يسلامدىق قارجى اگروسەكتورعا اعىلا ما?

1631
0
بولىسۋ:

سوڭعى كەزدەرى يسلام قارجىسى تۋرالى از ايتىلىپ جۇرگەن جوق. بىراق سوزدەن ىسكە كوشۋدىڭ ماڭىزىن ەسكەرسەك, اۋىل شارۋاشىلىعى يسلام قاراجاتىن پايدالانۋدا ەكونوميكانىڭ باسقا سەكتورلارىن باسىپ وزعانىن ايتۋعا بولادى. ويتكەنى بۇل سالادا 2012-2013 جىلدارى يسلام دامۋ بانكى ارقىلى الىنعان 10 ملن اقش دوللارىنا جۋىق قاراجات يگەرىلىپ, «مۋباراحا» ارقىلى 2012-2015 جىلدارى 972 جوبا قارجىلاندىرىلعان. جالپى, يسلام قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ اگروسەكتورداعى جوبالارعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى جوعارى. بۇل تۋرالى «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسيياسىنىڭ» باسشىسى نارمۇحان سارىباەۆ بىزگە بەرگەن سۇحباتىندا ايتىپ وتتى.

بيىلعى جىلدى يسلام قا­راجاتىنىڭ اگروسەكتورىمىزداعى العاشقى ساتتى بەس­جىلدىعى دەۋگە بولاتىن شىعار. ويتكەنى «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋ حول­دين­گىنىڭ ەنشىلەسى «اۋىل شارۋا­شىلىعىن قارجى­لاي قولداۋ قورى» يسلام دامۋ بانكىمەن العاش رەت سول 2012 جىلدارى كە­لىسىمگە وتىرعان بولاتىن. ناتي­جەسىندە, قولعا تيگەن قاراجاتقا فەرمەرلەر قۇرال-جاب­دىقتار, بيولو­گييالىق اكتيۆ, اۋىل شارۋا­شىلىعىنا قاجەتتى تۇرلى تەحنيكا­لار ساتىپ الدى. نارمۇحان سارى­باەۆتىڭ ايتۋىنشا, باعدارلاماعا اقتوبە, الماتى, باتىس قازاق­ستان, قاراعاندى وبلىستارى بەل­سەندى قاتىسقان.

