ەۋرازييا بۇكىل الەمدى بىرىكتىرۋگە قابىلەتتى

966
0
بولىسۋ:

حالىقارالىق لاڭكەستىك اپاتتىق اۋقىمعا جەتتى جانە الەمدى ۇشىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جاعدايىنا اكەلىپ تىرەدى. بۇل تۋرالى Astana Club-تىڭ ۇشىنشى وتىرىسىنا قاتىسىپ, سوز سويلەگەن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مالىمدەدى. پرەزيدەنت قورى ۇيىم­داستىرعان استانا كلۋبىنىڭ جيىنىنا «ۇلكەن ەۋرازييا – 2027: ەگەسۋ نەمەسە ارىپتەسۋ» تاقىرىبى ارقاۋ بولدى.
بيىلعى جىلى كلۋب وتىرىسىنا الەمدەگى 29 ەلدەن 60-تان استام قاتىسۋشى جيىلدى, ولار­دىڭ اراسىندا ەسىمدەرى الەمگە مالىم بيىك لاۋازىمدى ساياساتكەرلەر, بۇرىنعى مەم­لەكەت باسشىلارى, ديپلوماتتار جانە جە­تەكشى ساراپشىلار بار.
وز سوزىندە ەلباسى ەۋرازييالىق كون­تي­نەنت بولاشاعىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن كەڭ اۋقىمدى ساراپشىلىق فورماتتا تالقىلاۋعا ار­نالعان وڭىرلىك الاڭ رەتىندە استانا كلۋ­بى­نىڭ بىرەگەيلىگىن اتاپ وتتى. ن.نازارباەۆ وسى كلۋب قىزمەتى اياسىندا قازىرگى زاماننىڭ ەڭ كوكەيكەستى پروبلەمالارىنا جاۋاپتى تيىم­دى ىزدەۋگە نازار اۋ­دارت­تى.
– بىز سوڭعى ۋاقىتتا الەمگە وتە قاتتى جە­تىسپەي تۇرعان جاھاندىق مىندەتتەردى شە­شۋ ۇشىن قاجەتتى بىرىگۋ, تۇتاسۋ جانە تولە­رانت­تىلىقتى اكەلۋگە تىرىسىپ جاتىرمىز. قا­زاقستاندىق ديپلوماتيياعا ديالوگ, ىمىرا جا­نە وزارا تيىمدى ارىپتەستىك فيلوسوفيياسى تان. مۇنى سيرييا بويىنشا اراعايىندىق كۇش-جىگەرلەرىمىزدەن, انتييادرولىق باس­تا­ما­لارىمىزدان, مادەنيەتتەر مەن وركەنيەت­تەر اراسىنداعى ديالوگقا ۇلەس قوسۋىمىزدان, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كۇن تارتىبىن تۇ­زۋىمىزدەن كورۋگە بولادى, – دەدى ەلباسى.
ن.نازارباەۆ الەمدەگى گەوساياسي جانە يدەو­لوگييالىق ارا-جىكتەردىڭ تەرەڭدەي تۇس­كەنىن جانە بۇل حالىقارالىق قاراۋ – كۇش­تەردى قۋات­تاندىراتىن ورتانىڭ وركەن جايۋىنا ىق­پال ەتەتىنىن نۇسقادى.
– جاھاندىق دامۋدىڭ جاڭا ارحي­تەك­تۋرا­سىن تۇزۋ شىعىس – باتىس سىزىعى بويىن­شا گەوساياسي, گەوەكونوميكالىق جانە گەوي­دەولوگييالىق ەكىگە جارىلۋدىڭ تەرەڭ­دەۋى جاعدايىندا جۇرۋدە. ساياسي رەپرەس­سييا­لار, قايىرشىلىق, بىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساق­تاۋدىڭ تومەنگى دەڭگەيى – حالىقارالىق تەر­روريزم مەن ەكسترەميزم ۇشىن قورەك­تەن­دىرۋ­شى ورتا. وڭىرلىك جانە حالىقارالىق قاۋىپ­سىزدىكتىڭ قولدانىستاعى جۇيەلەرى وقي­عا­لاردىڭ وربۋ ديناميكاسىنا جاۋاپ بەرە ال­ماي وتىر. ول ەسكى پروبلەمالاردى شەش­پەي­دى, جاڭا پروبلەمالاردىڭ پايدا بولۋىنا توس­قاۋىل قويمايدى, – دەدى مەملەكەت باس­شىسى.
