەنساۋلىققا قانشا­لىقتى زييان?
– ارتىق بەت تەرىسىن الۋ, ياعني ليفتينگ جا­سالادى. پلاستيكالىق وتالاردىڭ كوپ­شى­لىگى جاسارۋعا باعىتتالعانىن ايتا كەتۋ كە­رەك. كوپتەگەن پلاستيكالىق وتانىڭ جا­رام­دىلىق ۋاقىتى بولادى. قاباقتى اشۋ – 10-15 جىلعا, بەتتىڭ اجىمدەرىن ازايتىپ, تارتۋ 20-25 جىلعا دەيىن سوزىلادى. جاسارۋعا ار­نالعان وتا تۇرلەرىنە دەنەدەگى مايلاردى الۋ, سالبىراعان تەرىنى تارتۋدى جاتقىزامىز.
بىزگە وتا جاساۋعا كەلگەن ادام قان ساراپ­تا­ماسىنان باستاپ, بارلىق زەرتتەۋ ساراپ­تا­مالارىنان وتەدى. دەنساۋلىعىندا ەشقانداي كى­نارات بولماسا عانا وتا جاسالادى. ەم­دە­لۋ­گە جىبەرىپ, وتانى كەيىنگە قالدىرىپ جا­تاتىن كەزدەر دە بولادى. سوندىقتان پلاس­تيكالىق وتانىڭ دەنساۋلىققا زييانى جوق. ەڭ بىرىنشى ايتارىمىز, كەز كەلگەن وتادان كەيىن سوڭعى ناتيجەنى كورۋ ۇشىن جارتى جىل­داي ۋاقىت كەرەك.
– پلاستيكالىق حيرۋرگييا ەلىمىزدە بيزنەس كو­زىنە اينالدى دەۋگە بولا ما?
– بۇل – بيزنەس ەمەس, حيرۋرگييانىڭ بىر تۇرى. الداعى 20-25 جىلداي ەلىمىزدە بۇل سا­لا­نى بيزنەس رەتىندە قاراستىرا المايمىز. دا­رىگەردە دە, حالىقتا دا ونداي كوزقاراس قا­لىپتاسپاعان. شەت ەلدەردە پلاستيكالىق حي­رۋرگييا بيزنەس رەتىندە جاقسى جولعا قويىل­عان. بيزنەستى جۇرگىزىپ, حالىقتى وزىنە تار­تۋ ۇشىن ولار زاماناۋي سوڭعى قۇرىل­عى­لار­دى پايدالانادى. جاڭا اپپارات شىقسا, ونى بىردەن الۋعا قۇشتار. بۇل جارناما مەن PR قۇرالى ەكەنىن ۇمىتپايىق. دەگەنمەن شەت­ەلدەن ۇيرەنەتىن تۇستارىمىز دا كوپ. ادام­نىڭ وتادان كەيىن تەز ساۋىعىپ كەتۋى كۇ­تىم­گە بايلانىستى. شەتەلدە قالپىنا
كەل­تىر­ۋگە ارنالعان رەابيليتاتسييا ورتالىق­تارى­نىڭ جۇمىسىنا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. ين­سۋلتتان كەيىن, جالپى حيرۋرگيياداعى اۋىر وتالاردان كەيىن ناۋقاس وسىنداي ور­تا­لىقتاردا تولىق ساۋىعىپ, قاتارعا قو­سى­لادى. قازىر بىزدىڭ ەلدە دە رەابيليتاتسييا ور­تا­لىقتارى اشىلىپ, بىراز جۇمىس ات­قا­رىلۋ­­دا.
تاعى بىر ايتارىم, بىزدە شەتەلدە پلا­س­تي­كالىق وتا جاقسى جاسالادى دەگەن پىكىر قا­لىپتاسقان. بۇل كوپ جاعدايدا ولاي ەمەس. ما­سەلەن, «بلەفاروپلاستيكا» جاساتۋ بويىن­شا بىز كوشتىڭ الدىندامىز. جۋىقتا رە­سەيدە بلەفاروپلاستيكاعا ارنالعان كون­فەرەنتسيياعا قاتىستىق. سوندا بايقاعانىم, ولار كوبىنەسە بىر تيپتى كوزدەرگە ارنالعان وتالار جاسايدى. بىزدە شىنىن ايتۋ كەرەك, فور­ماسى جاعىنان دا ارتۇرلى, ەكەۋى ەكى تۇرلى كوزدەرگە وتالار جاسايمىز. ياعني, بىز كوزدىڭ كوپتەگەن تيپىنە, فورماسىنا پلاستيكالىق وتا جاساۋعا ابدەن ماشىقتانعانبىز. بىزگە رەسەي, قىرعىزستان سىندى جاقىن شەتەلدەن ازاماتتار كەلىپ جاتادى.

