تمد ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر باسشىلارى كەزدەستى

1712
0
بولىسۋ:

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسەيدىڭ سوچي قالاسىندا وتكەن جوعارى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىنا قاتىسىپ, بىرقاتار كەلەلى ماسەلەلەردى كوتەردى. سونىمەن بىرگە, قازاقستان پرەزيدەنتى تمد ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەت باس­شىلارى كەڭەسىنىڭ شاعىن قۇرامدا وتكەن وتىرىسىنا دا قاتىستى.

اقوردانىڭ باسپاسوز قىزمەتىنىڭ حا­بارلاۋىنشا, جوعارى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا ارمەنييا پرەزيدەنتى سەرج سارگسيان, بەلارۋس پرەزيدەنتى الەك­ساندر لۋ­كاشەنكو, مولدوۆا پرەزيدەنتى يگور دودون, رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, قىرعىزستان پرەمەر-مينيسترى ساپار يساقوۆ جانە ەۋرازييالىق ەكونو­ميكالىق كوميسسييا القاسىنىڭ توراعاسى تيگران ساركيسيان دا قاتىستى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ باسپاسوز قىز­مەتى تاراتقان رەسمي مالىمەتتەرگە ارقا سۇيەسەك, كەلىسسوزدەر بارىسىندا ەۋرازييا­لىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قىزمەتى وعان مۇشە ەلدەردىڭ ەكونومي­كاسىنا وڭ اسەر ەتىپ وتىرعانى جانە ينتەگراتسييالىق ۇدەرىستەردى كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتالىپ وتكەن. جالپى, ايتۋلى وتىرىستا مەملەكەت باسشى­لارى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىن­داعى وزارا ىس-قيمىلدىڭ جانە ەكونو­مي­كا­لىق وداقتى ودان ارى دامىتۋدىڭ بىر­قاتار وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاپ, ەۋرا­زييالىق ەكونوميكالىق كوميسسييانىڭ ەسەبىن تىڭدادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ جيىندا قابىل­دانعان ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق­تىڭ تسيفرلىق كۇن تارتىبىن ىسكە اسى­رۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن باسا اتاپ وتكەن.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك, 2015 جىلى بۋرا­­­بايدا وتكەن تمد سامميتىندە مەم­لەكەت باسشىسى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوس­تاستىعى ۇيىمىن وزگەرتۋگە باعىت­تالعان بىرقاتار باستامالاردى كوتەرگەن ەدى. 2016 جىلى بىشكەكتە وتكەن تمد مەم­لەكەت باس­شىلارىنىڭ كەلەسى كەزدەسۋىندە ەلباسىنىڭ باستامالارى نەگىزگە الىنعان دوستاستىقتى زامان تالاپتارىنا ساي بەيىمدەۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل تۇرعىدان سوچيدەگى سامميتتە تمد جوعارى ورگاندارىنىڭ قۇزىرەتتەرىن بولۋگە باعىتتالعان شەشىمدەر قاراستىرىلدى. اتالعان قۇجاتتاردىڭ قابىلدانۋىنىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ كەڭەسى تيىستى قۇزىرەتتەردى ۇكىمەت باس­شىلارى, سىرتقى ىستەر مينيستر­لەرى, قورعانىس مينيسترلەرى, شەكارالاس اسكە­ريلەردى باسقارۋشىلار كەڭەسى مەن ەكونو­ميكالىق كەڭەس اراسىندا بولۋ ار­قىلى دوس­تاستىقتىڭ دامۋ ستراتەگيياسى ماسەلە­لەرىن جىتى قاداعالاي الادى.
سىم-نىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, سام­ميت­تە «دوستاستىقتىڭ مادەني استا­نا­لارى» مەملەكەتارالىق باعدارلاماسىنىڭ ارمە­نييانىڭ گوريس, بەلارۋستىڭ برەست جانە قازاقستاننىڭ شىمكەنت قالاسىندا جۇزەگە اسىرۋ بارىسى دا سوز ەتىلدى.
