ۇكىمەت جىلجابار وتىرىسىن وتكىزدى

1420
0
بولىسۋ:

شەتەلدىك ۇيىمداردىڭ فيليالدارى قا­زاقستاندىق كومپانييالارمەن ەندى تەك تەڭگە­دە ەسەپ ايىرىسۋعا مىندەتتەلەدى. بۇل – ۇلتتىق مۇددەلەر مەن ۇلتتىق ۆاليۋتاعا قوسىمشا قول­داۋ بولماق. بۇل جاڭالىق ەل ۇكىمەتىنىڭ بيىلعى جىلجابار سوڭعى وتىرىسىندا جارييا ەتىلدى. جيىندا ۇكىمەت مۇشەلەرى قىسقى جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنىڭ وتۋ بارىسىن قارادى.

استاناداعى EXPO – 2017 حالىقارالىق كورمەسىندە پاش ەتىلگەن تەحنولوگييالاردى ەلىمىزدە وندىرۋ, «اقىلدى قالالار» جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى تالقىعا سالىندى. بۇدان بولەك ۆاليۋتانى رەتتەۋ جانە ۆاليۋتانى باقىلاۋ تۋرالى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان جاڭا زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. ەل ۇكىمەتى 2018 جىلعا ار­نالعان وزىنىڭ «زاڭ جوبالاۋ جۇ­مىستارى جوسپارىنىڭ» جوباسىن پىسىق­تاپ, جاڭا جىلدا پارلامەنتكە قانداي قۇجاتتاردى ەنگىزەتىندەرىن ايقىنداپ الدى.
بىرىنشى ماسەلە, باس ەنەر­گەتيكتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندىق تۇتىنۋ­شىلار ەلەكتر جانە جىلۋ قۋاتىمەن تولىق كولەمدە قامتاماسىز ەتىلگەن.
– ەلەكتر ستانسالارىندا بيىلعى جىلعا جوسپارلانعان جوندەۋ جۇمىستارى اياقتال­دى. 8 ەنەرگەتيكالىق بلوك, 57 قازاندىق, 35 تۋربينا, سونداي-اق 24 مىڭ شاقىرىم ەلەكتر جەلىسى جوندەلدى, – دەدى ەنەرگەتيكا مينيسترى ق.بوزىمباەۆ.
جالپى العاندا, وتاندىق ەلەكتر ستانسالارىنىڭ وتىن قويمالارىندا 4,3 ملن توننادان استام كومىر جانە 111 مىڭ توننا مازۋت قوردالانعان. بۇل «بەكىتىلگەن نورمالارعا سايكەس كەلەدى» دەپ باعالاندى. ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋمەن قامتۋ اۋماقتارىنىڭ قازاندىقتارىندا كومىر قورى 792,4 مىڭ توننانى (نورماتيۆ – 442,7 مىڭ توننا), مازۋت قورى – 108 مىڭ توننانى (نورماتيۆ – 83,6 مىڭ توننا) قۇرايدى. مينيستر 2017-2018 جىلعى كۇزگى-قىسقى كەزەڭ باستالعالى بەرى «بىرىڭعاي ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيە» ەلەۋلى تەحنولوگييالىق بۇزۋشىلىقتارسىز جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن جەتكىزدى.
سونىمەن بىرگە, قانات بوزىمباەۆ بۇل باعىتتا ورىن الىپ وتىرعان ولقىلىقتارعا دا توقتالدى.
– كەيبىر جەرلەردە جوندەۋ جۇمىستارى كەشىكتىرىلۋدە. مىسالى, 2015 جىلى باستالعان شاردارا سۋ ەلەكتر ستانساسىندا 2 گيدروگەنەراتوردى جاڭارتۋ وسى كۇنگە دەيىن اياقتالماعان. وسىعان بايلانىستى ستانسادا سۋ ماقساتسىز, بوس اعىپ جاتىر. ونىڭ جۇمىستارىن اياقتاۋ تەك كەلەسى جىلعا جوسپارلانعان. سۋ رەسۋرستارىن تيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا «سامۇرىق-ەنەرگو» اكتسيونەرلىك قوعامى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋ ۇشىن قوسىمشا شارالار قابىلداۋى قاجەت, – دەپ ۇسىنىس ەنگىزدى ەنەرگەتيكا مينيسترى.
