دامۋدىڭ داڭعىل جولى

1169
0
بولىسۋ:

«قازاقستان ەلدىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن كەڭ كولەمدەگى يننوۆاتسييالىق يندۋسترييالاندىرۋدى جۇرگىزۋدە. العاشقى بەسجىلدىعىندا (2010-2014 ج.ج.) يندۋسترييالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 3 تريلليون تەڭگە تۇراتىن 770 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. ەكىنشى بەسجىلدىقتان (2015-2019) باستاپ 2,5 تريلليون تەڭگەنىڭ 310 جوباسى ىسكە قوسىلدى, 25,5 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى (2017 ج. قىركۇيەك)».

يننوۆاتسييالىق-يندۋسترييالان­دىرۋدى جۇرگىزۋ تاقىرىبىنا ەلباسىنىڭ «تاۋەلسىزدىك داۋىرى» كىتابىنىڭ 13-تارماق­شاسىندا ورىن بەرىلگەن. دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ ماقساتىندا «قازاق­ستاننىڭ يندۋسترييا­لاندىرۋ كار­تاسى» بەكىتىلىپ, 2010 جىلدان باستاپ «ۇدەمەلى يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزىندە قانشاما وندىرىس ورىندارى بوي كوتەرگەن ەدى. سونىڭ ارقاسىندا جۇمىسسىز جۇرگەندەر ۇشىن ەكى قول­عا بىر كۇرەك تابىلا قويدى. بۇ­گىن­دە سول داستۇردى جال­عاۋ ماقساتىن­دا 2016-2019 جىل­­دارعا ارنالعان ۇدەمەلى يندۋسترييا­لاندىرۋدىڭ ەكىنشى بەس­­جىل­دىعىنىڭ جوباسى جاسالدى.

