سۇت ساپاسىن سارالاي بىلەسىز بە?

1499
0
بولىسۋ:

وتاندىق ونىمدى قولداۋ ساياساتى ەلىمىزدەگى ىرىلى-ۇساق كوپتەگەن كومپانييالارعا دەم بەرگەنى انىق. ولاردىڭ الدى وز ونىمدەرىن ەكسپورتقا شىعارىپ جاتسا, ەندى بىرى ايماقتاعى باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الاتىن نارىق سۋبەكتىلەرىنە اينالا باستادى. وسى تەكتەس وندىرۋشىلەر وڭدەۋشى ونەركاسىپتە دە ەڭسەسىن تىكتەپ كەلەدى. سونىڭ ىشىندە, الماتى اۋماعىندا نارىقتىڭ 20-25 پايىزىن يگەرىپ وتىرعان «ادال» كومپانيياسى دا بار. جۋرناليستەرگە ارنالعان پرەسس-تۋر بارىسىندا كومپانييانىڭ بەسجىلدىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى مەگا-فەرما مەن جاڭا سۇت زاۋىتىن بىرىكتىرەتىن كلاستەر قۇرىپ وتىرعانىنا كوز جەتكىزدىك.

جالپى, بۇل ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ ۇشىن 5 ملرد تەڭگەگە جۋىق ين­ۆەستيتسييا تارتىلعان. ونىڭ 2,5 ملرد تەڭگەدەن استامى سۇت زاۋى­تى­نىڭ قۇرى­لىسىنا جۇمسالسا, مەگا-فەر­ما­­نى قۇرۋ ۇشىن 5 جىلعا 6 پايىزدىق مول­شەر­لەمەمەن «قازاگرو قارجى» ار­قىلى 1,6 ملرد تەڭگە نەسيە الىن­عان. فەر­­­ماداعى وزىق تەحنو­لو­گييالار زاۋىت جۇ­مىسىنىڭ ىلگەرى­لەۋى­نە ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى. «ادال» اگرو­ونەركاسىپ كەشەنىنىڭ باس دي­رەك­تورى سەرىك سمايلوۆتىڭ ايتۋىنشا, سيىر قو­رالار يتالييالىق تەحنولو­گييا­مەن جابدىق­تالعان.