جاناگۇل الپىسبايقىزى,
دارىگەر-فيزيوتەراپەۆت:

وتانىڭ ساتتى جاسالۋى دارىگەرگە بايلانىستى
– پلاستيكالىق وتا كوپ جاعدايدا سان ۇشىن ەمەس, قاجەتتىلىكتەن جاسالىپ جاتادى. مۇرىن تۇزەتۋ, قۇلاق فورماسىن وز­گەر­تۋ سىندى وتالاردى ايتۋعا بولادى. الدىمەن اربىر ادام وتادان كەيىنگى ورىن الۋى مۇمكىن جاعدايلاردى ەسكەرسە ابزال. ار ادامنىڭ دەنە بىتىمى, تەرىسى مەن تابيعي ەرەكشەلىك­تەرى­نە بايلانىستى بارى ويداعىداي بولماۋى دا مۇمكىن. وتا دۇرىس جاسالماسا, بۇلشىق ەتتىڭ كونتراكتۋراسى بۇزىلادى ياعني جيىرىل-
ماي قالادى. ەڭ ۇلكەن قاۋىپ – بۇلشىق ەتتىڭ جۇمىس ىستە­مەي قالۋى. بەتكە جاسالعان وتا بولسا, بەت پى­شىنىنىڭ قيسايۋى, تەرىنىڭ قال­پى­نا كەلمەي­تىن جاعدايلارى بولۋى ابدەن مۇم­كىن. پلاس­تي­كالىق وتادان كەيىن بىزگە كە­لىپ, تۇرلى قال­پىنا كەلتىرۋ ەم-دوم تۇرلە­رىن قابىلداپ جا­تاتىن ناۋقاستار دا بار. مۇن­دايدا كو­بى­نە­سە, ۋۆچ, ۋلترادىبىس, ەلەكتروفارەز قول­­­دانىلادى. بۇل تەك قو­سىم­شا ەم-دوم تۇر­لەرى. بارلىعى وتانىڭ ساتتى وتۋىنە باي­لا­نىستى.
پلاستيكالىق وتا جاساۋعا بەل بۋعان ادام كلينيكا تاڭداعاندا, قىزمەت كورسەتۋ ساپا­سىنا, دارىگەردىڭ تاجىريبەسىنە مان بەرگەن جون. راسىن ايتۋ كەرەك, كوسمەتولوگييالىق پرو­تسەدۋرالاردىڭ وزىن ماماندانعان دارى­گەر-كوسمەتولوگ قانا جاساۋى كەرەك. سون­دىق­تان جارناماسىنا قىزىعىپ, كەز كەلگەن سان سالونىنا كىرمەس بۇرىن ماماننان ار­نايى ديپلومىن تالاپ ەتكەن جون. بىر قارا­عان­دا ۇساق-تۇيەك دۇنيە بولىپ كورىنگەنىمەن, سىزدىڭ دەنساۋلىعىڭىزعا كەرى اسەر ەتۋى مۇم­كىن ەكەنىن ۇمىتپاڭىز.

