الەۋمەتتىك كاسىپكەردىڭ ەڭبەگى ەلەنە مە?

1040
0
بولىسۋ:

«بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنان باستاۋ العان «تۋعان جەر» جوباسى اۋ باستان-اق ۇش ماقساتتى العا قويعان ەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پايىمىنشا, بىرىنشىدەن, بىلىم بەرۋ سالاسىندا اۋقىمدى ولكەتانۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى, ەكولوگييانى جاقسارتۋعا جانە ەلدىمەكەندەردى اباتتاندىرۋعا باسا مان بەرۋدى, جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى تاريحي ەسكەرتكىشتەر مەن مادەني نىسانداردى قالپىنا كەلتىرۋدى كوزدەسە, ەكىنشىدەن, باسقا ايماقتارعا كوشىپ كەتسە دە, تۋعان جەرلەرىن ۇمىتپاي, وعان قامقورلىق جاساعىسى كەلگەن كاسىپكەرلەردى, شەنەۋنىكتەردى, زييالى قاۋىم وكىلدەرى مەن جاستاردى ۇيىمداستىرىپ, قولداۋ جاساۋ. ۇشىنشىدەن, جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن جيناقىلىقپەن جانە جۇيەلىلىكپەن قولعا الۋىن قامتاماسىز ەتۋ, حالىق اراسىندا دۇرىس تۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ارى تۋعان جەرىنە كومەك جاساعان جانداردى قولداپ, قۇرمەتتەۋدىڭ تۇرلى جولدارىن تابۋ.

