التىن ىزدەۋگە رۇقسات ەتىلەدى

1597
0
بولىسۋ:

ماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا قالاۋلىلار جەر قويناۋى كودەكسى جوباسىن, سونداي-اق بارلىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ جۇمىسىن رەتتەيتىن جاڭا زاڭ جوباسىن بىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. بۇل قوس قۇجات مەملەكەت پەن قوعام ومىرىنە بىرقاتار وزگەرىستەر الا كەلمەك. 

ينۆەستيتسييالار جانە دامۋ مينيسترى ج.قاسىمبەكتىڭ ايتۋىنشا, «جەر قوي­ناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكس جوباسى جەر استىنان قازىنا وندىرۋشىلەر كەزدەسەتىن كەدەر­گى­لەردى جويۋعا, سالانىڭ قۇقىقتىق بازاسىن جەتىلدىرۋگە, تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسييالاردى تارتۋعا, جاڭا كەن ورىندارىن اشۋعا جانە قوسىمشا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا باعىتتالعان.
– كودەكس كومىرسۋتەك شيكىزاتىنىڭ قورلارى مەن قاتتى پايدالى قازبالار قورلارى بويىنشا ەسەپتىلىكتىڭ CRICO حالىقارالىق ستاندارتتار جۇيەسىن ەندىرۋ ارقىلى جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنىڭ ايقىندىلىعى مەن بولجام­دىلىعىن ارتتىرادى. ەڭ ۇزدىك دۇنيە­جۇزىلىك تاجىريبەنى پايدالانا وتىرىپ, بارلىق پايدالى قازبالار ۇشىن كەلى­سىمدەردى بەكىتۋدىڭ وڭتايلان­دىرىلعان تاسىلى ەنگىزىلدى, – دەدى ج.قاسىمبەك.
ونىڭ تۇسىندىرۋىنشە, گەولوگييالىق بارلاۋعا ينۆەستيتسييالاردىڭ كوپتەپ كەلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا, «كودەكس جوباسىنىڭ نەگىزگى جاڭالىعى رەتىندە جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋدىڭ وڭايلاتىلعان تارتىبىن ەنگىزۋ» تاڭدالعان. ول تارتىپ جالعا الۋ ستاۆكاسىنىڭ جىل سايىن وسىپ وتىرۋىن قاراستىراتىن «بىرىنشى وتىنىش» قاعي­داتىنا نەگىزدەلمەك. ياعني, كەن ورنىنا قانداي ينۆەستور بىرىنشى كەلسە, يگەرۋ قۇقىعى دا سوندا بولادى.
مينيستر جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعى «اربىر بلوك بويىنشا شامامەن 2 شارشى شاقىرىم كولەمىندە» ۇسى­نىلاتىنىن مالىم ەتتى. الەۋەتتى جەر قويناۋىن پايدالانۋشى ەڭ كوپ دەگەندە 200 عانا بلوكتى الا الادى. بىراق بۇل جاعدايدا بلوكتاردىڭ ارقاي­سىسىنا ەرەكشە تالاپتار قويىلادى. مىسالى, ينۆەستور اربىر بلوكقا جەكە قارجى بولۋى جانە ولاردىڭ ارقايسىسىنا جەكە ەسەپ بەرۋى قاجەت. ۇكىمەت مۇنىڭ
قازاق­ستاننىڭ اۋقىمدى, ساپالى جانە تولىق گەولوگييالىق زەرتتەلۋىن قامتاما­سىز ەتەرىنە سەنىمدى.
«بىزدىڭ McKinsey & Company-دان تارتقان كەڭەسشىلەرىمىزدىڭ ەسەبى نەگى­زىندەگى بايلامدارعا سايكەس, ەگەر