ونىڭ مالىمەتىنشە, «ماەك-قازاتوم­ونەركاسىپ» جشس-نىڭ №2 جىلۋ ورتالى­عىندا 28 جانە 30 قاراشا كۇندەردى اۆتو­مات­تىق رەتتەۋ جۇيەسى جۇمىسىنىڭ تۇر­اق­­­سىز­دانۋى سالدارىنان بيىل عانا جون­­­دەۋ­دەن وتكەن 6 جانە 9-تۋربينالاردا اپات­­تىق جاعدايلار ورىن الىپتى. بۇل ماڭ­عىستاۋ جانە باسقا ەلدىمەكەندەردىڭ تۇتىنۋ قابىلەتىنىڭ شەكتەلۋىنە اكەلىپ سوققان.
وسى «ماەك-قازاتومونەركاسىپتىڭ» №1-جىلۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ 1-ەنەرگە­تيكالىق بلوگىندا روتوردىڭ اۋىستىرىلۋى الى كۇنگە اياقتالماعان كورىنەدى. سوندىقتان باس ەنەرگەتيك «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانيياسىنا ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدى­گىمەن بىرلەسىپ, «ماەك قازاتومونەر­كاسىپتىڭ» ەلەكتر ستانسالارىنىڭ تۇراقتى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ۇشىن تيىستى شارالاردى دەرەۋ قابىلداۋدى ۇسىندى.
ول بۇدان بولەك, كەيبىر قالالاردا تۇتاس اۋداندار مەن كوشەلەردى ەلەكتر قۋاتىنان ۋاقىتشا اجىراتۋ فاكتىلەرى تىركەلىپ وتىرعانىن حابارلادى.
– جىلىتۋ ماۋسىمى باستالعالى بەرى دال اياز قىسقان شاقتا جىلۋ جەلىلەرىنىڭ تەمپەراتۋرالىق كەستەنى ساقتاماۋىنىڭ 37 فاكتىسى تىركەلۋدە. بۇل وتكەن جىلعىدان 3 ەسەدەي از. بۇل فاكتىلەردىڭ ەڭ كوپ كولەمىنە كوكشەتاۋ اۋداندىق قازاندىعىندا جول بەرىلگەن. سونىمەن بىرگە, ەلەكتر ەنەرگييا­سىن اعىتىپ تاستاۋ, تۇتىنۋشىلارعا شەكتەۋ ەنگىزۋ دەرەكتەرى كەزدەسۋدە. اتاپ ايتقاندا, استانا قالاسىندا ونىڭ – 21 وقيعاسى, الماتى قالاسىندا – 19, الماتى وبلىسىن­دا – 7, سونداي-اق پەتروپاۆل قالاسىنىڭ جىلۋ جەلىلەرىندە – 17, پاۆلودار وبلىسىن­دا 2 وقيعاسى تىركەلدى, – دەدى ق.بوزىمباەۆ.
وز كەزەگىندە ينۆەستيتسييالار جانە دامۋ مينيسترى جەڭىس قاسىمبەك كومىر تاسى­مالداۋعا قاتىستى جاعدايدى تىلگە تيەك ەتتى. بۇگىندە قازاقستاندا كومىر جەتكىزۋگە ارنال­عان اشىق ۆاگوندار سانى 50 مىڭنان اسادى. دەگەنمەن شەتەلدەن قوسىمشا ۆاگوندار العىزۋعا تۋرا كەلىپتى. دالىرەك ايت­قاندا, رەسەيدىڭ جەكە وپەراتور-كومپانييالارىنان 7 مىڭ جانە گرۋزين تەمىرجولىنان 314 شا­عىن ۆاگون تارتىلدى. ناتيجەسىندە, جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىن­دىق باستالعان 1 مامىر­دان بەرى 43,5 ملن توننادان استام كومىر تاسىمالدانعان. بۇل جوسپاردىڭ 98 پايىزىن قۇرايدى.
– تاسىمالداۋدى تولىق قامتاماسىز ەتۋ ۇشىن جۇك جونەلتۋشىلەر, جۇك الۋشىلار مەن تاسىمالداۋشى اراسىندا ىشكى رەسپۋبليكا­لىق قاتىناستا جۇك جونەلتۋ بويىنشا تىكە­لەي ارى ۇزاقمەرزىمدى كەلىسىمشارتتار جاسال­دى. وسى ارقىلى جازعى ۋاقىتتا كومىر تاسۋ كو­لەمىنىڭ بىركەلكى تۇردە تەڭ بولىنۋى قامتا­ما­سىز ەتىلدى, – دەپ سەندىردى جەڭىس قاسىمبەك.