دينارا راديكقىزى,
پسيحولوگ:

ساتسىزدىكتەردى سىرت كەلبەتپەن بايلانىستىرۋعا بولمايدى
– بۇگىنگى زامان ادامداردى بەت-الپەتىندە ەش مىن جوق, كورىكتى, ياعني يدەال ادام بولۋعا ۇمتىلۋ يدەياسىن ۇگىتتەپ كەلەدى. تىپتى بۇ­قارا­لىق اقپارات قۇرالدارى ايەلدەردىڭ بەل­گىلى سۇلۋلىق ستاندارتتارىنا سايكەس كەلۋىن بىلدىرمەي ناسيحاتتايتىنى بەلگىلى. وسى­نىڭ وزى پلاستيكالىق حيرۋرگيياعا جۇ­گىنۋ­گە يتەرمەلەيدى. بەت-الپەتتى وز­­گەرتۋ عانا ەمەس, جاسارتۋعا ارنالعان شا­رالار دا ۇلكەن سۇرانىستا. ەندى بۇل ماسەلەگە پسيحولو­گييا­لىق تۇرعىدا زەر سالىپ كورەلىك. ادام­نىڭ تۇر-كەلبەتىندە تۋابىتتى اقاۋلار بول­سا, ونى تۇ­زەتۋ ونىڭ قوعامداعى رولىن وز­گەر­تىپ جاتا­دى. سەبەبى, كەيبىر ادامداردىڭ قو­عامعا سىڭى­سىپ, كوپشىلىكپەن تىل تابىسۋى, تىپ­تى جۇ­مىس­قا ورنالاسۋىندا سىرتقى كەل­بەتىنە باي­لانىستى كومپلەكستەر بولادى. سون­دىقتان مۇنداي كەزدەرى ونىڭ اسەرى بار.
وزىنىڭ بەت-الپەتىنە, دەنە بىتىمىنە, مۇ­سىنى­نە قاناعاتتانبايتىن جاندار اراسىندا ديس­مورفوفوبييا دەپ اتالاتىن پسيحولو­گييا­لىق اۋىتقۋشىلىق كەزدەسەدى. قازىر قىزدار شەت­ەلگە ەلىكتەپ, بارىنشا يدەال ارى مىنسىز كو­رىنۋگە ۇمتىلاتىنى جاسىرىن ەمەس. ديس­مور­فوفوبييا كوبىنەسە جاس جەتكىنشەك كە­زىن­دە باستاۋ الادى. بىر قىزىعى, ايەل ادام­دار­دا دا, ەر ادامدار دا بىردەي بولادى. وزىنە كوڭى­لى تولماعان جان بىرتە-بىرتە دۇرىس ومىر سۇر­ۋ­دەن دە قالادى. سوڭى قايعىلى اياقتالۋى دا مۇمكىن. سوندىقتان بۇل – وتە قاۋىپتى. پلاس­تيكالىق حيرۋرگييا مەن كوسمەتولوگييا سىرت كەلبەتىڭىزدى وزگەرتكەنمەن, ادامنىڭ ىشكى پروبلەمالارىن شەشۋگە كومەكتەسپەيدى. كەي كەزدەرى مۇلدەم ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى مۇم­كىن.
تاجىريبەلى پلاستيكالىق حيرۋرگتار ادام­مەن سويلەسكەندە پسيحولوگييالىق پروب­لەما بار ەكەنىن ۇعىنسا, ونى تۇسىندىرىپ ايتادى. سەبەبى, ول ادام وتادان كەيىن دە وز-وزىنە كوڭىلى تولماۋى عاجاپ ەمەس. بۇل بالا كەزدە بولعان سترەسس, پسيحولوگييالىق جارا­قات اسەرى. كەيبىر كەزدەرى كورىكتى, سىمباتتى ادام­دار دا پلاستيكالىق وتا جاساۋعا تال­پىنادى. بۇل – پەرفەكتسيونيزم سيندرومى. بۇل توپقا جاتاتىندار ومىرىندەگى ساتسىزدىك­تەر­دى سىرتقى كەلبەتىمەن بايلانىستىرادى.

