ىنتىماقتاستىق جولعا قويىلدى

1210
0
بولىسۋ:

قازاقستان EXPO – 2017 كەزىندە شىڭ ەلىنىڭ ساياحاتشىلارى ۇشىن قولدانعان 72 ساعاتتىق ۆيزاسىز رەجيمدى ەندى ۇندىستاندىق جانە يراندىق تۋريستەرگە دە ۇسىناتىن بولدى. بۇل تۋرالى ماجىلىستە وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا جارييا ەتىلدى. جيىندا Cىرتقى ىستەر مينيسترى, سونداي-اق وزگە دە جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى دەپۋتاتتارعا قازاقستاننىڭ ازييا باعىتىنداعى سىرتقى ساياساتى جايىندا باياندادى.

سوز باسىندا سىرتقى ساياسات ۆەدومس­تۆو­­سىنىڭ باسشىسى ق.ابدىراحمانوۆ ەلباسىنىڭ وز قۇرلىعىمىزداعى ەلدەرگە ساپارلارىن ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسىن شىعاردى. اتاپ ايت­قاندا, قازاقستان پرەزيدەنتى 2016 جانە 2017 جىلدارى قحر-عا ەكى رەت, سونداي-اق جاپونيياعا, وڭتۇستىك كورەياعا, يرانعا, تۇركيياعا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە, ساۋد ارابيياسىنا ساپار شەككەن ەكەن. سونىمەن بىرگە, 12 ازييالىق مەملەكەتتىڭ باسشىسى قازاقستانعا كەلىپ-قايتقان.
– ەل ىشىندەگى الەۋمەتتىك جانە ساياسي قايتا قۇرۋلار ۇشىن سىرتقى قولايلى جاع­دايلار جاساۋ, حالىقارالىق ارەنادا ۇلتتىق مۇددەلەردى قورعاۋ – سىم جۇمى­سىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى بولىپ وتىر. بىز «100 ناقتى قادام» ۇلت جوس­پارى, قازاقستاننىڭ ۇشىنشى جاڭعىرۋى جانە رۋحاني جاڭعىرۋ ستراتەگيياسى اياسىندا وتانىمىزدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋدامىز, – دەدى مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى زامانعى ازييا «الەمنىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە» اينالۋدا. جەر تۇرعىندارىنىڭ 4 ميللياردى ازييانى مەكەن ەتەدى. قازىردىڭ وزىندە ازييالىق 7 مەملەكەت عالامشارداعى ەڭ ىرى ەكونومي­كالاردىڭ «جيىرمالىعىنا» كىرەدى. ساراپشىلار بۇل عاسىر «ازييانىڭ داۋىر­لەيتىن كەزەڭى» بولاتىنىن بولجايدى.
ق.ابدىراحمانوۆ بۇل بايلاممەن كەلىسەتىنىن جانە ازييا الەم بەينەسىن وزگەرتۋى مۇمكىندىگىن ايتادى.
– ازييا شىعىستىق مەنتالدىلىققا نەگىزدەلگەن جاھاندىق دامۋدىڭ جاڭا مودەلىن ۇسىنۋدا. «يستەرنيزاتسييا» (eas­tern – شىعىس­تىق) اتتى گەوساياسي تەرمين شىعىسقا تان بىرلەسە دامۋدى جانە كوللەكتيۆيزمدى قاراس­تىرادى, – دەدى ول. سوندىقتان قازاقستان تول قۇرلىعىمىز­داعى بەلدى مەملەكەتتەرمەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتى دا ورىستەتۋدە.
ۇزاقمەرزىمدى وسى جۇمىس العاشقى جەمىستەرىن دە بەرۋدە. مىسالعا, قا­زاقستاننىڭ ازييالىق ەلدەرمەن وزارا ساۋدا كولەمى وتكەن جىلعى ۇقساس مەرزىم­مەن سالىستىرعاندا, بيىلعى قاڭتار-قىركۇيەك ارالىعىندا 23 پايىزعا وسىپ, 13,3 ميلليارد دوللارعا جەتتى.
– بىرىنشى كەزەكتە, قازاقستان قىتايمەن جان-جاقتى ستراتەگييالىق ارىپتەستىكتى دامى­تۋعا ۇلكەن مان بەرەدى. بىز سىندارلى ىنتى­ماقتاستىق دينامي­كاسىن وڭ باعالايمىز. ارامىزدا سەنىم مەن تاتۋ كورشىلىكتىڭ جو­عارعى دەڭگەيى ساقتالۋدا. بۇگىندە قىتاي گەوساياسي ىقپالى وسىپ كەلە جاتقان قۋاتتى, ەكو­نوميكالىق الەۋەتتى, اۋقىمدى قارجىلىق جانە تەحنولوگييالىق مۇمكىندىكتەرى بار مەملەكەت. بەيجىڭ ون جىل مەرزىم ىشىندە ەلى­مىزگە 14 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەس­تيتسييا سالدى. ول – قازاقستاننىڭ نەگىزگى شەتەلدىك ينۆەستورلارىنىڭ بىرى, – دەدى مينيستر.