ونىڭ مالىمدەۋىنشە, بيىل جىلىتۋ ماۋ­سىمى بارلىق وڭىردە تۇراقتى تۇردە جۇرىپ جاتىر. مينيسترلىك جىلۋ بەرۋ, سۋمەن جابدىقتاۋ جانە كارىز جەلىلەرىندە تەحنو­لوگييالىق اقاۋلاردى بولدىرماۋ ماق­ساتىندا­ جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنىڭ بارىسىنا موني­تورينگ جۇرگىزىپ, قاداعالاپ وتىرعان كورىنەدى.
– جىلۋ بەرۋ ماۋسىمى باستالعالى, تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋشى كوممۋنالدىق جۇيەلەردە 45 تەحنولوگييالىق اقاۋ تىركەلدى. ونىڭ 11-ى جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرى ۇلەسىنە كەلەدى. وڭىرلەر بويىنشا ايتساق, سقو-دا – 5, پاۆلودار وبلىسىندا – 3, الماتى قالاسىندا, شقو جانە قاراعاندى وبلىستارىندا بىر-بىردەن وقيعا تىركەلدى. سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىندە 34 اقاۋ بولدى, سونىڭ ىشىندە استانا قالاسىندا – 26, قوستاناي وبلىسىندا – 3, پاۆلودار وبلىسىندا – 2, قاراعاندى, شقو, اتىراۋ وڭىرلەرىندە بىر-بىردەن تىركەلدى. اكىمدىكتەر اتالعان بۇزۋشىلىقتاردى قىسقا مەرزىمدە جوندەدى, – دەدى مينيستر.
ول اكىمدىكتەر تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ جۇيەلەرىنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋىنە باقىلاۋدى كۇشەيتۋلەرى جانە اقاۋلاردى جەدەل جويۋلارى كەرەكتىگىن ايتتى. سونداي-اق­­ الداعى جاڭا جىلدىق مەرەكە كۇندەرى جاۋاپ­­تى تۇلعالاردىڭ تاۋلىك بويعى كەزەك­شىلىگىن ۇيىمداستىرۋدى ۇسىندى.
ج.قاسىمبەكتىڭ دەرەگى بويىنشا جى­لىتۋ ماۋسىمىنىڭ باسىندا تۇتىنۋ­شىلاردىڭ كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە بەرەشەگى 14,5 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. قازىر بۇل سوما 11 پايىزعا تومەندەپتى.
«بۇگىندە قارىز 12,9 ملرد تەڭگەنى قۇراي­دى. ياعني, 1,6 ملرد تەڭگەگە تومەندەدى. قا­رىز­دىڭ ەڭ كوپ مولشەرى استانا (2,2 ميل­ليارد تەڭگە) جانە الماتى قالالارىندا (1,8 ميلليارد) وڭتۇستىك قازاقستان (2,7 ميلليارد), ماڭعىستاۋ (1,6 ميلليارد), اقتوبە (1,1 ميلليارد), قاراعاندى (880 ميلليون) وبلىستارىندا ساقتالىپ وتىر» دەدى ول.
جىلىتۋ ماۋسىمى بويىنشا بيىلعى جاعداي تۋرالى وبلىس اكىمدەرى جانە الماتى مەن استانا قالالارىنىڭ اكىمدەرى باياندادى.
پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ ماسەلەنى قاراۋ قورىتىندىسى بويىنشا جاۋاپتى مينيسترلىكتەر مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جىلۋ بەرۋ ماۋسى­مىنىڭ وتۋ بارىسىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىردى.
«وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي, بيىل قاتتى اياز جوق. دەگەنمەن جىلىتۋ ماۋسىمىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاۋعا تيىسپىز. الدا مەرەكەلىك كۇندەر كەلە جاتىر» دەگەن باقىت­جان ساعىنتاەۆ اكىمدەرگە «جاڭا جىل» مەيرامىندا كەزەكشىلىك ەتىپ, كوممۋنالدىق قىزمەتتەر جەلىلەرىندە اپاتتار بولماۋىنا جاۋاپ بەرەتىن تۇلعالاردىڭ كەستەلەرىن اياقتاۋدى جۇكتەدى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا ەحرو – 2017 كورمەسىندە كورسەتىلگەن تەحنولوگييالاردى ەندى ەلىمىزدە ەنگىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ەنەرگەتيكا مينيسترى ق.بوزىمباەۆ پەن بىلىم جانە عىلىم مينيسترى ە.ساعا­ديەۆتىڭ ەسەپتەرى تىڭدالدى. ەنەرگەتيكا مينيستر­لىگىنىڭ ساراپتامالىق جۇمىس توبى 4 باعىت بويىنشا ەحرو-داعى شەتەلدىك پاۆيلون­داردا ۇسىنىلعان 105 شەتەلدىك جانە 28 وتاندىق تەحنولوگييانى ىرىكتەپ الىپتى. ونىڭ ىشىندە 27 تەح­نولوگييا – مۇناي جانە گاز سالاسىنا, 7 تەحنولوگييا – كومىر ونەر­كاسىبىنە, 63-ى – ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىنا, ەنەرگييانى ۇنەمدەۋ جانە جاڭعىراتىن ەنەرگييا كوزدەرىنە, 36-سى – قالدىقتاردى باسقارۋ, سۋ تازالاۋ, اۋا ساپاسىن باقىلاۋ سەكىلدى ەكولوگييا سالالارىنا قاتىستى.