بۇعان قوسا, ن.نازارباەۆ سانكتسييالىق سو­عىستار الەمدىك ەكونوميكالىق جانە تەح­نو­لوگييالىق كەڭىستىكتىڭ بولشەكتەنۋى قا­تە­رىن اكەلەتىنىن اتاپ كورسەتتى.
پرەزيدەنت سونداي-اق ميليتاريستىك كوڭىل-كۇي­لەردىڭ ارتقانىنا, قارۋ-جاراق جارى­سى­نىڭ ورىستەگەنىنە, جاھاندىق شيەلەنىستىڭ كۇ­شەيۋىنە تۇرتكى بولاتىن يادرولىق قارۋدى قول­دانۋ قاۋپىنىڭ قايتا باس كوتەرگەنىنە نا­زار اۋدارتتى. بۇل رەتتە ەلباسىنىڭ بايلا­مىن­شا, «حالىقارالىق تەرروريزم مەن ەكست­­رەميزمنىڭ تارالۋى اپاتتىق اۋقىم الدى».
– ۇشىنشى مىڭجىلدىق باستالعالى بەرى, تە­راك­تىلەردىڭ دە, سونداي-اق ولاردان قازا تاپ­قانداردىڭ دا سانى ون ەسەگە ارتتى. تەر­رور­لىق شابۋىلدار 104 ەلدە بولدى, بۇل – بۇ­كىل الەمدەگى مەملەكەتتەردىڭ تەڭ جارتى­سى­نان استامى. گەوگرافيياسى مەن اۋقىمى بويىن­شا بىز شارتتى تۇردە العاندا, ۇشىنشى دۇ­نيەجۇزىلىك سوعىستىڭ – تەررورعا قارسى سو­عىستىڭ جاعدايىندا تۇرمىز! – دەپ نىق­تادى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سونىمەن بىرگە, مەملەكەت باسشىسى با­­قىلاۋسىز جاھاندىق كوشى-قون پروبلە­ما­سىنا جەكە توقتالا كەتتى. ونىڭ مالىمەتىنشە, سوڭعى 25 جىلدا حالىقارالىق ميگرانتتار­دىڭ سانى الەمدە ەكى ەسە ۇلعايعان جانە ولار­دىڭ قاتارى بۇگىندە 250 ميلليون ادام­نان استى. عالامشار تۇرعىندارى سانىنىڭ وسۋى اياسىندا, ازىق-تۇلىكتىك رەسۋرستارىنىڭ شەك­تەلۋى ماسەلەسى ايرىقشا وزەكتىلىككە يە بولۋدا.
پرەزيدەنت بۇل تۇيتكىلدەردىڭ تۇيىنىن تار­قاتۋ ۇشىن ەۋرازييا قاۋىپسىزدىك, ەكونومي­كا­لىق وسىم جانە ديالوگ سالاسىندا بارشانى بى­رىكتىرەتىن كۇن تارتىبىن ۇسىنۋعا قابىلەتتى ەكەندىگىن اتاپ وتتى.
ن.نازارباەۆتىڭ بايلامىنشا, «بىر بەل­دەۋ, بىر جول», ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ەكو­­نوميكالىق ولشەمى, «نۇرلى جول» باع­دار­لاماسى جانە باسقا دا جوبالاردىڭ باس­تا­ما­لارىن جۇزەگە اسىرۋ ەۋرازييالىق كون­­تي­­نەنت­تىڭ تۇعىرلى تۇردە جاڭا گەوە­­كو­­نوميكالىق كونفيگۋراتسيياسىن قۇرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى.
سوزىن تۇيىندەي كەلە, مەملەكەت باسشىسى استانا كلۋبى اياسىندا وتكەن پىكىرتالاستار جاھاندىق ورنىقتى دامۋ ماقساتىندا ارى قارايعى ناقتى شەشىمدەردى تۇزۋگە سەپ­تە­سەرى­نە سەنىم بىلدىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ قا­زاق­ستان مەن رەسەي اراسىنداعى دوستىق پەن ىن­تىماقتاستىقتى نىعايتۋعا, سونداي-اق مادەني بايلانىستاردى دامىتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقانى ۇشىن «پەرۆىي كانال» اك­تسيو­نەر­لىك قوعامىنىڭ باس ديرەكتورى كونس­تان­تين ەرنستتى ىى دارەجەلى «دوستىق» وردە­نى­مەن ماراپاتتادى.

 

ايحان شارىپ

 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*