بۇگىندە باعدارلاما اياسىندا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە يگى شا­رالار ويداعىداي ىسكە اسى­رىلىپ كەلەدى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» پورتالىندا جارييالانعان اقپا­راتتارعا ارقا سۇيەسەك, ەلىمىزدىڭ ار وڭىرىندە تاريحي ەسكەرتكىشتەر اشىلىپ, زييالى قاۋىم وكىلدە­رىنىڭ مەرەيتويلىق كەشتەرى وت­كىزىلىپ, ەڭ باستىسى, تۋعان جەر­لەرىنەن تۇلەپ ۇشقان كاسىپكەرلەر مەن مەتسەناتتاردىڭ ارقاسىندا تيىستى دەڭگەيدە دەمەۋشىلىك جا­سالىپ, اۋىل-اۋدانداردىڭ جاع­دايى بىرشاما تۇزەلىپ جاتىر. الەۋمەتتىك جوبالاردىڭ سان سا­لانى قامتىپ وتىرعانى قۋانتادى. بىر جاعىنان, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا, بالالار ۇيىنىڭ تاربيە­لەنۋشىلەرى مەن قارتتار ۇيىنىڭ تۇرعىندارىنا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتىلسە, ەكىنشى جاعىنان, سپورت­تىق-پاتريوتتىق, ەكولو­گييالىق شارالاردىڭ سانالۋان­دىعى جوبانىڭ بىر جۇيەگە كەلىپ جاتقانىن اڭعارتىپ تۇرعانداي.
«تۋعان جەر» سيياقتى باعدارلا­مالاردىڭ ماڭىزىنا ەرەكشە توقتالعان الماتى مەنەدجمەنت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «الماU» الەۋ­مەتتىك كاسىپكەرلىك زەرتحاناسى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى, فيزيكا-ماتە­ماتيكا عىلىمدارىنىڭ كاندي­داتى, پروفەسسور نۇرجان الجا­نوۆا وسى تەكتەس جوبالارعا الەۋ­مەتتىك كاسىپكەرلەر مەن جاستاردى دا كوبىرەك تارتۋ قاجەتتىگىن باسا ايتادى. نۇرجان شارىپقىزى ەلبا­سىنىڭ باستامالارىن قولداي وتىرىپ, قوعامدىق سانانى وزگەر­تۋ قاجەتتىگىن جەتكىزەدى.
– بىزدىڭ قوعام كەدەيلىكپەن, ەسىرتكىمەن, اۋىر سىرقات تۇرلەرى­مەن كۇرەسۋگە قانشاما قاراجات بولەدى? تۇرمەلەردى ۇستاۋعا قان­شاما اقشا كەتەدى? بۇل ارادا الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىكتىڭ قوعام­عا تيگىزەر پايداسى وراسان. ونىڭ ەسەبىنەن جەكە ازاماتتاردى قول­داۋعا باعىتتالعان قوعامدىق رەسۋرس­تاردى تيىمدى پايدالانۋعا بولادى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەرگە دەگەن سۇرانىس تا تۇسۋى مۇمكىن, جال­پى قوعامنىڭ تابىسى ارتادى. ول ۇشىن الەمدە جاڭا ترەندكە با­لانىپ وتىرعان الەۋمەتتىك كا­سىپكەرلىكتى بارىنشا قولداۋ قاجەت, – دەيدى پروفەسسور.
ونىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەر اسىرەسە, جاستار اراسىنان كوپتەپ شىعىپ جاتىر. ولار قوعامنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا اربىر ادامنىڭ سۇبەلى ۇلەس قوسارىنا كامىل سەنەدى. الەمدى, قورشاعان ورتانى جاقسارتقىسى كەلەدى, قوعامدا قاتىپ قالعان, وي-سانادا قالىپتاسىپ كەتكەن پايىمداردى بۇزعىسى كەلەدى. ەڭ باستىسى, ولار قوعام وزگەرەدى دەپ كۇتپەيدى. كەرى­سىن­شە, وزدەرى وزگەرىس جاساۋ ار­قىلى الەمدى جاقسارتا الارىنا سەنەدى.
تاۋەلسىزدىك جىلداردان بەرى ەلىمىزدە دامىپ كەلە جاتقان كاسىپكەرلىك تۇرلەرىن زەرتتەۋمەن اينالىساتىن مامان نۇرجان الجانوۆا بۇل سالاداعى الەمدىك ترەندتەردەن قالماۋ قاجەتتىگىن ايتا وتىرىپ, الەۋمەتتىك كاسىپ­كەر­لىكتىڭ بەلدى مۇشەلەرىنىڭ مى­سالدارىن جاستارعا ۇلگى ەتەدى.
– ماسەلەن, ولەسيا نۋگاەۆا دەگەن الەۋمەتتىك كاسىپكەر بار.
ول – «ەتو-دۆور» الەۋمەتتىك-ەكو­لوگييالىق جوباسىنىڭ جەتەكشىسى. ول بالالارمەن بىرگە اۋلالاردا ارنايى ويىن الاڭقايلارىن, شى­عارماشىلىق ونىمدەرىن جاسايدى. جوبا ماقساتى – بالالاردىڭ قورشاعان ورتاعا دەگەن قارىم-قاتىناسىن وزگەرتۋ, قالدىقتاردان جاڭا ونىم جاساۋدى ۇيرەتۋ. «اشىق الەم» قوعامدىق قورىنىڭ قۇرىل­تايشىسى ارى پرەزيدەنتى الييا ارحاروۆا – الەۋمەتتىك كاسىپكەر, ۇلكەن بايقاۋدىڭ جەڭىمپازى. اۋتيزمگە شالدىققان بالانىڭ اناسى رەتىندە ول قازاقستاندا وسىنداي بالالارعا كومەك كور­سەتەتىن تيىمدى جۇيەنى قالىپتاس­تىرۋمەن شۇعىلدانىپ كەلەدى. بۇل قوعامدىق قوردىڭ قارجىلاندىرۋ جاعىنا تۇڭعىش پرەزيدەنت قورى قولعابىس ەتىپ كەلەدى, – دەيدى نۇرجان الجانوۆا.

