قارىز قايتارىمىمەن كوركەم

1088
0
بولىسۋ:

جالپى وتىرىستى جۇرگىزۋ ۇشىن ماجىلىس زالىنا ەنگەن پالاتا توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليندى دەپۋتاتتار مەن جيىنعا قاتىسۋشىلار ەرەكشە قارسى الدى. نۇرلان نىعماتۋللين ەلورداداعى رەسپۋبليكالىق كارديولوگييالىق ورتالىقتا جۇرەگىنە وتا جاساتىپ, ەمدەلۋدەن ورالعان بولاتىن. حالىققا جانە ارىپتەستەرىنە قولداۋ كورسەتكەندەرى ۇشىن العىسى مەن ىقىلىس-ىلتيپاتىن بىلدىرگەن سپيكەر دەنساۋلىعىنىڭ قازىر جاقسى ەكەنىن دە حابارلادى. 

ماجىلىس وسى وتىرىسىندا ماڭىزدى بىرنەشە زاڭ جوبالارىن قارادى. اتاپ ايتقاندا, قالاۋلىلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كەدەندىك رەتتەۋ تۋرالى» كودەكسىنىڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا ىلەسپە تۇزەتۋلەرىمەن بىرگە قاراپ, ماقۇلدادى. بۇل قۇجاتتىڭ بىر جاڭالىعى سول, ەندى سىرتقى ەكونومي­كالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلار­عا تاۋارلاردى كەدەندىك دەكلارا­تسييالاۋ كەزىندە ەسەپتەلەتىن كەدەندىك باجداردى بىردەن تولەمەي, كەيىنگە قالدىرۋعا نەمەسە بولىپ تولەۋگە مۇمكىندىك بەرىلەدى. وسىلايشا, وتاندىق كوم­پانييالار كۇردەلى كەزەڭدە قولداۋ كورۋدە: ەگەر سالىق تولەۋگە قارجىسى بولماسا, مەملەكەت ولارعا تاۋارىن ەلگە اكەلىپ, وتكىزۋگە جانە سودان تۇس­كەن تابىسىنان ەسەپتەسۋگە رۇقسات ەتەدى. وسى ورايدا ماجىلىس باسشىسى كەدەن كودەكسى جوباسىمەن جۇمىس جاساۋ بارىسىندا دەپۋتاتتاردىڭ «كەدەندىك راسىمدەردى وڭتاي­لاندىرۋ» بويىنشا ەلباسى قويعان مىندەتتەردى باسشى­لىق­قا العاندارىن جەتكىزدى.
– ەلباسىنىڭ ۇلت جوسپارىنداعى تاپسىر­ماسىنا سايكەس, كەدەندىك رەتتەۋ جۇمىستارى جاڭا تالاپقا ساي ازىرلەندى. سونىڭ ناتيجەسىندە, ەكسپورتتىق جانە يمپورتتىق كەدەن راسىمدەرىن رەتتەۋ ۇشىن بارلىق جاعداي جاسالىندى. بۇل ارينە, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە, ونىڭ ىشىندە, بىزدىڭ كاسىپ­ورىن­­دارعا دا تيىمدى جۇمىس ىستەۋگە جول اشاتىن بولادى, – دەدى ن.نىعماتۋللين.
سونىمەن قاتار وسى وتىرىستا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, تەلە­راديو حابارلارىن تاراتۋ, اقپاراتتان­دىرۋ جانە بايلانىس, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىندا قوعامدىق قاتى­ناس­تاردىڭ قۇقىقتىق رەتتەلۋىن قامتا­ماسىز ەتۋگە باعىتتالعان «اقپارات جانە كوممۋني­كاتسييالار ماسەلەلەرىنە قاتىس­تى» جاڭا زاڭنىڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. جوبا بويىنشا 6 كودەكسكە جانە 16 زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى.