الەمدىك رەيتينگكە زەر سالساق…
پلاستيكالىق حيرۋرگييا ب.ز.د 3000 جىل­داردان باستاۋ الادى. ەڭ العاشقى پلاستي­كا­لىق وتالار مىسىر, ۇندىستان مەن قىتاي­دا جاسالدى. پلاستيكالىق حيرۋرگيياعا سۇرا­نىس بۇكىل الەمدە جىل وتكەن سايىن ار­تىپ كەلەدى. بۇعان حالىقارالىق ەستە­تيكالىق پلاستيكالىق حيرۋرگييا قوعامىنىڭ (ISAPS) سوڭعى جاساعان بايانداماسى دالەل بولا الادى. 2016 جىل قورىتىندىسى بويىن­شا پلاستيكالىق وپەراتسييا جاساۋدان كوش باستاپ تۇرعان ەلدەر:
1. اقش
2. برازيلييا
3. جاپونييا
4. يتالييا
5. مەكسيكا
جالپى العاندا, اقش-تا 4,2 ميلليون وتا جاسالعان. بۇل – بۇكىل الەمدە جاسالعان پلاس­تيكالىق وتالاردىڭ 17,9 پايىزى. سو­نى­مەن بىرگە, اقش كەۋدە كولەمىن ۇلكەيتۋ بويىنشا, ليپوكساتسييا, ابدومينوپلاستيكا سيياقتى دەنەگە جاسالاتىن وپەراتسييالار جو­نىنەن دە – الدىڭعى قاتاردا. بەت پىشىنىن وز­گەر­تۋگە جاسالعان پلاستيكالىق وتا تۇرلە­رىن جاساۋدان برازيلييا – بىرىنشى ورىندا. اربىر بەسىنشى امەريكالىق پلاستيكالىق وتا جا­ساعىسى كەلەدى. اقش حالقىنىڭ باسىم كوپ­شىلىگى پلاستيكالىق حيرۋرگييا تابىستى ادام­نىڭ كەلبەتىن قالىپتاستىرۋدا ۇلكەن رول اتقارادى دەپ سانايدى. قىزمەتتىك مان­سابىنىڭ جوعارىلاۋىنا دا اسەر ەتەدى دەگەن دە پىكىرلەر جوق ەمەس.

امەريكا قىزدارى بىرىنشى حانىمعا ۇقساعىسى كەلەدى…
Daily Beast باسىلىمىنا سۇيەنسەك, سوڭ­عى جىلدارى امەريكانىڭ قىز-كەلىنشەكتەرى پرەزيدەنت دونالد ترامپتىڭ قىزى يۆان­كاعا ۇقساعىسى كەلىپ, تۇرلى وپەراتسييالار جا­ساتقان ەكەن. جاقىندا امەريكانىڭ بى­رىن­شى حانىمى مەلانييا ترامپقا ۇقساۋ سان­گە اينالىپ بارادى ەكەن. فرانكلين روۋز ەسىم­دى پلاستيكالىق حيرۋرگ تىپتى «مەلانيياعا اينالۋ» دەگەن اتپەن جاڭا قىزمەت تۇرىن ۇسىن­­­­­عان.
پلاستيكالىق وتا جاساۋدىڭ تاعى بىر وتانى – كورەيا. سەۋلدەگى ار ايەل وتا جاساۋعا قۇ­مار. مۇندا كوبىنە وتانى مۇرىن مەن قا­باققا جاساتادى ەكەن. اشىق تۇستى تەرى, با­دىراق كوز, كىشكەنتاي مۇرىن – اربىر كارىس قىز­دىڭ ارمانى. كورەيادا جاساندى سۇلۋ­لىق­قا اۋەستەنۋشىلەردىڭ سانى ارتقان سايىن اقى­لى ەمحانالاردىڭ دا قاتارى كوبەيىپ كە­لەدى. سوندىقتان وتانىڭ قۇنى دا قول­جە­تىم­دى, ياعني 2000-3000 دوللار كولەمىندە. كا­مەلەتتىك جاسقا تولعان اربىر كورەيالىق بوي­جەتكەننىڭ سۇلۋ بولۋعا اسىعاتىنى دا سول سە­بەپتى. ولار تابىسقا جەتۋدىڭ جولى سۇلۋ­لىق دەپ تۇسىنەدى. ار ەلدىڭ زاڭى باسقا دەگەن وسى شىعار, بالكىم!