قازاق­ستاندا جاپپاي گەولوگييالىق بارلاۋ ىسكە قوسىلسا, ەلىمىزدە الەمدىك دەڭگەيدەگى كەم دەگەندە 15 كەن ورنى, سونداي-اق جاڭا تاۋ-كەن پروۆينتسييالارى اشىلادى دەپ بولجانۋدا» دەدى ينۆەس­تيتسييالار جانە دامۋ مينيسترى.
ازىرگە الەمدەگى 104 ەلدىڭ ىشىندە قا­زاقستان گەولوگييا سالاسىن مەم­لە­كەتتىك رەتتەۋ بويىنشا تەك 74-ورىندا تۇر. جەر قويناۋىنىڭ گەولوگييالىق تارتىم­دىلىعى جاعىنان – 45-ورىندا. بۇل رەفورما الەمدە بولىپ جاتقان داع­دارىس پەن ونىڭ سالدارىنان ينۆەستور تارتۋعا بايلانىستى باسەكەلەستىكتىڭ ارتۋىنان تۋىنداپ وتىر.
جاڭا كودەكس جوباسىنىڭ ەل تاري­حىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان تاعى بىر جاڭالىعى بار. ونىڭ اياسىندا ۇساق كەن ورىندارىندا اسىل مەتالدار مەن تاس­تاردى وندىرۋدى رەگلامەنتتەۋ ماق­سا­تىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋ­دىڭ جاڭا تۇرى – «ستاراتەلدىك وندىرۋ» ەنگىزىلەدى.
بۇعان دەيىن تەك زاڭسىز التىن وندى­رەتىن «قارا ستاراتەلدەر» تۋرالى بەلگىلى ەدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ اقپارى بويىنشا بيىل 800-دەن استام زاڭسىز ستاراتەل ۇستالعان, 12 قىلمىس­تىق ىس قوزعالعان. جىل سايىن توننادان استام قۇرامىندا التىنى بار شيكىزات «كولەڭ­كەلى» نارىقتا وتكىزىلەدى ەكەن. التىندى شيكىزاتتى زاڭسىز وندىرۋ دەرەك­تەرى اقمولا, اقتوبە, شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا ۇدايى تىركەلەدى. ەندى وز بەتىنشە التىن ىزدەگىسى كەلەتىن ازاماتتار مەن شەتەلدىكتەر زاڭداستىرىلادى. ولاردان سالىق تولەۋ عانا تالاپ ەتىلەدى. وسى ورايدا دەپۋتات­تار بۇل ستاراتەل­دەرگە قانداي بىلىكتىلىك تالاپتارى قويىلاتىنىن سۇراستىردى.
«بيزنەستىڭ بۇل تۇرى قازىر تولىعىمەن «كولەڭكەدە». بىز بۇل بيزنەستىڭ بىر بولىگىن زاڭداستىرماقپىز. ستاراتەل­دەردىڭ جاڭا ينستيتۋتى پايدا بولادى. بىراق ولارعا مىسالعا, وزەندەردەگى ۇساق ۋچاسكەلەردى يگەرۋگە عانا رۇقسات ەتىلەدى. كارەرلەردە, شاحتالاردا ستاراتەلدىك قىزمەتكە جول بەرىلمەيدى. ويتكەنى بۇلاردا جۇمىس جاساۋ ۇشىن تيىستى تەحنيكالىق جانە باسقا دا قاۋىپسىزدىك بويىنشا قۇرالدار قاجەت. تىپتى ەسكى كارەرلەردە دە قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن تۇراقتى تەحنيكالىق قاداعالاپ وتىرۋ تالاپ ەتىلەدى. تيىسىنشە, ۇساق ۋچاسكەلەر بولعاندىقتان, ستاراتەلدەرگە قويىلار بىلىكتىلىك تالاپتارى دا شامالى بولادى» دەپ جاۋاپ قاتتى مينيستر.
سونىمەن بىرگە, كودەكس التىن ىزدەۋشى ازاماتتارعا جەردى تەك ۇش مەترگە دەيىن قازۋعا رۇقسات ەتپەك. «ۇش مەتر – حالىقارالىق تاجىريبە. ودان تومەن تەرەڭدىكتەر ونەركاسىپتىك وندىرىس اياسىنا جاتادى» دەدى ج.قاسىمبەك.