بىراق يسلامدىق قارجىلان­دىرۋدىڭ ەلگە ەنۋى مۇنىمەن بىت­كەن جوق. مىسالى, بيىلدان باستاپ «اگرارلىق نەسيە كورپو­را­تسيياسى» مەن ADFIMI (يسلام دامۋ بانكىنە مۇشە-ەلدەردەگى ۇلت­تىق قارجى قۇرالدارىن دامىتۋ قاۋىمداستىعى) ارا­سىندا ارىپ­تەس­تىك ورنادى. جالپى قاۋىم­داستىق 1987 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيدى. بۇگىندە وعان الەمنىڭ 18 ەلىندە ورنالاسقان 50-گە جۋىق ۇيىم مۇشە. ADFIMI 2014 جىل­­دان بەرى ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشى­لى­عىنداعى قارجى سەكتورىن دا­مىتۋ ماقسا­تىندا تۇرلى سەمينار­لار مەن وقىتۋ باع­دار­لامالارىن جانە شەبەرلىك ساباقتارىن وتكى­زىپ كەلەدى.
ودان بولەك, وتكەن ايدا الماتىدا ADFIMI «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسييا­سى» بىرىگىپ اۋىل شارۋاشىلىعى سەك­تورىنداعى يسلامدىق قارجىلاندىرۋدىڭ مۇمكىندىك­تەرى دەگەن تاقىرىپتا سەمينار وتكىزدى. ەن­دىگى كەزەكتە كورپوراتسييا مەن قاۋىم­داستىق بىرىگىپ, اقپاراتتىق-اعارتۋ­شىلىق شارالاردى ۇيىمداستىرۋدى قولعا الۋدا. كەيىنگى كەزدە يسلامدىق قارجى­لاندىرۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ وسىپ كەلە جات­قانىن ەسكەرگەندىكتەن, شاراعا يسلامدىق قارجى رەسۋرستارىن پايدالانۋ­داعى تاجى­ريبەسى ەكونوميكالىق قوعامدى مويىن­داتقان شەتەلدىك ساراپ­شىلاردى تارتۋ جوس­پاردا بار. ەندىگى جىلدان باستاپ كور­پوراتسييا ADFIMI-عا مۇشە بولۋى مۇمكىن.
– بىراق ازىرگە قانداي دا بىر ناتيجەلەر تۋرالى ايتۋعا ەرتە. باستاپقىدا قازاق­ستان­دىقتار ۇشىن يسلامدىق قارجىلان­دىرۋ زاڭعا قايشى ارەكەت سەكىلدى كورىنگەن ەدى. بۇگىندە ول «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ باستى ارتىقشى­لىعى. ەلىمىز ۇشىن بۇل – اۋىل شارۋاشى­لىعىنا قوسىمشا ينۆەستيتسييا تارتۋدىڭ كوزى. يسلامدىق قارجى نارىعىنىڭ كولەمى 2 ترلن اقش دوللارىنا جەتىپ جىعىلادى ارى قازىر وعان قىزىعۋشىلاردىڭ سانى دا كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. يسلام بانكينگى قازاقستان ۇشىن شاريعات زاڭدىلىقتارىنا سايكەس, ونىمدەردى تۇتىناتىن ينۆەستور­لاردىڭ جاڭا ساناتىنا ەسىك اشادى. بىر سوزبەن ايتقاندا, تيىمدى تۇسى كوپ. بىزدىڭ ەندىگى ماقساتىمىز – سونى اۋىل تۇرعىن­دارى ۇشىن قولجەتىمدى ەتۋ. سەبەبى, اگروونەر­كاسىپ كەشەنىنىڭ دامۋى بۇكىل ەلدىڭ وركەندەۋىنە كەپىل, – دەيدى نارمۇحان قالماحانۇلى.
بۇعان دەيىن مەملەكەت باسشىسى ەلى­مىز­دەگى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ۇشىن يسلام قاراجاتىنىڭ الەۋەتىن تولىق پاي­دالانۋعا شاقىرعان ەدى. سونىمەن بىرگە, پرەزيدەنتىمىز مۇنىڭ تەك اۋىل شارۋاشى­لىعىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ­دا عانا ەمەس, ازىق-تۇلىك قاۋىپ­سىزدىگىن قام­تاماسىز ەتۋدە دە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ وتكەن بولاتىن. وسىنداي پىكىر بىلدىرگەن كورپوراتسييا باسشىسى قازاقستان – تمد ەلدەرى اراسىندا يسلامدىق قارجى سەك­تورى بويىنشا وزىق زاڭ جوباسى بار جال­عىز مەملەكەت ەكەنىن دە جاسىرعان جوق. ونىڭ ايتۋىنشا, «قا­زاقستاننىڭ ورنا­لاسقان جەرى يسلامدىق قارجىلاندىرۋدى دوستاستىقتىڭ وزگە دە ەلدەرىنە تاراتۋدا كاتاليزاتور بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى».

شاريعات قارىزىنىڭ شارتى قانداي?
نەسيەنى راسىمدەۋ ۇشىن قويىلاتىن بەلگىلى بىر شارتتار بار. سوندىقتان قارىز الۋشىعا قارجى ينستيتۋتىنىڭ قانداي تالاپ قوياتىنى وتە ماڭىزدى. كورپوراتسييا باسشىسى يسلام قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ شارتتارى شارۋالار ۇشىن ىڭعايلى بو­لاتىنىنا سەندىردى.
– 2017 جىلدان باستاپ يسلام قارجى ينس­تيتۋتتارىمەن بەلسەندى جۇمىس جۇر­گىزىپ كەلەمىز. ونىڭ ىشىندە يسلامدىق قار­جىلاندىرۋ بويىنشا زاڭ قىزمەتىنىڭ حالىقارالىق پروۆايدەرى Gateway-مەن ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمعا قول قوي­دىق. سونىمەن بىرگە, بيىل قىركۇيەكتە كورپوراتسييامىز تۇركييا ەكونوميكالىق بانكىمەن ارىپتەستىك ورناتتى. بۇل مەمو­راندۋم اوك سەكتورىن قارجىلاي جانە قارجىلاي ەمەس قولداۋدى دامىتۋعا, نەسيە­لىك ونىمدەر شىعارۋ بارىسىندا قۇزى­رەتتىلىك پەن تاجىريبە الماسۋعا جانە سالاداعى جوبالارعا مونيتورينگ جاساۋعا باعىتتالعان. بىزدىڭ باستى ماقساتىمىز, قازاقستاندىق شارۋالارعا ىڭعايلى نەسيە ونىمدەرىن ۇسىنۋ بولسا, يسلام قارجى سەكتورى بۇل تۇرعىدا بىزگە كوپ كومەكتەسەدى. ناقتى شارتتار تۋرالى ايتۋعا الى ەرتە, بىز اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنە يسلام­دىق قارجى ونىمدەرىن كەلەر جىلى ۇسىناتىن بولامىز. بىراق بىزدىڭ شارۋالار ۇشىن بۇل ەڭ ىڭعايلى شارتتار بولماق, – دەيدى كورپوراتسييا توراعاسى.