تاقىرىپقا وراي:

قاسىم ابدۋسامات,
دىني ساراپشى:

ماجبۇرلىك جاعدايدا پلاستيكالىق وتا جاساۋعا رۇقسات

– يسلام دىنى پلاستيكالىق وپەراتسيياعا قالاي قارايدى?
– تەك اسەمدىك ۇشىن نەمەسە تابيعي كارىلىكتى جاسىرۋ ماقساتىندا پلاستيكالىق وتا جاساتۋ «قۇدايدىڭ جاراتقانىن وزگەرتۋ» بولىپ ەسەپتەلەتىندىكتەن, شاريعاتتا كۇنا. ساحابا ابدۋللا يبن ماسعۋد: «مەن پايعامبارىمىزدىڭ قاستارىن تەرگىزگەن ايەلدەر مەن اسەمدىك ۇشىن تىستەرىنىڭ اراسىن ەگەۋلەپ اشىپ, اللانىڭ جاراتقانىن وزگەرتكەن ايەلدەرگە لاعىنەت ايتقانىن ەستىدىم», – دەگەن (ساحيح بۇحاري).
وسى حاديستە «اسەمدىك ۇشىن» دەلىنىپ تۇر. ەندەشە, ەشقانداي كىناراتى جوق, ساپ-ساۋ تۇرىن وزىنىڭ قالاۋىنا ساي ادەمىلەۋ ماقساتىندا, ياكي كارىلىكتى جاسىرۋ نيەتىمەن پلاستيكالىق وپەراتسييا جاساتۋ – اللانىڭ قاھارىن تۋعىزاتىن ارەكەت. سونداي-اق بۇل – شايتاننىڭ ۋاسۋاسى, ازعىرۋى. شايتاننىڭ ازعىرۋى دەۋىمنىڭ سەبەبى, شايتان ادام بالاسىن ازعىراتىنىن ايتا كەلە: «ولارعا, اللانىڭ جاراتقانىن وزگەرتۋدى بۇيىرامىن», – دەپ سەرت ەتكەن (نيسا سۇرەسى, 119 ايات).
ايتكەنمەن دە, ماجبۇرلىك جاعدايلاردا پلاستيكالىق وتا جاساتۋعا رۇقسات. ارداقتى پايعامبارىمىزدىڭ وزى سوعىس مايدانىندا مۇرنىنان ايىرىلعان ۋرفاجا ەسىمدى ساحاباعا العاشقىدا كۇمىستەن, كەيىن التىننان مۇرىن سالۋعا رۇقسات ەتكەن (تيرميزي, 31). وسىعان قاراپ, قازىرگى يسلام عالىمدارى اسا قاجەتتى جاعدايلاردا, ايتالىق: كۇيىكتەن, اۋىر جاراقاتتان قالعان بەتتەگى جاعىمسىز تىرتىقتاردى كەتىرۋ نەمەسە دەنەدە پايدا بولعان ارتىق اعزالاردى الىپ تاستاۋ, قويان جىرىق, وز جاسىنان تىم ەرتە قارتايۋ كەسەلىن جويۋ سەكىلدى ماجبۇر جاعدايلاردا عانا پلاستيكالىق وتاعا رۇقسات ەتىلەدى دەگەن توقتامعا كەلگەن.
– تاتۋاجعا بايلانىستى نە ايتاسىز?
– تاتۋاج – ۇزاق ساقتالاتىن جاساندى ماكيياج. تەرىنىڭ اراسىنا بەلگىلى بوياۋلاردى ەنگىزىپ, ماكيياجدىڭ 4-5 جىلعا ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. تىپتى تاتۋاجبەن كوزدىڭ قاباعىنا, ەرىنگە, قاسقا قالاعان پىشىن بەرىپ, قالاعان تۇسكە وزگەرتۋگە بولادى دەيدى. بىر سوزبەن ايتقاندا, وزىنىڭ تابيعي تۇر-الپەتىنە كوڭىلى تولماي جۇرگەن نازىك جاندىلار تاتۋاجدىڭ كومەگىمەن بىر پاستە ارۋعا اينالاتىنعا ۇقسايدى.
شاريعي تۇرعىدان قاراعاندا, تاتۋاج – ادامنىڭ تابيعي تۇر-الپەتىن ۇزاق مەرزىمگە كورەر-كوزدەن جاسىرۋىن قامتاماسىز ەتەدى. وسى تۇرعىدان دا كوزبوياۋشىلىققا جەتەلەپ تۇر. جازبامىزدىڭ باسىندا كەلتىرىلگەن حاديستە پايعامبارىمىزدىڭ «…اسەمدىك ۇشىن تىستەرىنىڭ اراسىن ەگەلەپ اشىپ, اللانىڭ جاراتقانىن وزگەرتكەن…» دەگەن جەرى بار. حاديستىڭ تۇسىندىرمەسىنە قاراعاندا, ەرتەرەكتە ەگدە تارتقان ايەل وزىن جاس كورسەتۋ ماقساتىندا الدىڭعى تىستەرىنىڭ اراسىن ەگەۋلەپ, اشقىزاتىن بولعان. وسىلايشا, ول ايەل وزىن جاس كورسەتكەنى ۇشىن ارى اللانىڭ جاراتقان تابيعي جاراتىلىسىن ەش سەبەپسىز وزگەرتكەنى ۇشىن لاعىنەتكە دۋشار بولۋدا.
ونىڭ ۇستىنە, تاتۋاج ينەسى بار بەلگىلى قۇرال ارقىلى جاسالادى. وسى جونىمەن دە «تاتۋيروۆكامەن» سالىستىرۋعا بولادى. تاتۋيروۆكا – يسلام دىنىندە حارام سانالادى.

