ەۋرازييانىڭ بولاشاعى – ينتەگراتسييادا

1096
0
بولىسۋ:

سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ استانا كلۋبىنىڭ ۇلكەن ەۋرازييانىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق جانە مادەني ترانسفورماتسييالانۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان ۇشىنشى وتىرىسىنا قاتىستى. ول «ەو – ۇلكەن ەۋرازييا: ىنتىماقتاستىق پەن دامۋ ۆەكتورلارى» سەسسيياسى اياسىندا سوز سويلەدى. جيىنعا تۇركييانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل, چەحييانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى ۆاتسلاۆ كلاۋس جانە سلوۆەنييانىڭ ەكس-پرەزيدەنتى دانيلو تيۋرك تە قاتىسقان بولاتىن.

ەۋرازيياداعى ينتەگراتسييالىق ۇدەرىستەردىڭ دامۋىندا قىتايدىڭ «بىر بەلدەۋ, بىر جول» باستاماسى ماڭىزدى ورىنعا يە. ق.توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان قاتىسپاسا, بۇل ۇزاق مەرزىمدى, جاقسى ۇيلەستى­رىلگەن ستراتەگييانىڭ ناتيجەلى جۇزەگە اسۋى مۇمكىن ەمەس. قىتاي جوس­­پارلارىنىڭ جۇزەگە اسۋى ەۋ­رازييادا عانا ەمەس, بۇكىل دۇنيەجۇ­زىندەگى ساياسي كۇشتەر مەن ەكونو­مي­كالىق فاكتورلاردىڭ اراقا­تىسىن ەلەۋلى تۇردە وزگەرتۋى مۇمكىن.
سەنات باسشىسى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتى قۇرلىقتاعى ينتەگراتسييالىق ۇدەرىستەرگە تولىق­تاي تارتۋ قاجەتتىگىن, وعان ساياسي سەبەپتەر, اتاپ ايتقاندا سانكتسييالىق قارسى­لىقتار كەدەرگى بولىپ وتىرعانىن ايتتى. قازاقستان اقش, ەۋرووداق جانە رەسەي ۇستانىمدارىن جاقىن­داتۋعا ىقپال ەتە الادى: «ارينە,
بۇل – قيىن مىندەت. ول ماقساتقا قول جەتكىزۋ ۇشىن كوپ ۋاقىت كەتەدى, بىراق ول ماسەلەلەر شەشىلمەيىنشە, ەڭ بولماسا, الەمنىڭ وسى بولىگىندە ەر­­كىن ساۋدا تۋرالى ايتۋ وڭاي بولماي­دى», – دەدى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى.
14 قاراشادا پىكىرسايىس «ەۋرا­زيياداعى گەوەكونوميكا: ۇساقتالعان موزايكا نەمەسە جوبالاردىڭ ورتاق­تىعى» سەسسيياسى اياسىندا جالعاسىن تاپتى. قازاقستان پارلامەنتى جوعار­عى پالاتاسىنىڭ توراعاسى وز سوزىندە كوپتاراپتى, ونىڭ ىشىندە اسكەري-ساياسي سيپاتتاعى الۋان بىرلەستىكتەردىڭ وزارا ىس-قيمىلىنا جان-جاقتى توقتالدى.
ق.توقاەۆ قازاقستان جانە ورتا­لىق ازيياداعى باسقا ەلدەر بىر كەز­دەردە قۇراما شتاتتاردىڭ قارۋ­لى كۇشتەرىنىڭ اۋعانستانعا باعىت ال­عانىن قولداعانىن ەسكە سالدى. سەنات توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل شەشىم سول ايماقتاعى تاليبان ەكسپان­سيياسىنىڭ جولىن كەسۋدە وڭ رول اتقاردى.