ونىڭ ناتيجەسىنە يندۋس­ترييالاندىرۋ كۇندەرى وتكىزىلە باستاعان 2011 جىلدان باستاپ, جىلىنا ەكى رەت – شىلدە مەن جەلتوقساندا يندۋسترييالدى دامۋ باعدارلاماسىنىڭ قورىتىن­دىلارى شىعارىلعاندا كوز جەتكىزىپ جۇرمىز. ياعني, جالپى­ۇلتتىق تەلەكوپىر فورماتىندا ايماقتاردىڭ ەسەبى تىڭدالىپ, جوبالاردىڭ تۇساۋى كەسىلىپ, قانشاما جاڭا وندىرىس وشاقتارى ىسكە قوسىلدى. ماسەلەن, 2017 جىلعى 6 جەلتوقساندا يندۋس­ترييالاندىرۋ كۇنى شەڭبەرىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتى­سۋىمەن وتكەن تەلەكوپىر رەجى­مىندە «تەز بالقىتىلاتىن اۆتومو­بيل دوڭعالاقتارىن وندىرۋ» («كيك پاۆلودار» جشس) جانە «پاۆلو­دار» اەا اۋماعىندا قوسپالى اليۋمينيي وندىرىسى («Giessenhause» جشس) جوبالارى رەسمي ىسكە قوسىلعان بولاتىن.
بۇل تۇرعىدا ەلباسى ەڭبەگىندە: «2003 جىلدىڭ ساۋىرىندەگى جولداۋىمدا مەن مينەرالدى شيكىزات جاڭعىرتىلمايتىن رە­سۋرس سانا­لاتىنىن, ال كەن ورىن­دارىنىڭ كوپ ۇزاماي سارقى­لاتىنىن ەسكەرت­كەن بولاتىنمىن. بولا­شاقتا بۇل ماسەلە ەكونو­ميكالىق تاۋەلسىزدى­گىمىزدەن ايىرىلۋعا اپارىپ سوعۋى دا مۇمكىن ەدى. جاعدايدىڭ وسىنداي سيپات الۋىن بولدىرماس ۇشىن ۇكىمەتكە قازاق­ستاننىڭ يندۋس­ترييالدى-يننوۆا­تسييالىق دامۋ ستراتەگيياسىن جاساۋ تاپسىرىلدى. 2003 جىلدىڭ 20 مامىرىندا ستراتەگييا بەكىتىلدى. ول ەلدىڭ تۇراقتى دامۋىن, ۇلتتىق ەكونو­ميكانىڭ جاڭعىرۋ, ارتا­راپتانۋ جانە جوعارى باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ارقىلى شيكىزات باعىتىنان يندۋسترييالدى-ين­نوۆاتسييالىق دامۋ تاراپىنا قاراي وتۋىن كوز­دەيدى. ستراتەگييا اياسىندا مىنا­داي ماڭىزدى مىن­دەتتەر بەلگىلەن­دى: ەكونوميكا قۇرىلى­مىن وزگەر­تۋ جانە شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ۇلعايتۋ, ەڭبەك ونىم­دىلىگىن ارتتىرۋ جانە ەنەر­گييانىڭ جۇمسالۋىن ازايتۋ, ين­دۋسترييال­دى دامۋدى كادرلار­مەن قامتاما­سىز ەتۋ; قارجى جۇيەسىنىڭ مىعىمدى­عى, وتاندىق وندىرۋشى­لەر ۇشىن قو­لايلى كاسىپكەرلىك كليمات پەن ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋ, ونەركاسىپ پەن عىلىمي-تەحنيكا­لىق سالانى وزارا بايلانىستىرۋ, مەملەكەتتىك ستاندارتتاردى حا­لىق­ارالىق تالاپتارمەن ۇيلەس­تىرۋ. يندۋس­ترييالدى-يننوۆاتسييا­لىق دامۋ ستراتەگيياسى شيكىزات ەكو­نوميكا­سىنان ارتاراپتاندى­رىلعان ەكونوميكاعا كوشۋدىڭ الگوريتمىن انىقتادى» دەيدى.
راسىمەن دە, سونىڭ نەگىزىندە قازاقستاندا جاڭا وندىرىستەر, تىپتى تۇتاس سالالار پايدا بولدى. مى­سالى, 2011 جىلى استانا قالاسىن­داعى «تۇلپار-تالگو» جولاۋشىلار ۆاگوندارىن وندىرۋ زاۋىتىنىڭ, الماتىداعى مەترو­پو­ليتەننىڭ, بالقاشتاعى «سارى قازىنا» كا­تودتى مىس زاۋىتىنىڭ, جامبىل وبلىسىنداعى «سۋپەر فارم» مەديتسينا بۇيىمدارى زاۋىتىنىڭ, سەمەي تەرى-بىلعارى كوم­بينا­تىنىڭ, الماتى وبلى­سىندا «بايسەركە اگرو» ەت وڭدەۋ كە­شەنىنىڭ, «شىمكەنت-كا­شەمير» توقىما وندىرىسىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. سونداي-اق شارىن وزەنىندە مويناق گەس-ى, «جەتىگەن – قورعاس» جانە «وزەن – تۇرىك­مەنستان شەكا­راسى» تەمىرجول جەلىلەرى جانە ۇلتتىق تسيفرلى تەلەراديو حابار­لارىن تاراتۋ جەلىلەرى جانە جاڭا قازاقستاندىق «24.kz» تەلەارناسى ىسكە قوسىلعان ەدى.
يندۋسترييالاندىرۋدىڭ 6 جىلى ىشىندە ەلىمىزدە 900 جاڭا كاسىپورىن قاتارعا قوسىلعان. 2010 جىلدان باستاپ, ونىم وندىرۋشى سەكتورعا سالىنعان ينۆەستيتسييا 26 ميلليارد دوللاردان اسقان. تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسييانىڭ اربىر بەسىنشى دوللارى ونىم وڭدەۋگە جۇمسالادى. سوڭعى 7 جىل ىشىندە يندۋس­ترييالاندىرۋ كار­تاسى اياسىندا 5 جارىم تريلليون تەڭگەگە مىڭنان استام جوبا قولعا الىنىپ, 101 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلدى. سوڭعى 9 ايدا 800 ملرد تەڭگەگە 52 جوبا ىسكە قوسى­لىپ, 4 جارىم مىڭ ازامات جۇ­مىسقا ورنالاستى.
قازىرگى تاڭدا قازاقستاندىق ونىمدەر 112 ەلگە ەكسپورتقا شىعا­رىلادى. وڭدەۋشى سەكتوردىڭ ەكو­نوميكانىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى 2017 جىلدىڭ بىرىنشى جارتى­جىل­دىعىنىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا, شامامەن 12 پايىزعا, ونەر­كاسىپتە 9 ايدىڭ قورىتىن­دىسى بويىنشا 41 پايىزعا, ەكسپورتتا 8 ايدا 33 پايىزعا دەيىن وستى.
مىسالى, استانا اكىمدىگى ين­دۋسترييالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 2010-2016 جىلدار ارالىعىندا ەلوردادا جالپى سوماسى 232,6 ملرد تەڭگە بولاتىن 24 جوبا ىسكە اسىرىل­عانىن جانە سونىڭ ارقاسىندا شامامەن, 3 مىڭ جۇمىس ورنى قۇ­رىلعانىن مالىم­دەگەن بولاتىن. سول سيياقتى, رەس­پۋبلي­كامىزدىڭ ار ايماعىندا كوپتەگەن جوبالار قولعا الىنىپ, ىسكە قو­سىلىپ, وڭىر تۇرعىندارى جۇمىس­پەن قامتىلدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ يندۋسترييا­لان­دىرۋعا قاجەت جاڭا ماماندار دايارلاۋدى دا تاپسىرعان بولاتىن. سەبەبى, وندىرىستىك-تەحنولوگييالىق ماسەلەلەردى شەشۋ ۇشىن ين­جەنەرلەر مەن زەرتتەۋشى مامان­دار قاجەتتىلىگى تۋىندادى. ەلباسى جولداۋىندا تەحنيكالىق كادر­لاردى دايىنداۋ جۇيەسىن بارىنشا دامىتۋ قاجەتتىگىن, گەرمانييا, كانادا, اۆسترالييا جانە سينگا­پۋرمەن بىرلەسە الدىڭعى قاتارلى ورتالىقتار قۇرۋ كەرەكتىگىن ەسكەر­دى. مامانداردى دايارلاۋ ماقسا­تىندا بىلىم بەرۋدىڭ دۋالدى جۇيە­سىنىڭ «جول كارتاسى بەكىتىلگەنىن, 2014 جىلدان باستاپ «سەرپىن – 2050» بىرەگەي كوشى-قون وقۋ باع­دارلاماسى جۇزەگە اسا باستاعانىن, «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ باستا­ماسىمەن 2016 جىلى جاستاردىڭ Nurintech يننو­ۆاتسييالىق جوبالار بايقاۋى­نىڭ ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقانىن ەرەكشە ايتۋعا بولادى.
توق ەتەرىنە كەلسەك, ماقساتتى تۇردە قولعا الىنعان قازاقستان­نىڭ يندۋسترييالاندىرۋ كارتاسى­نىڭ حالقىمىز ۇشىن جەمىسى مول بولدى دەي الامىز, سونداي-اق ال­دا­عى جىلدارى دا بەرەرى كوپ­تىگىنە سەنىم زور.
نۇراي راحىم

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*