كورشى ەكى ەل «جوعارى دەڭگەيدە قارقىندى ديالوگتى ساقتاپ وتىر». قحر توراعاسى بولىپ سايلانعالى بەرى سي تسزينپين قازاقستانعا 3 رەت ساپارلادى. ەلباسى وسى كەزەڭدە قىتايعا 5 رەت بارعان. قازىر قازاقستان «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن قىتايلىق «بىر بەلدەۋ. بىر جول» باستاماسىمەن ۇشتاستىرۋدا. ايتقانداي, بۇل جاھاندىق باستاماسىن سي تسزينپين 2013 جىلى «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى» دارىسى كەزىندە العاش جارييا ەتكەن.
«قازاقستان «بىر بەلدەۋ. بىر جول» بويىن­داعى بىرىنشى ەل بولعاندىقتان, ەۋروپانىڭ قىتايمەن نەگىزگى بايلا­نىسىنىڭ بۋىنى جانە ەۋرازييالىق كونتينەنتتىك كوپىردىڭ باستى بولىگى سانا­لادى. قىتايمەن ارادا ەكونو­ميكانىڭ تۇرلى سالالارىندا جالپى سو­ماسى 26 ميلليارد دوللار بولاتىن ەلۋدەن اس­تام بىرلەسكەن وندىرىس جوبالا­رىنىڭ تىزىمى بە­كىتىلگەن. ونىڭ بەس جوباسى ىسكە قوسىلدى», – دەدى قايرات ابدىراحمانوۆ.
ونىڭ مالىمەتىنشە, ۇلى دالا ەلى كۇن­شىعىس ەلىمەن دە جان-جاقتى ىنتى­ماق­تاس­تىقتى جولعا قويۋدا. قازاق ەلى مەن جاپونييا 2016 جىلدان بەرى ستراتەگييالىق سەرىكتەستەر. كولىك, مۇناي حيميياسى, قار­جى جانە اتوم ەنەرگەتيكاسى سالالارىندا شامامەن 1,2 ميلليارد دوللار كولە­مىندەگى 13 ەكىجاقتى كوممەر­تسييالىق قۇجاتقا قول قويىلعان.
ول كەيىنگى ون جىل ىشىندە اراب ەلدەرىنەن قازاق ەلىنە كەلگەن ينۆەستي­تسييالاردىڭ جالپى اۋقىمى 2,5 ميلليارد دوللاردى قۇراعانىن ايتتى. قايرات قۇدايبەرگەنۇلى موڭعولييادا ۇلكەن قازاق دياسپوراسىنىڭ بولۋىنا وراي بۇل ەل دە قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىندا ماڭىزدى ورىن الاتىنىن جەتكىزدى. بۇل رەتتە بايان-ولگەي ايماعىندا كونسۋلدىق بەكەت اشۋ, ەلىمىزدى موڭعولييامەن باي­لانىستىراتىن اۆتوكولىك جولىن سالۋ ەكىجاقتى ىنتىماق­تاستىقتىڭ باسىم­دىقتى ماسەلەلەرى بولىپ ەسەپتەلەتىنى مالىمدەلدى.
– وڭتۇستىك كورەيا – ونەركاسىپتى دامىتۋ جانە ۇلتتىق ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋ بويىنشا بىزدىڭ نەگىزگى ارىپتەستەرىمىزدىڭ بىرى. ون جىل ىشىندە «تاڭعى سامال ەلىنىڭ» قا­زاقستان ەكو­نوميكاسىنا ينۆەستيتسيياسى 4,6 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. ەلباسىنىڭ 2016 جىلعى قاراشاداعى كورەياعا مەم­لەكەتتىك ساپارى بارىسىندا ستراتەگييالىق سەرىكتەستىكتى ودان ارى تەرەڭدەتۋ تۋرالى بىرلەسكەن دەكلاراتسيياعا جانە 640 ميلليون دوللار سوماسىنداعى 18 كەلى­سىمگە قول قويىلدى, – دەدى سىم باسشىسى.
سولتۇستىك كورەيامەن ارادا الاڭداۋشى­لىقتان باسقا ەشتەڭە جوق. «كحدر-دىڭ يادرولىق زىمىران باع­دارلاماسى ازيياداعى قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ بىرى بولىپ سانالادى. بۇل ەل تەك 2017 جىلى عانا 14 بالليستيكالىق زىمىران ۇشىردى جانە التىنشى يادرولىق سىناعىنىڭ ساتتى وتكەنىن مالىمدەدى. بىز پحەنياننىڭ يادرولىق قارۋسىز بولا­شاقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ۇجىمدىق كۇش-جىگەرگە نۇقسان كەلتىرەتىن جاۋاپسىز ساياساتىنا قاتىستى جالپى ايىپتاۋلارعا قوسىلامىز!» – دەدى قايرات ابدىراحمانوۆ.