بۇگىندە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ازييا قۇرلىعىنداعى قاۋىپ­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى. بۇل اليانس ترانسفور­ماتسييالانىپ, ىس جۇزىندەگى يادرولىق مەملەكەتتەر بولىپ سانالاتىن ۇندىستان مەن پاكىستاننىڭ قوسىلۋى ەسەبىنەن ۇلعايىپ وتىر. ق.توقاەۆ الۋان تۇرلى كۇن تارتىبى بار شىۇ دىني ەكسترە­ميزم, حالىقارالىق تەرروريزم جانە سەپاراتيزمگە قارسى بىرلەسكەن كۇ­رەستە امبەباپ ۇيىم رەتىندە زور الەۋەتكە يە ەكەنىنە توقتالدى.
ەۋرازيياداعى ساياسي قارسى تۇرۋ­شى­لىقتار ىقتيمالدىعى تۋرالى ايتا كەلىپ, ق.توقاەۆ «بىز قحر-دىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدا قاتىسۋىنان قاۋىپتەنبەۋىمىز كەرەك, ويتكەنى ول ورتالىق ازييا مەملەكەت­تەرىنىڭ مۇددەلەرىنە جاۋاپ بەرىپ وتىر», – دەدى. ونىڭ پىكىرىنشە, ەۋرا­زييادا رەسەي دە زور رول اتقارا­تىن بولادى, بۇل اۋقىمدى مەملە­كەتتى ەشقاشان تومەندەتۋگە بولماي­دى ارى ول مۇمكىن دە ەمەس. قازاقستان تۋرالى ايتقان سەنات باسشىسى «بىزدىڭ ەلىمىز وزىنىڭ رەسەي الدىن­داعى وداقتاستىق مىندەت­تەمەلەرىنەن ەش اينىمايدى جانە بارلىق سالا­داعى وزارا ىس-قيمىلدى جالعاستىرا بەرۋگە نيەتتى» دەدى.
توراعانىڭ سوزىندە قىتاي, رەسەي, اقش جانە ەۋروپالىق وداق سەكىلدى ىرى قاتىسۋشىلار مۇددەلە­رىنىڭ تەپە-تەڭدىگى قامتاماسىز ەتىلۋى قاجەت ەكەنى اتالىپ وتىلدى. ق.توقاەۆ جەتەكشى ەل­دەر اراسىنداعى باسەكە­لەستىك بول­ماۋى مۇمكىن ەمەس, بىراق ەۋرازيياداعى ادال باسەكەلەستىك تابىستىڭ كەپىلى بولادى جانە بىزدىڭ قۇرلىققا بۇ­رىنعى ايبىنىن قايتارۋعا كومەك­تەسەدى دەپ سانايدى.
سونداي-اق ق.توقاەۆ فينلياندييا پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى, ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ بىتىمگەرشىلىك جونىندەگى ارناۋلى وكىلى يلككا كانەرۆانى قابىلدادى. ي.كانەرۆا استانا كلۋبى اياسىندا وتكەن پىكىرسايىستاردىڭ ناتيجەلى ارى مازمۇندى بولعانىن, سونداي-اق وسى شاراعا حالىقارالىق تۇرعىدا باسا نازار اۋدارىلىپ وتىرعانىن ايتا كەلىپ, وتىرىستاعى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ەرەكشە ماڭىزدى سوزىن ايرىقشا اتاپ وتتى. جۇزدەسۋ­شىلەر پارلامەنتارالىق وزارا ىس-قيمىلعا قارقىن بەرۋگە, پارلا­مەنتتىك دوستىق توپتارىنىڭ الە­ۋەت­تەرىن كۇشەيتۋگە, سونداي-اق ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى اياسىندا سىندارلى جۇمىستار جۇرگىزۋگە ۋاعدالاستى.
سەنات باسشىسى EXPO – 2017 حالىقارالىق كورمەسىنە بەل­سەنە قاتىسقانى ۇشىن فينليان­دييا باسشى­لىعىنا العىسىن بىلدىردى جانە ي.كا­نەرۆانى الداعى جىلدىڭ قازا­نىندا وتەتىن الەمدىك جانە داستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ التىنشى سەزىنە شاقىردى.

 

ايحان شارىپ

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*