– سيىرلار بۇرىنعىداي شىن­جىر­عا باي­لا­نىپ تۇرمايدى. قورا­داعى استاۋلاردا جى­­لىتۋ جۇيەسى, سا­باننان جاسالعان مات­راس­تار, اۆتو­ماتتى تۇردە ماسساج جاسايتىن شوت­­كەلەر, تىپتى ميكروكليماتتى ساقتاۋعا ار­­نالعان ۆەنتيلياتسييا جۇيەسى مەن دۋش بار. سيىر ۇشىن ەڭ ىڭعايلى تەم­پەراتۋرا – 60س مەن +60س گرادۋس بول­عان­دىقتان, بىز قورانى دا سالقىن تەم­پەراتۋرادا ۇستاپ تۇرۋعا تى­رى­­سا­مىز. تاڭ قالارلىعى, وسى تەحنو­لو­گييا­نى ەنگىزگەن سوڭ سيىرلار دا كوبىرەك سۇت بەرە باستاعانىن باي­قادىق. 2014-2017 جىل­دار ارا­لى­عىندا سيىردىڭ سۇتتىلىگىن 5 مىڭ تون­نادان 7,5 مىڭ ليترگە دەيىن جەت­كىز­دىك. 2019 جىلعا دەيىن بۇل كور­سەت­كىش­تى جى­لى­نا 9-9,5 مىڭ ليترگە ۇلعايتۋدى جوسپارلاپ وتىر­-مىز, – دەي­دى ول.
زاۋىتتى شيكىزاتپەن تولىق قام­تاماسىز ەتۋ ۇشىن 2000 باس ساۋىندى ىرى قارا مال قا­جەت. قازىر كومپانييا يەلىگىندەگى ساۋىندى سيىر سانى مىڭ­عا جۋىق. زاۋىت تاۋلىگىنە 150-200 تون­نا سۇت وندىرسە, شيكىزاتتىڭ جار­تى­سى جەكە فەرمەرلەردەن ساتىپ الى­نادى. كوم­پانييا فەرماسىنداعى سيىر­لاردىڭ سۇتى «پرە­ميۋم سەگ­مەنت­كە» ساتۋعا شىعارىلادى. كوم­­پانيياداعىلاردىڭ ايتۋىنشا, جەكە فەر­مەرلەردەن كەلىپ تۇسەتىن شيكى سۇت قو­سىم­شا وڭدەۋدەن وتەدى. بۇل ادىستىڭ شىعىنى كوپ بولعاندىقتان, فەرما ساۋىندى سيىر­لار­دىڭ سانىن ارت­تىرۋعا قۇلشىنا كىرىسكەن. كومپانييا دي­رەكتورى سيىرلاردىڭ سانىن ەكى مىڭ­نان اسىرۋ ۇشىن تۇرلى سەلەكتسييا­لىق ادىستەردى پايدالانىپ جاتقان­دارىن ايتتى. ونىڭ ىشىندە الدىن الا جىنىسقا بولۋ ار­قىلى ۇرىقتان­دىرۋ تاسىلى دە بار. ول 96 پايىز سيىر الۋ­عا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنىڭ سوڭ­عى كەزدەرى سۇت وندىرىسىنە نەگىز­دەلگەن شارۋا­شىلىقتاردا جيى قولدانىلىپ جۇ­ر­گەنىن بايقادىق. ودان بولەك, سە­رىك جول­داس­ب­ەكۇلى سوڭعى كەزدەرى 12,5 مىڭ تون­نا سۇت بەرەتىن سيىرلار ارقىلى مال تۇ­قى­مىن اسىل­داندىرۋدى قولعا العانىن دا سوز ەتتى.
كومپانييانىڭ اۋىل شارۋاشى­لى­عى بويىنشا ديرەكتورى مەدەتحان يگىلىكوۆ سيىر­لار سۇتتى مولىنان بەرۋى ۇشىن ول تۇتى­ناتىن جەم-شوپ قۇرا­مى دا ساپالى بولۋى كەرەك دەگەن پىكىردە.
– بىر قاراعاندا مىناۋ تەك سۇر­لەم سەكىل­دى. بىراق مۇندا ونان بولەك تۇرلى قۇنارلى دان­دى-داقىلدار دا بار. بىز جەم-شوپتىڭ وزىن ار­ناۋلى تەح­نولوگييا ارقىلى دايىندايمىز. مى­­سالى, جۇگەرىنىڭ سۇتتەن ارىلعان, الى قا­تايا قويماعان كەزىن ۇستاپ قالا­مىز. سوسىن ار­قاي­سىسىن 2-3 سم ەتىپ تۋراي­مىز. نەگە? ويت­كەنى مۇنداي ازىق قورىتۋعا جەڭىل, – دەي­دى ول.
ساۋىم سۇتتىڭ ساپاسىن قاداعالاۋ ماق­­سا­تىن­­دا كومپانييا مال ازىعىن دا وزى دايىن­دايدى. ول ۇشىن ارناۋلى ەگىس القاپتارى دا قا­راستىرىلعان. ون­دا جۇگەرىدەن بولەك, تارى, ارپا, سۇر­لەم مەن پىشەن وسەدى. ۋاقى­تىلى جي­نالعان جەم-شوپتەردىڭ قۇرامىن بۇز­­باي ساقتاۋ ۇشىن ۆاكۋۋمدىق تەح­نو­لوگييا پاي­دالانىلادى.