بىزدىڭ بايلام:

بۇگىندە پلاستيكالىق وتادان كەلەتىن زارداپتىڭ اۋىر ەكەنىن ەۋروپا دارىگەرلەرى مويىنداپ وتىر. وعان دالەلدەر دە جەتەرلىك. بىر عانا مىسال رەتىندە مايكل دجەكسوننىڭ ومىرىن الساق بولادى. ايگىلى پوپ-جۇلدىز ومىرىندە ەلۋدەن استام وتا جاساتقان ەكەن. ول قارا ناسىلدى بەلگىسىنەن ارىلۋ ۇشىن وسىنداي وپەراتسيياعا جۇگىندى. بىراق ونىڭ دجەكسوننىڭ دەنساۋلىعىنا قانشالىقتى زييانى بولعانىن وزدەرىڭىز دە جاقسى بىلەسىزدەر. سوڭعى جىلدارى ەۋروپا جۇرتشىلىعى پلاستيكادان گورى, كونتۋرلىق وتا جاساۋعا بەت بۇردى. ول دەگەنىمىز – تەرى استىنا سۇيىقتىق جىبەرۋ ارقىلى بەت پىشىنىن وزگەرتۋگە, ونداعى كەمشىلىكتەردى تۇزەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جاپپاي كونتۋرلىق وپەراتسييانى قولعا العان ەۋروپالىقتار ازىرگە ونىڭ زييانىن انىقتاي قويعان جوق. باستىسى, باتىستىقتار سۇلۋ بولۋ ۇشىن قانداي وتاعا دا دايىن ەكەنىن كورسەتتى. ارينە, تۋابىتتى كەمىستىگى بار جاندار ۇشىن مۇنداي پلاستيكالار قاجەت-اق. ول – بەت پىشىنىڭدەگى كەمشىلىگىڭدى تۇزەتۋ ۇشىن تاپتىرمايتىن تاسىل. سۇلۋلىقتى قولدان جاساعىسى كەلگەندەر ۇشىن قاجەت پە? جاراتىلىستى قولدان وزگەرتۋگە قۇشتارلىق قازاقتىڭ تابيعاتىندا بۇرىن بولدى ما, جوق پا, بىزدى ويلاندىراتىنى – وسى. سۇلۋلىقتىڭ كىلتىن حيرۋرگتىڭ سكالپەلىنەن ىزدەيتىندەر سانى كوبەيمەسە, ازايماي تۇر. وكىنىشتى!

دايىنداعاندار گۇلزينا بەكتاس, اقبوتا يcلامبەك

 

بولىسۋ:

2 پىكىر جازىلعان

پىكىر جازۋ


*