دەپۋتاتتار سونىمەن بىرگە, «كەيبىر كونستي­­تۋتسييا­لىق زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» كونس­تيتۋتسييالىق زاڭ جوباسىن قۇپتادى. ادىلەت مينيسترى م.بەكەتاەۆ­تىڭ تۇسىندىرۋىنشە, بۇل جوبادا بىرىنشىدەن, سوت جۇيەسى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ۇشىن بىرقاتار تۇزەتۋلەر ۇسىنى­لادى, ناقتىراق ايتقاندا, ەندى «وبلىس­تىق سوتتىڭ سۋدياسى لاۋازىمىنا كاندي­دات ۇشىن كەپىلگەرلىككە وبلىستىق سوتتىڭ سۋدياسى قول قويادى», «سوت اپپاراتىندا جۇمىس جاساعان ۋاقىت تا سۋديالىق جۇمىس وتىلىنە قوسىلادى» جانە تاعى باسقالار.
ەكىنشىدەن, زاڭ جوباسى «استانا» حالىق­ارالىق قارجى ورتالىعى تۋرالى» كونستي­تۋتسييالىق زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى كوزدەيدى. «كونستيتۋتسيياعا سايكەستەندىرۋ ماقساتىندا استانا قالاسىنىڭ شەگىندەگى اۋماقتا عانا قولدانىلاتىن ەرەكشە قۇقىقتىق رەجيم (اعىلشىن قۇقىعى) تەك قارجى سالاسىن­دا ارەكەت ەتەتىنى ناقتىلانادى. ورتا­لىق­قا بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋدى باقىلاۋدى قارجى مينيستر­لىگى مەن ورتالىقتىڭ باسقا­رۋشىسى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىراتىن بولادى», – دەدى ادىلەت مينيسترى. بۇل رەتتە دەپۋتاتتار احقو-عا رەسپۋبلي­كا­لىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجىلاردىڭ باقىلانۋىنا قاتىستى الاڭداۋ­شىلىق بىلدىردى.
– ەشكىم دە, اسىرەسە, احقو ورتا­لى­عىنىڭ باسشىلىعى وسى قارجى ورتا­لى­عى­نىڭ دەربەس­تىگىن – «مەملەكەت قار­جى­سىن جۇمساۋ ۇشىن جاۋاپكەرشىلىك بول­­­مايدى» دەپ تۇسىنبەۋلەرى تيىس. ورتا­لىق­قا بولىنگەن قارجىنىڭ ماقسات­تى پايدالانىلۋى ۇنەمى ەسەپ كوميتە­تىنىڭ باقى­لاۋىندا تۇرادى. باقىلاۋسىز قار­جى بولماۋعا تيىس. سىزدەر مۇنى ۇمىت­پاۋ­لارىڭىز كەرەك, – دەپ نىقتادى نۇرلان نىعماتۋ­للين.
سونداي-اق وتىرىستا ماجىلىس دەپۋتاتتارى قازاقستان مەن حالىق­ارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكi اراسىنداعى باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي حالىقارالىق ترانزيت دالىزىنىڭ «وڭتۇستىك-باتىس» اۆتوموبيل جول­دارىن دامىتۋ جوباسى ۇشىن بۇرىن بەكىتىلگەن «№ 7681-KZ قارىز تۋرالى كەلiسiمگە» №2-شى تۇزەتۋلەرگە قاتىستى جاڭا كەلىسىمحاتتى راتيفيكاتسييالاۋ بويىنشا زاڭ جوباسىنا كەلىسىمدەرىن بەرىپ, ونى سەناتقا جولدادى.
ەنگىزىلەتىن جاڭا تۇزەتۋلەر جوعارى­داعى جوباعا 85 شاقىرىمدىق «كۇرتى – بۋرىلبايتال» جانە 96 شاقىرىمدىق «ۇزىناعاش – وتار» جولىنىڭ قوسىمشا ۋچاسكەلەرىن قوسۋدى كوزدەي­دى. بۇل ەكى ۋچاسكەنى قارىز قارجىعا رەكونسترۋك­تسييالاۋ – كولىك جۇيەسىنىڭ تيىمدى اۆتوجول ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋدى قامتاماسىز ەتەدى جانە ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا ىقپال جاسايدى ەكەن.