قۇنارلى تاعام سۇت ساپاسىنا قا­لاي اسەر ەت­سە, ونىڭ ساقتالىپ, وڭ­دەلۋى دە پايدالى ونىم شىعارۋدا ماڭىز­دى رول وينايدى. مى­سا­لى, سيىر­­دى ساۋۋ تولىعىمەن تەحنو­لو­گييا­نىڭ مىندەتىنە اينالعان. «بۇل قاتە­لىك­تەردىڭ الدىن الادى» دەيدى كوم­پا­نييا توراعاسى سەرىك سمايلوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەۋروپا­لىق جوعارى تەحنو­لو­گييالارعا قول جەتكىزگەن­گە دەيىن بىر مە­زەتتە تورت ساۋىنشى 200 سيىر­دى ساۋىپ شىقسا, قازىر بىرنەشە اۋى­سىم­مەن 4 ساۋىنشى 48 سيىردان ساۋادى. مۇن­­دا ولاردىڭ رولى تەك قاداعالاۋشى ارى ساۋىن­شى تەحنولوگيياعا «قول­عا­بىس» ەتۋشى عانا. ادام قولى تيمەگەن­دىك­تەن, سانيتارلىق تۇر­عىدا تازا ونىم نە­بارى 15 مينۋت ىشىندە زاۋىتقا جەت­كىزىلەتىن كورىنەدى. ونداعى تازا­لاۋ, جۋۋ پروتسەستەرى دە تولىق اۆتومات­تان­دى­­ر­ىل­عان جۇيە ارقىلى جۇزەگە اسى­رى­لادى.
اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ باس­شى­سى «جىل­دار بويى زەرتتەۋدىڭ ار­قا­سىندا شي­كىزاتتى پايدالانۋدىڭ تيىم­دى جولدارىن يگەر­دىك» دەيدى. سو­نىڭ ارقاسىندا كومپانييا قا­زىر با­تىس ەلدەرىنىڭ زاماناۋي تەح­نولو­گييا­­لا­رىن قولدانىپ, وندىرىس كولەمىن ارت­تى­رىپ وتىر.
– سۇت وزىندەگى پايدالى باكتەرييا­لار مەن مي­نەرالدى زاتتاردى جو­عالت­پاۋى ارى تەز بۇزىلىپ كەتپەۋى ۇشىن ونى بىردەن 130 گرا­دۋس­قا دەيىن قىز­دى­رادى, سوسىن 4 سەكۋندتان كەيىن ونى بىردەن سالقىنداتادى. وسى تەح­نولوگييا ارقىلى زيياندى باكتەرييا­لار­دىڭ بار­لىعى جويىلىپ, سۇتتىڭ ساق­تالۋ مەرزىمى ۇزا­رادى. ودان كەيىن سۇت پاستەرلەيتىن قون­دىرعى ارقىلى وتىپ, Tetra Pak قاپتامالارىنا قۇيى­لادى. مۇنداي سۇت جارتى جىلعا دەيىن جا­رامدى, – دەيدى ول.
قاپتاۋ تەحنولوگيياسى دەمەكشى, كوم­­پا­نييانىڭ ونىمى ارتۇرلى پىشىمدە شى­عارىلادى. سونىڭ ىشىندە, تەت­را­پا­كەتتەردەگى سۇت ونىم­دەرىنىڭ قاپتا­ما­سى زاۋىتتان شىعار تۇستا ار 15 مينۋت سايىن تەكسەرۋدەن وتەدى. بۇل بىر عانا تەكسەرىس ەمەس. زاۋىت ديرەكتو­رى گۇلشات مۇ­حامەدجانوۆا شيكىزات ونىم­گە اينالىپ, قاپ­تاماعا قۇيىل­عان­شا 4 رەت لابوراتورييا­لىق تالداۋ­دان وتەتىنىن ايتتى.
بۇل – زاۋىتتىڭ ىشىندە بولىپ جات­قان بىركۇندىك پروتسەسس. سەرىك سمايلوۆتىڭ اي­تۋىنشا, وندىرۋشىلەر قان­شا تىرىس­قا­نىمەن, ىشكى نارىق­تاعى سۇتكە دەگەن سۇرانىس الى دە تولىق قامتىلا قويعان جوق.
– اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيستر­لىگى مالىمەتتەرى قازاقستانعا جى­لىنا 900 مىڭ توننا شيكى سۇت جەتپەي قالاتىنىن كورسەتىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, ۆەدومستۆو شيكى سۇت­تىڭ 70 پايىز­عا جۋىعى جەكە فەرمەرلەردىڭ قو­­لىندا ەكەنىن ايتادى. بۇل سۇت جي­ناۋدى ودان ارى قيىنداتا تۇسەدى ارى سۇت فەرمالارى ۇشىن ۇلكەن شىعىن بو­لىپ وتىر. ودان بو­لەك, مۇنداي سۇت­تىڭ ساپاسى دا تو­مەن, – دەيدى ول.
دەمەك, اۋىل شارۋاشىلىعىندا الى دە حالىقتىڭ سۇرانىسىنا ساي ونىم شىعارىپ, ىستى دوڭگەلەتىپ الىپ كەتۋ­گە بولاتىن سالالار جە­تەرلىك. بۇل سوزىمىز كاسىپ اشىپ, ناپاقا تابا­مىن دەۋ­شىلەردىڭ قۇلاعىنا التىن سىرعا بول­­سىن. مۇنداي جاعدايدا كىشىگىرىم شارۋا­شىلىقتاردىڭ وزى ۇلكەن كور­پوراتسيياعا اينالۋىنا بولادى. سە­بەبى, مەگا-فەرما تەك سۇت ونىمدەرىنىڭ شي­كىزات كوزى ەمەس. بۇل بيز­نەستە وزى­نىڭ ەگىس القابىندا وسكەن جەم-شوپ­­تەن ارتىلعانىن ساتىپ تا, سۋالعان سيىر­­­لاردى ەتكە وتكىزىپ تە قوسىمشا تا­بىس تا­بۋ­عا بولاتىنىن كوردىك, كور­دىك تە اگ­روونەركاسىپتىڭ قالدىق­سىز وندىرىسكە جە­تەر كۇنى الىس ەمەستىگىنە كوز جەتكىزىپ قايت­تىق.

كاميلا دۇيسەن

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*