بۇل تىزىم ۇلتتىق جانە جەكەمەنشىك كومپانييالارعا, سونداي-اق اكىمدىكتەرگە «تەحنولوگييالاردى قاراستىرۋ جانە ىرىكتەۋ» ۇشىن جىبەرىلدى. مۇنىڭ سىرتىندا, بارىنشا اقپاراتتاندىرۋ ماقساتىندا تەحنولوگييالار تىزىمى بايلانىس اقپاراتتارىمەن قوسا, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ سايتىندا جارييالاندى.
«اكىمدىكتەر قازىرگى ۋاقىتتا ەنگىزۋ ۇشىن 40 تەحنولوگييانى ىرىكتەپ الدى, ونىڭ تورتەۋى 2018 جىلى ەنگىزىلەدى. ۇلتتىق كومپانييالار ەندىرۋ ماقساتىندا 15 تەحنولوگييانى ىرىكتەپ الدى, ونىڭ ەكەۋى 2018 جىلى ىسكە قوسى­لادى», – دەدى قانات بوزىمباەۆ. مىسالعا, قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمدىگى «سگك-510 گاز تالداۋ قوندىرعىسى» نەمىس تەحنو­لوگيياسىن 2018 جىلى ەنگىزۋدى جوسپارلاۋدا. ناتيجەسىندە, گازدى تۇتىنۋ ازايىپ, جى­لىنا 40 ملن تەڭگەگە جۋىق قارجى ۇنەم­دەلمەك.
«ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى» باعىتى بويىن­شا اكىمدىكتەر 26 تەحنولوگييانى تاڭداعان. سولاردىڭ بىرى – «ۇيالى تەلەفوندارعا ارنالعان تەگىن قۋاتتاۋدىڭ (زاريادتاۋ) اۆتونومدىق ستانسالارى» قىتايلىق تەح­نولوگيياسى 2018 جىلى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ەنگىزىلەدى. بۇل تەحنولوگييا تۇ­تىنىلعان ەلەكتر ەنەرگيياسىنا جۇمسالاتىن شىعىنداردى جانە قورشاعان ورتاعا جۇكتەمەنى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا اكىمدىك قىتايلىق Shenzhen كومپانيياسىمەن جابدىقتاردى جەتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى.
ماسەلەنى تالقىلاۋدى تۇيىندەگەن ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ وبلىستار اكىمدىكتەرىنە جاڭا تەحنولوگييالاردى ەنگىزۋ كەزەڭىنە كوشۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋدى تاپسىردى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا اقپارات جانە كوممۋنيكاتسييالار مينيسترى داۋرەن اباەۆ قازاقستاندا «اقىلدى قالالار» جوبالارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى حاباردار ەتتى. Smart City تۇجىرىمداماسى بارلىق قالالىق قىز­مەتتەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىت­تالعان. بۇل رەتتە «اقىلدى قالانىڭ» نەگىزگى سيپاتتامالارى – جايلىلىق, قاۋىپسىزدىك, تيىمدىلىك جانە قورشاعان ورتاعا زيياندى تومەندەتۋ.
– «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنىڭ بىرى – ەلىمىزدىڭ بەس ىرى قالاسىندا Smart Astana, Smart Karagandy, Smart Ontystuk, Smart Almaty, Smart Aktobe سەكىلدى Smart City-دى دامىتۋ, – دەدى د.اباەۆ.