بۇدان بولەك, قالاۋلىلار قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ گرۋزييا ۇكىمەتىنە بەرگەن مەملەكەتتىك كرەديتتەرىن قايتا قۇرىلىمداۋعا قاتىستى راتيفيكاتسييا­لىق زاڭ جوباسىن دا ماقۇلدادى. قارجى مينيسترى باقىت سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, گرۋزييا ۇكiمەتiنiڭ قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ الدىنداعى بورىشى 27 ميلليون 774 مىڭ دول­لار­دى قۇرايدى. ول 1992-1993 جىلدارى ەكى ەلدىڭ ۇلتتىق بانكتەرى اراسىندا وزارا ەسەپ ايىرىسۋ ناتيجەسىندە پايدا بولدى جانە مەملەكەتتىك كرەديت رەتىندە قايتا راسىمدەلدى.
– قايتادان «قايتا قۇرىلىمداۋ» تۋرالى كەلىسىمگە سايكەس, ەندى گرۋزين تاراپى قازاقستان الدىنداعى بەرەشەگىن مىناداي شارتتاردا وتەيدى: بىرىنشىدەن, گرۋزييانىڭ نەگىزگى بورىشى 2,3 ميلليون دوللارلىق قازاقستاننىڭ بالامالى بەرەشەگىن قىسقارتۋ ارقىلى ازايتىلادى. ەكىنشىدەن, قالعان بورىش بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمە – جىلدىق 4 پايىز مولشەرىندە ساقتالادى. ۇشىنشىدەن, بەرەشەكتى وتەۋ كەستەسى مەرزىمىن وتكىزگەنى ۇشىن جينالعان وسىمپۇلدى ەسەپكە المايدى جانە پاريج كلۋبى ۇسىنىس­تارىنا سايكەس ۇزارتىلادى. وسىلايشا, 2017 جىلعى كەلىسىمگە سايكەس 2017-2025 جىلدارداعى كەزەڭگە گرۋزييا تاراپىنىڭ بىزگە بەرەتىن تولەمدەرىنىڭ جالپى سوماسى 37 ميلليون 997 مىڭ 815 دوللاردى قۇرايدى, – دەدى مينيستر.
وسى تۇستا ماجىلىس توراعاسى قارجى مينيسترى­نە باسقا ەلدەردىڭ قازاقستانعا قايتارۋعا تيىس بەرەشەك­تەرىن ۋاقىتىندا رەتتەۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋدارتتى.
– گرۋزيندىك ارىپتەستەرمەن قارىز ماسەلەسىنىڭ رەتتەلگەنى جاقسى. دەگەن­مەن بۇل ارقانى كەڭگە سالۋعا سەبەپ بولماۋى كەرەك. ويتكەنى بىرقاتار ەلدەر­مەن قارىزدار بويىنشا الى رەتتەلمەگەن داۋلار بار, – دەگەن نۇرلان نىعماتۋلين ۋاكىلەت­تى ورگاندارعا قازاقستانعا قارىزى بار باسقا مەملە­كەتتەرمەن دە كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە كەڭەس بەردى. ول سونداي-اق قايتارىلعان قارجىلار بيۋدجەتتى تولتىرۋعا تيىستىگىن اتاپ كورسەتتى: «قارىزدى بەرە العان ەكەنسىزدەر, ولاردى ۋاقى­تىن­دا قايتارا بىلۋلەرىڭىز دە كەرەك. وسى قاعيدات بويىنشا جۇمىس ىستەۋلەرىڭىز قاجەت», – دەپ ەسكەرتتى ماجىلىس توراعاسى.
جالپى وتىرىس سوڭىندا بىرقاتار حالىق قالاۋلىلارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارى­نا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى.

ايحان شارىپ

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*