ونىڭ ايتۋىنشا, نەسيەنى قايتارماي قويۋ – يسلام بانكتەرىندە دە كەزدەسەتىن جاعداي. سون­دىقتان نەسيە بەرۋشى وز كليەنتىنىڭ ونى وتەي الاتىنىنا سەنىمدى بولۋى كەرەك. وسى ماق­ساتتا يسلامدىق قارجى ينستيتۋتتارى قا­رىز راسىمدەۋگە كەلگەن تۇلعانى جانە ونىڭ جو­باسىن الدىن الا زەردەلەپ, تالداۋ جاسايدى. بىراق بىزدى قىزىقتىرعان «قاي تاراپتىڭ تاۋە­كەلى جوعارى?» دەگەن ساۋال بولدى. نارمۇحان سارىباەۆ بۇل جۇيەدە ەكى جاقتىڭ دا كوتەرەر جۇگى تەڭدەي ەكەنىن تۇسىندىرىپ بەردى:
– مىسالى, قارجىلاندىرۋعا كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردى قاراۋ بارىسىندا يسلام بانكىنىڭ مامانى جوبانىڭ تيىمدىلىگىن ەكونوميكالىق تۇرعىدان تولىق زەرتتەپ شىعادى. ونىڭ ىشىندە قارىز الۋشىنىڭ ادەبى, باسقارۋشىلىق, ۇيىم­داستىرۋشىلىق جانە كاسىپكەرلىك قا­بىلەتتەرى سەكىلدى مورالدىق جانە تۇلعالىق قا­سيەتتەرىنە ەرەكشە مان بەرىلەدى. سەبەبى, كوپ جاعدايدا پايدا تابۋ مەن قارىزدىڭ تولىق قايتارىلۋىنا تاپ وسى دۇنيەلەر تىكەلەي اسەر ەتەدى. يسلامدىق قارجى جۇيەسىندە كليەنتتىڭ باستى مىندەتى – وسى قابىلەتتەردى پايدالانۋ ار­قىلى نارىقتاعى جاعدايعا سايكەس, كوممەر­تسييا­لىق تابىسقا قول جەتكىزۋ. يسلام بانكتەرى تىكەلەي داستۇرلى تۇسىنىكتەگى پايىز جانە نەسيە قاۋپىنە ۇشىرامايدى. ياعني, ەگەر قاراجات قۇيىلعان جوبا مۇلدەم پايدا تاپپاسا, وندا قارىز بەرگەن تاراپ تا كليەنت سەكىلدى شىعىنعا ۇشىرايدى.