دەپۋتاتتار سۇراقتارىنا جاۋابىندا سىرتقى ىستەر مينيسترى ديپلوماتييالىق تولقۇجات يەلەرىن ۆيزادان بوساتۋ تۋرالى قازاقستاننىڭ 66 ەلمەن جانە حالىقا­رالىق ۇيىمدارمەن كەلىسىمى بارلىعىن, ال قىزمەتتىك پاسپورت يەلەرى ۇشىن 44 مەملەكەتپەن ارامىز­دا ۆيزاسىز رەجيم ورناتىلعانىن حابارلادى. بيىل بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىمەن ارامىزدا بارلىق پاسپورت يەلەرى ۇشىن ۆيزاسىز ساپارلار تۋرالى كەلىسىم بەكىتىلگەن.
«دەمالىس ماۋسىمىندا امىرلىكتەرگە قاشان ۆيزاسىز بارۋىمىزعا جول اشى­لاتىنى تۋرالى قازاقستاندىقتار بىزگە جيى سۇراۋ سالادى. قازاقستان وز تارا­پىنان بۇل ۇشىن قاجەتتى بارلىق جۇمىس­تاردى جۇرگىزدى. تيىستى مەملە­كەتارالىق كەلىسىمدى راتيفيكاتسييالادى. ەندى باا-گە كىرەتىن بارلىق امىرلىكتەر جاقىندا بۇل كەلىسىمدى راتيفيكاتسييالاپ شىعادى جانە ول تۋرالى بىزدى قۇلاعدار ەتەدى دەپ كۇ­تىلۋدە. بۇل بارلىق قا­زاقستاندىق تۋ­ريس­تەر ۇشىن ۇلكەن جاڭا­لىق بولادى!» – دەدى ق.ابدىراحمانوۆ. ول وسىعان ۇقساس كەلىسىم تايلاند كورولدىگىمەن ارادا دا بەكىتىلگەنىن مالىم ەتتى.
وز كەزەگىندە مادەنيەت جانە سپورت مي­نيستر­لىگىنىڭ تۋريزم يندۋستريياسى كوميتە­تىنىڭ تورايىمى ماينيۋرا مۋرزاماديەۆا ۆيزالىق جانە كوشى-قون رەجيمىن جەڭىلدەتۋ ماسەلەلەرىمەن ەندى وز كوميتەتى اينالىسا­تىنىن جانە بۇل باعىتتا سىم-مەن بەلسەندى جۇمىس جاساپ جاتقاندارىن ايتتى.
– قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان 66 ەل­مەن ارادا ۆيزاسىز رەجيم ورناتتى. بۇل رەتتە ەلىمىزدەن 4-5 ساعاتتىق ۇشۋ قاشىق­تى­عىن­دا ورنالاسقان ەلدەرمەن ۆيزالىق جا­نە ميگرا­تسييالىق رەجيمدى جەڭىلدەتۋ بويىنشا جۇمىس جاسالۋدا. ويتكەنى بۇل – تۋ­ريزم تۇرعىسىنان بىزدىڭ باسىم­دىقتى ايماعىمىز جانە وعان رەسەي, قىتاي, ۇندىستان, يران جانە پارسى شىعاناعى ەلدەرى كىرەدى, – دەدى ول.
كوميتەت تورايىمى EXPO – 2017 حالىقارالىق كورمەسى كەزىندە تەك قىتاي ازاماتتارىنا ارنالعان جانە الماتى مەن استانا اۋەجايلارىندا عانا جۇمىس جا­ساعان «72 ساعاتتىق ۆيزاسىز ترانزيت» پي­لوت­تىق جوباسى سىناقتان وتكىزىلگەنىن ەسكە سالدى.
سونىڭ ارقاسىندا كورمە وتكەن ۇش ايلىق مەرزىم ىشىندە قحر-دان بىزگە 4,5 مىڭ تۋريست ۇشىپ كەلدى. بىزدىڭ ەسەبىمىز بويىنشا ولار وسى مەرزىم ىشىندە ەلىمىزدە 1,5 ميلليون دوللار قالدىردى. سوندىقتان قىتايعا ارنالعان بۇل رەجيم 2018 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ۇزارتىلدى. بۇگىندە ۇندىستان مەن يران ازاماتتارى ۇشىن دە دال وسىنداي 72 ساعاتتىق ۆيزاسىز رەجيم ەنگىزگەلى وتىرمىز» دەگەن م.مۋر­زاما­ديەۆا تۋريستەر اعىنىن ار­تتىرۋ باعى­تىندا باسقا دا جوبالار مەن باس­تا­­مالار جۇزەگە اسىرىلاتىنىن مالىمدەدى.
ۇكىمەتتىك ساعات قورىتىندىسى بويىن­شا ماجىلىس دەپۋتاتتارى قا­زاقستان­نىڭ ازييالىق باعىت بويىنشا سىرتقى ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ جۇمىس­تارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندە مەملەكەتتىك ورگاندارعا ۇسىنىمدار قابىل­دادى. ۇسىنىمدار ۇكىمەتكە جىبەرىلەدى.

 

ايحان شارىپ

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*