اتالعان جوبالاردىڭ باستى ورىنداۋ­شىلارى – وڭىرلەر اكىمدىكتەرى. «اقىلدى قالانى» دامىتۋ تۇرعىسىنان ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى «وڭىر تۇرعىندارىنىڭ ومىر ساپاسىن جاقسارتۋ», «ەلەكتروندى تۇردەگى مەملەكەتتىك قىزمەت­تەردىڭ ۇلەسىن ۇلعايتۋ», «قازاقستان ايماق­تارىنىڭ Smart سity حالىقارالىق رەي­تينگتەرىنە كىرۋى», «جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ارحيتەكتۋراسىن دامىتۋ», «Smart city تۇجىرىمداماسىنا سايكەس باستامالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ», «G2G, B2B جانە G2B سەگمەنتتەرىندە قاعازسىز وزارا ارەكەتتەستىكتى ىنتالاندىرۋ» بولماق.
مينيستر مەملەكەتتىك باعدارلاما ايا­سىندا «اقىلدى قالالاردىڭ» تيپتىك تۇجىرىمداماسى ازىرلەنگەنىن جەتكىزدى. وندا ينتەرنەت زاتتار, جاساندى ينتەللەكت جانە باسقا دا الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگييا­لاردى قولداناتىن جوبالاردىڭ تىزىمى كەل­تىرىلگەن. سونداي-اق قۇجات Smart City تەحنولوگييالارىن ەنگىزۋدىڭ نەگىزگى قاعيدا­لارىن, تاسىلدەرىن, ماقساتتارىن, باسىم­دىقتارى مەن مىندەتتەرىن انىقتايدى.
حالىقارالىق ستاندارتتارعا سۇيەنە وتىرىپ, قازاقستاندا Smart City سالا­سىنداعى ۇلتتىق ستاندارتتار ازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. ولار ەنەرگييا ۇنەمدەۋ, تكش, كولىك, بىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە اقپاراتتىق تەحنولوگييالار سالاسىنداعى يننوۆاتسييالىق شەشىمدەر ارقاسىندا قاۋىپسىزدىك پەن قىزمەت كورسەتۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىن, قالالىق پروتسەستەردى ورتالىقتاندىرىلعان باسقارۋدىڭ تۇبەگەيلى جاڭا مۇمكىندىكتەرىن, بىرتۇتاس تالاپتاردى رەتتەيدى. سونىمەن قاتار Smart City-دى ەنگىزۋ دەڭگەيىنە بايلانىستى قالالاردى باعالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك. ياعني, وزىندىك بىر رەيتينگى ايقىندالادى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا استانا قالا­سىنىڭ اكىمى اسەت يسەكەشەۆ, الماتى اكىمى باۋىرجان بايبەك جانە قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرلان قوشانوۆ Smart City جوبالارىن ەنگىزۋدىڭ تول تاجىريبەلەرى مەن ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى بايان ەتتى.
وسى كۇنگى جيىندا ۇكىمەت ۆاليۋتانى رەتتەۋ جانە ۆاليۋتانى باقىلاۋ سالاسىنداعى زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. ۇلتتىق بانك تورا­عاسى دانييار اقىشەۆتىڭ تۇسىن­دىرۋىنشە, بۇل قۇجاتتا شەتەلدىك ۇيىمدار فيليال­دارىنىڭ قازاقستاندىق كونترا­گەنتتەرىمەن ەسەپ ايىرىسۋلارىن تەڭگەگە اۋىستىرۋ ۇسىنىلادى. ايتپەسە, قازىرگى كەزدە شەتەلدىك كومپانييالاردىڭ ەلىمىزدەگى بولىمشەلەرى قازاقستاندىق كومپانييا­لارمەن شەتەلدىك ۆاليۋتادا ەسەپ ايىرىسا بەرەدى.
«ماسەلەن, بىلتىرعى 2016 جىلى شەتەلدىك كومپانييالار فيليالدارى قازاقستاننىڭ رەزيدەنتتەرىمەن شەتەلدىك ۆاليۋتادا جاساسقان وپەراتسييالارىنىڭ كولەمى 2,5 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. قازاقستان دسۇ-عا كىرگەننەن كەيىن ونداي فيليالدار مەن وكىلدىكتەر سانىنىڭ ودان ارى وسۋى كۇتىلەدى. بۇل ەل ىشىندەگى شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى تولەمدەردىڭ ۇلعايۋىنا اكەلەدى. بۇل ۇلتتىق مۇددەلەرگە سايكەس كەلمەيدى», – دەدى دانييار اقىشەۆ.
زاڭ جوباسى, ەگەر پارلامەنت قابىلداپ, ەلباسى قول قويسا, 2019 جىلدىڭ 1 شىلدە­سىنەن باستاپ كۇشىنە ەنەتىن بولدى.

 

ايحان شارىپ

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*