يننوۆاتسييانى قولدايدى
بۇگىندە الەمدەگى اربىر ۇشىنشى ادام تسيفر­لىق تەحنولوگييالاردى پايدالانۋدا بەلسەندى. مىنە, وسى اۋديتورييا – FinTech-سەرۆيستەردىڭ تۇ­راق­تى تۇتىنۋشىسى. بارىنەن بۇرىن تولەم­دەر مەن اقشا اۋدارىمدارى قارقىندى دامۋدا. FinTech Adoption Index – 2017 اتتى زەرتتەۋدە ساۋالناماعا قاتىسقان 20 مەملەكەتتەگى 22 000 ادام­نىڭ تەڭ جارتىسى تولەم جاساپ, اقشا اۋ­دارعاندا تسيفرلىق قىزمەت تۇرلەرىن پايدا­لاناتىنىن ايتسا, 88 پايىزى بولاشاقتى وسى قىزمەت تۇرىن قولدانۋ جوسپارىندا بار ەكەنىن مالىمدەگەن. سۇحبات بارىسىندا يننوۆاتسييانى سوز ەتكەن نارمۇحان قالماحانۇلى بۇگىندە يس­لام نارىعى قارجى تەحنولوگييالارىنىڭ ۇلكەن مۇمكىندىكتەر اشقانىن تۇسىنە باستاعانىن جەتكىزدى. ويتكەنى ول شاريعات زاڭدارىنا ساي­كەس, قارجى ويىنىن ادال جۇرگىزۋگە ارى ەكو­نو­مي­كانى تۇرلەندىرۋگە كومەكتەسەدى. «يسلام­دىق قارجى ويىنشىلارى «تسيفرلىق توڭ­كە­رىستىڭ» باستالعانىن مويىنداپ وتىر» دەي­دى ول.
– FinTech يسلام قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قار­جىلىق ەكوجۇيەسىن جانە ونىڭ تەحنولو­گييالىق تارتىمدىلىعىن ودان ارى دامىتىپ, جە­تىلدىرە تۇسۋدە. دەمەك, يسلام قارجى ينس­تيتۋت­تارىمەن سەرىكتەس بولۋ يننوۆاتسييانىڭ دامۋىنا اسەر ەتىپ, نارىقتىڭ اشىق ارى سەنىمدى بولا تۇسۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى.
سونىمەن بىرگە, كورپوراتسييا باسشىسى يس­لام­دىق قارجىلاندىرۋ جۇيەسىندە ەڭ كوپ قول­دانىسقا يە «تاكافۋل» تۋرالى دا ايتىپ بەر­دى:
– تاكافۋل كليەنتتىڭ سۇرانىسى مەن قاجەت­تىلىكتەرىنە ساي دايىندالعاندىقتان, بيزنەس ۇشىن تاماشا ۇلگى. بىر تاڭعالارلىعى الەمدىك تاجىريبە تاكافۋل-كومپانييالاردىڭ قىز­مە­تىن مۇسىلمانداردان وزگە دىن وكىلدەرى دە پاي­دالاناتىنىن كورسەتتى. ونىڭ قاتىسۋشىلارى نەمەسە بىزدىڭ تۇسىنىگىمىزدەگى ساقتانۋشىلار جارناسىن وپەراتورعا نەمەسە ساقتاندىرۋشىعا تيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا سىيعا بەرەدى. بىراق بىر شارتى بار: ساقتاندىرۋ وقيعاسى تۋىن­داعان جاعدايدا ساقتاندىرۋشى ونى قاي­تارىپ بەرۋى تيىس. جارنانىڭ بىر بولىگى جيناق قورىنا تۇسەدى. ونداعى قاراجاتتى ينۆەستيتسييا­لاۋدان سالىمشى دا كەلىسىمشارتتا كورسەتىلگەن كولەمدە تۇراقتى تابىس تاۋىپ وتىرادى. كوبىنە ول – 50-60 پايىز. ميكروتاكافۋل – از تابىس تا­باتىن ازاماتتارعا ارنالعان يسلامدىق ساق­تاندىرۋ قاعيدالارىنا تولىق جاۋاپ بەرەتىن قارجى قۇرالى. بىراق وكىنىشكە وراي, ەلىمىزدە ازىرگە ميكروتاكافۋل قىزمەتى جوق, – دەيدى نارمۇحان سارىباەۆ. دەگەنمەن بولاشاقتا بىزدىڭ دە يسلام قارجى قۇرالدارىن ەركىن پاي­دالانۋىمىز بەك مۇمكىن. ەلىمىزدە اگروسەكتورعا كوبىرەك كوڭىل بولىنە باستاۋى, «استانا» حالىق­ارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ اشىلۋى, ودان قالسا, حالىقتىڭ دا شاريعات زاڭى بويىنشا ۇسى­نىلاتىن قارجى قۇرالدارىنا دەگەن قى­زىعۋشىلىعى – بارلىعى دا بۇل پروتسەستىڭ جۇزە­گە اسۋىنا العىشارت بولماق.

كاميلا دۇيسەن

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*