قازاقستان – اقش-قا سالماقتى سەرىكتەس

1191
0
بولىسۋ:

18 قاڭتار كۇنى نيۋ-يوركتە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسى وتىپ, ەلباسى جيىندى قازاق تىلىندە اشىپ, سوز سويلەدى. «جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ: سەنىم شارالارى» اتتى وتىرىسقا بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش, پولشا پرەزيدەنتى اندجەي دۋدا, ت.ب. ارتۇرلى ەلدىڭ رەسمي وكىلدەرى مەن سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى قاتىستى. ەلباسى پولشا, كۋۆەيت, كوت-د’يۆۋار, نيدەرلاندى, پەرۋ, ەكۆاتوريال گۆينەيا ەلدەرىن وسى جىلدان باستاپ, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ جۇمىسقا كىرىسۋلەرىمەن قۇتتىقتاپ وتتى. بۇۇ-نىڭ قاق تورىندە ەلباسىمىزدىڭ كۇللى الەمگە ەڭسەسىن كوتەرە سويلەپ, جيىن بارىسىندا كەزەك-كەزەگىمەن سوز ۇلەستىرىپ, الەمدى بەيبىتشىلىككە شاقىرىپ وتىرعانىنىڭ وزى كورەر كوزگە كەرەمەت ۇيلەسىمدى جايت. الپاۋىت ەلدەرمەن يىق تىرەستىرىپ وتىرىپ, عالامدى قارۋسىزداندىرۋعا ۇندەۋ, جالپاق جۇرت الدىندا جاھاندىق ماسەلەنىڭ جۇگىن كوتەرە الۋ – مەملەكەت باسشىسىنىڭ قارىمدى ساياساتكەر, بىلىكتى ديپلومات ەكەنىن ايعاقتاي تۇسكەندەي.

– سىزدەرمەن وسى تاقىرىپتىق بري­فينگتە جۇزدەسكەنىمە قۋانىشتىمىن. وسىعان قاتىسىپ وتىرعان مينيستر­لەرگە, باسقا باسشىلارعا ريزاشى­لىعىمدى بىلدىرەمىن. بىز قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلانۋىن جانە بۇگىنگى توراعالىق قىزمەتىمىزدى الەمدىك قاۋىم­داستىقتىڭ ەلىمىزگە جانە ونىڭ بەيبىتشىل ساياساتىنا دەگەن سەنىمى دەپ بىلەمىز. ورتا­لىق ازييانىڭ بۇل مارتەبەلى قىزمەتتەگى بىرىنشى مەملەكەتى رەتىندە بىز وڭىرىمىزدەگى حالىقتاردىڭ, دۇنيەجۇزىلىك ۇيىمىنىڭ وسى ماڭىزدى ورگاندارىنىڭ وكىلى سىڭايلىمىز. قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىندەگى بىرىنشى جىلى وتتى. بىز كەڭەستىڭ كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسە­لەلەردى شەشۋگە قاتىستى بارىنشا بەل­سەندى, كونسترۋكتيۆتى جانە ادىل بولۋعا تىرىستىق, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