بۇگىندە ەۋروپانىڭ ال­دىڭعى قاتارلى دامىعان ەل­دەرىندە مەملەكەتتىك-جە­كە­مەنشىك ارىپتەستىكتىڭ ار­قاسىندا جەرگىلىكتى ەلدىمەكەندەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇيتكىلدەرى وڭتايلى شەشىلىپ وتىر. مۇنىڭ ەلىمىزدەگى بىر مىسالى رەتىندە نۇرجان شارىپقىزى «الماتى» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپو­راتسيياسى» ۇك-نى كەلتىرەدى. ونىڭ ايتۋىن­شا, ايتۋلى كور­پوراتسييا جەرگىلىكتى اتقا­رۋشى ورگانداردىڭ كومەگىمەن الماتى قالاسىنىڭ ستۋ­دەنت­تەرى مەن جالپى جاستارى ۇشىن جاتاقحانالار قۇرى­لىسىن باستايدى. الەۋمەتتىك ۋاقىتشا باسپانا «2017-2020 جىلداردى قامتيتىن جاس­تاردى قولداۋعا ارنالعان جول كارتاسى» مەن «جاس وتاۋ» مەملەكەتتىك باع­دار­لاما­سى­نىڭ اياسىندا ستۋدەنتتەرگە, جاستارعا جانە 35 جاسقا تولماعان وتباسىلارىنا بەرىلۋى كەرەك. وعان سايكەس, «الماتى» اكك» ۇك-نىڭ ارىپتەستەرى رەتىندە مەن­شىگىندە بوس جاتقان جەرلەرى مەن جوبا قۇنىنىڭ 51 پا­يىزىنان كەم تۇسپەيتىن جەكە قارجىسى بار جوعارى وقۋ ورىندارى, قۇ­رىلىس جانە كوممۋنالدىق ۇيىمدار وز ۇسىنىستارىمەن شىعا الادى ەكەن. «الماتى» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپو­را­تسييا­سىنىڭ باستى ماقساتى – مەملە­كەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك نەگىزىندە, الماتى قالاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق دامۋىنا ىقپال ەتۋ. شىنىندا دا, بۇل باستاما جىلدا ۇزىن-سونار جاتاق­حانا كەزەگىندە تۇراتىن ستۋدەنتتەر مەن جاس وتباسى­لارىنىڭ باس­پانا ماسەلەسىن ايتارلىقتاي شەشەر ەدى.
«ادام كاپيتالىن» دامىتۋ باعىتىندا اقش-تا جۇزدەگەن جىل بويى مەم­لەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك نەگى­زىندە, كوپتەگەن يگى جوبالار ساتتى جۇزەگە اسىپ وتىر. امە­ريكادا مۇنداي ارىپتەستىكتىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر.
رەسمي دەرەك كوزدەرىنە سەن­سەك, ىنتى­ماقتاستىقتىڭ كەڭى­نەن تاراعان سالالارىنا كولىك جۇيەسىن دامىتۋ, ينفرا­قۇرى­لىم­داردى جاڭارتۋ, سۋ رەسۋرس­تارىن ۇنەم­دەپ پايدالانۋ, تۇر­مىستىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ, ت.ب. جاتادى. ياعني, قوعام, بەلسەندى كاسىپكەرلەر بار جا­ۋاپ­كەر­شىلىكتى بيلىككە جۇكتەپ, تۇيت­كىلدى ماسەلە­لەردىڭ شە­شىلۋىن تەلمىرىپ كۇتىپ وتىر­مايدى. وزدەرى ارەكەت ەتىپ, قوعامدىق ماسە­لەلەردى جۇمىلا شەشۋگە تىرىسادى.
سول سەبەپتەن, پروفەسسور نۇرجان الجانوۆا الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىكتىڭ ەل ىشىندە با­رىنشا ناسيحاتتالىپ, مەم­لەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپ­تەستىكتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا اق­پاراتتىق جۇ­مىستاردىڭ جوعارى دەڭگەيدە جۇرگىزىلۋىن, بەلسەندى جاستارعا قولداۋ كورسەتىلۋىن جاقتايدى. كوپ ماسەلە سانانى جاڭ­عىرتۋعا بارىپ تىرەلەدى. قا­لىپتاسقان وي-پايىمدارعا, جۇيەگە جاڭا كوزقاراسپەن, الەمدىك ترەندتەردىڭ شەڭبە­رىمەن قاراساق, اربىر ازامات تۋعان جەرىنىڭ گۇلدەنۋىنە, دامۋىنا ۇلەس قوسا الادى. ول ۇشىن جو­عارىدا مىسالعا كەلتى­رىلگەن الەۋمەتتىك كاسىپ­كەرلەر سيياقتى اۋلالاردىڭ لاستا­نۋىنا, ەكولوگييانىڭ بۇزى­لۋىنا, ناۋقاس بالالار­دىڭ جاي-كۇيىنە بەي-جاي قاراماي, از دا بولسا دا جاع­دايدىڭ تۇزەلۋىنە ۇلەس قوسىپ, قوعام دامۋىنا اتسالىسقان ابزال.

كامشات تاسبولات

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*

وقۋعا كەڭەس بەرەمىز