وتىرىستا بىرىنشى وقىلىم­دا قۇپتالعان «كەيبىر زاڭناما­لىق اكتى­لەرگە اقپارات جانە كوممۋنيكاتسييالار ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تو­لىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جو­با­سى باق, تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ, اقپاراتتاندىرۋ جانە بايلانىس, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالالارىنداعى قوعامدىق قاتىناستاردى قۇقىقتىق رەتتەۋدى قاراستىرادى.
بۇل سالالارداعى وزگەرىستەر بىرنەشە باعىتتاردى قامتيدى. بىرىنشىدەن, ارنا­لاردا سۋبتيترلەۋدى نەمەسە سۋردو­اۋدارمانى كەڭىنەن قولدانۋ ارقىلى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردىڭ اق­پا­راتقا قول جەتكىزۋ قۇقىقتارىن قام­تا­ما­سىز ەتۋ, مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ ۇسى­نى­لادى. ەكىنشىدەن, قازاقستاندا اقپارات قۇرال­دارىندا كەز كەلگەن بالا­نىڭ بەينەسىن جانە دەربەس دەرەك­تەرىن بالانىڭ وزىنىڭ نەمەسە ونىڭ زاڭدى وكىلدەرىنىڭ كەلىسىمىنسىز جارييا­لاۋعا جانە كورسەتۋگە تىيىم سالىنادى. ۇشىن­­شىدەن, بولماشى بۇزۋشىلىقتارى ۇشىن قازىرگىدەي باق قىزمەتىن توقتاتا تۇرۋ جانە تارالىمدى تاركىلەۋ تۇرىندەگى اكىم­شىلىك جازالاۋ شارالارى جويىل­ماق.
تورتىنشىدەن, ەندى مەملەكەتتىك ورگان­داردا جانە مەكەمەلەردە ورنا­تىل­عان تەلەديدارلاردان – تەك وتاندىق تەلەارنالاردى, راديوقۇرىلعىلاردان قازاقستاندىق راديوارنالاردى ترانسليا­­تسييالاۋ مىندەتى بەكىتىلەدى. وسى ورايدا دەپۋتاتتار باسقا ۇيىم­داردا, مىسالى, اۋەجايلاردا دا ەكرانداردان تەك مەملەكەتتىك ارنالار پاش ەتىلسىن دەگەن ۇسىنىس ەنگىزگەن, بىراق زاڭدى ازىرلەۋشىلەردىڭ اي­تۋىنشا, وعان جار­ناما تارتۋ مۇد­دە­لەرىن العا قويعان سول ۇيىمدار مەن كاسىپكەرلەر قارسى ەكەن.
زاڭ جوباسىندا باق-تىڭ اۋىزشا جانە جازباشا سۇراۋ سالۋلارىنا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاۋاپ بەرۋ مەرزىمىن قازىرگى ۇش كۇننەن 15 كۇنگە دەيىن ارتتىرۋ ۇسىنىلادى. الايدا بۇعان جۋرناليستىك قوعامداستىق قارسى جانە ولاردى دەپۋتاتتار قولداپ شىقتى. سەبەبى, جاڭالىعى عارىشتىق جىلدام­دىقپەن اۋىسقان قازىرگى زاماندا جارتى اي ىشىندە سۇرالعان اقپارات وزەكتىلىگىن تولىق جويۋى مۇمكىن. بۇل دايەكتەمەگە كەلىسكەن اقپارات جانە كوممۋنيكاتسييا­لار مينيسترلىگى ول مەرزىمدى قايتا قاراۋعا كەلىسىپ وتىر.
جالپى, وتىرىس سوڭىندا ا.جاما­لوۆ, ج.احمەتبەكوۆ, ا.پەرۋاشەۆ ور­تالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باس­شى­­لارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جول­دا­دى.

ەلدوس سەنباي

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*