ەلباسى اقش-قا ساپار اياسىندا بۇعان دەيىن دونالد ترامپپەن كەزدەسىپ, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن تالقىلادى. كەزدەسۋ بارىسىندا استانا ۇشىن ۆاشينگتون تاراپىنان كورسەتىلگەن ساياسي قولداۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنى ايتىلدى.
اق ۇي باسشىسىنا العىسىن بىلدىرگەن ەلباسى ەكى ەل اراسىنداعى كەلىسسوزدەردەن كەيىن, اقش پەن قازاقستاننىڭ ەكونو­ميكالىق قارىم-قاتىناسى ودان ارى كۇشەيە تۇسەتىنىنە سەنىم بىلدىردى.
ەلباسى ەكىجاقتى جىلى جۇزدەسۋدىڭ شىرايىن كەلتىرەر اڭگىمە ايتتى. الدى­مەن ترامپتى بىرجىلدىق بيلىگىمەن قۇتتىقتادى. ونىڭ سالىق ماسەلەسىندەگى تابىستى رەفورماسىن تىلگە تيەك ەتە وتى­رىپ, مۇنى مەن 5 جىل بۇرىن جاساپ تاستا­دىم دەدى. جينالعاندار دۋ ەتتى. قانشا جەتەكشى ەلدىڭ جاڭا باسشىسى بولساڭ دا, الدى-ارتىڭدى باجايلا دەگەن ەمەۋرىن.
– توعىزىنشى نەمەرەڭىزدىڭ باۋى بەرىك بولسىن! – دەدى سوسىن تازا قازاقى قالىپپەن. بۇل جاعىنان دا قۇتتىقتاماي تۇرا المايمىن. ال مەنىڭ ونىنشى نەمە­رەم بىلتىر تۋعان بولاتىن!
ەلباسى ترامپتان ادامدىق, پەندەلىك ومىر جولىندا بىر ساتى الدا كەلە جات­قانىن مەڭزەگەن ەدى. ۇلكەن ساياساتتا ۇساق-تۇيەك جوق! بىزدىڭ پرەزيدەنت الىمدىنى الدىنان, شالىمدىنى شاشاسىنان قاقپايلاپ, وز ەركىنە باعىندىرىپ الا­تىن ىسكەرلىگىن تاعى بىر پاش ەتتى.
مەملەكەت باسشىسى ورتا ازيياعا مۇددەلى مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا اقش-تىڭ دا بولعانى ماڭىزدى ەكەنىن ەسكەرتتى.
قازاقستان كەزىندە الەم بويىنشا تورتىنشى يادرولىق ارسەنالىنان باس تارت­قانىن يادرولىق قارۋى بار مەملەكەتتەرگە ۇلگى ەتكەن ەلباسى كورەي حالىق دەمو­كراتييالىق رەسپۋبليكاسىن دا جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىنان باس تارتۋعا ۇگىت­تەيتىنىن ايتتى. ن.نازارباەۆ سولتۇستىك كورەياعا قاتىستى ماسەلەنى اقش, رەسەي مەن قىتاي بىرىگىپ قانا شەشە الاتىنىن سوز ەتتى. «سوندىقتان قازىرگى كەزدە اقش پەن رەسەي اراسىنداعى تومەندەپ كەتكەن ساياسي قارىم-قاتىناس بىزدى تولعاندىرماي قويمايدى» دەدى ول.
ەستەرىڭىزدە بولسا, ەلىمىز اقش ازا­مات­تارى ۇشىن ۆيزاسىز رەجيم ەنگىزگەن ەدى. پرەزيدەنت ۆاشينگتوننان قازاق­ستاندىقتارعا قاتىستى قارىمتا جاۋاپ كۇتەتىنىن جاسىرعان جوق. مۇنداي قادام ارقىلى ەكى ەل اراسىنداعى ىسكەرلىك توپ وكىلدەرىنىڭ قىزمەتىنە كوپ جەڭىلدىك جاسالعان بولار ەدى.
ارينە, ەكى ەل باسشىلارىنىڭ كەز­دە­سۋىنەن كۇتەر ۇمىت كوپ. ونىڭ اقتالار كۇنى دە الىس ەمەس سەكىلدى. سەبەبى, سوز اراسىندا اق ۇي باسشىسى قازاقستاندى «باعالى ارىپتەس» دەپ اتادى. الەمدى اۋزىنا قارات­قان الپاۋىت ەل وسىلايشا بىزبەن ىنتى­ماق­تاستىقتا بولۋعا مۇددەلى ەكەنىن تانىتتى. ترامپ تاسىمىزدىڭ ورگە دوما­لاپ تۇرعانىنا سەنىم بىلدىرىپ, General Electric جانە Boeing سەكىلدى اقش-تىڭ بىرنەشە ىرى كومپانييالارىنىڭ ەل اۋما­عىنداعى تا­بىستى قىزمەتىنە توقتالدى. ارينە, ەلىمىز­دىڭ عالامدىق قاۋىپ-قاتەرلەرگە تويتارىس بەرگەنى دە ترامپتىڭ نازارىنان تىس قال­عان جوق. تىپتى ەلباسى­نىڭ الەمدىك ارەنادا ۇلكەن قۇرمەتكە يە ەكەنىن دە مويىندادى.

نۇرتورە جۇسىپ, نيۋ-يورك

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*