تمد قىزمەتىن تيىمدى ەتىپ كۇشەيتۋ ۇشىن ارى قۇرىلىمدارىن جەتىلدىرۋ ماق­سا­تىندا قازاقستاندىق تاراپتىڭ باستا­ماسىمەن 2007 جىلى دۋشانبەدە تمد-نى 2020 جىلعا دەيىن ارى قاراي دامىتۋ كون­تسەپ­تسيياسى ماقۇلدانعان بولاتىن. ونى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارى بويىنشا, تمد-نى 2020 جىلعا دەيىن ەكونوميكالىق دامىتۋ ستراتەگيياسى دايىندالىپ قابىلداندى. تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىن­داعى ساۋدا-ىنتىماقتاستىقتىڭ تەرەڭ دامۋىنىڭ بىر كورسەتكىشى رەتىندە 2011 جىلى سانكت-پەتەربوردا ەركىن ساۋدا ايماعى جونىندەگى كەلىسىمشارتتىڭ قابىل­دانۋىن ايتۋعا بولادى. بۇل قۇجات وز كەزە­گىندە دوستاستىققا مۇشە ەلدەردىڭ ۇلتتىق ەكونوميكاسى مەن الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا ۇلكەن سەپ بولدى.
تمد-داعى ساياسي قارىم-قاتىناستار سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ كەڭەسى ارقىلى جۇزەگە اسادى. وندا كوپدەڭگەيلى سىم-ارالىق كەڭەستەر جۇمىس ىستەيدى.
2017 جىلى تمد-عا توراعالىق ەتۋ قىر­عىز رەسپۋبليكاسىنان رەسەي فەدەرا­تسيياسىنا وتكەن بولاتىن. توراعالىق كەزىندە تمد-نى وڭىرلىك مەملەكەتارالىق ۇيىم رە­تىندە دامىتۋ, بەدەلىن كوتەرۋ جانە الەم­دەگى ىقپالىن كۇشەيتۋگە, ينتەگرا­تسييالىق دامۋدىڭ جاڭا تالاپتارىنا بەيىمدەپ, تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باسا مان بەرىلدى.
جالپى, جوعارى ەۋرازييالىق ەكونو­مي­كالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا 18 ماسەلە قاراستىرىلدى. ونىڭ 7-ى شاعىن قۇرامدا تالقىلاندى.
وتىرىس شەڭبەرىندە جوعارعى كەڭەس مۇشەلەرى ۇلتتىق پارلامەنتتەردە كەدەن­دىك كودەكس تۋرالى كەلىسىمدى راتيفي­كا­تسييالاۋدى سايكەستەندىرۋ ماسەلەلەرىن دە تالقىلادى. جاڭا كەدەندىك كودەكس 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا كۇشىنە ەنەدى.
ەۋرازييالىق ينتەگراتسييانىڭ ەكونومي­كالىق الەۋەتى وتە جوعارى. مەملەكەتتەر ەكونوميكاسىنىڭ جيىنتىق كولەمى 2,2 تريلليون اقش دوللارىن قۇرايدى. ون­داعى حالىقتىڭ جالپى سانى 182 ميلليون ادامنان اسادى.
2019 جىلعا قاراي ەلەكتر ەنەرگيياسى وندىرىسىنىڭ كولەمىن ارتتىرۋعا, باعانىڭ تيىمدى جۇيەسىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە ەلدەردىڭ ەنەرگوجۇيەلەرىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان ورتاق ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ نارىعى قالىپ­تا­سادى. ورتاق نارىقتىڭ قالىپتاسۋىنىڭ ارقاسىندا ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ تاپشى­لىعىن تومەندەتۋگە بولادى.
جوعارى دەڭگەيلى كەزدەسۋدە قازاقستان پرەزيدەنتى 2018 جىلى وداققا مۇشە ەل­دەردىڭ ەكونوميكاسىن تسيفرلاندىرۋ جو­نىن­دە جوعارى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ ارنايى كەزدەسۋىن وتكىزۋدى ۇسىندى.
جالپى تاراپتار قول جەتكىزىلگەن ۋاع­دالاستىقتاردى جۇزەگە اسىرۋ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرى اراسىنداعى ىنتى­ماقتاستىقتى بۇدان دا جوعارى دەڭ­گەيگە كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىم بىلدىردى.
سونداي-اق سوچيدە وتكەن جيىندا مەملەكەت باسشىلارى تمد اياسىنداعى وزارا ىس-قيمىلدى ودان ارى نىعايتۋ جول­دارىن تالقىلاپ, دوستاستىقتىڭ تيىم­دىلىگىن ارتتىرۋ, وعان مۇشە ەلدەردىڭ ساۋدا جانە ينۆەستيتسييالىق بايلانىستارىن تەرەڭدەتۋ ماسەلەلەرى جونىندە پىكىر الماستى.
سونىمەن بىرگە, وتىرىستا تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تمد-عا توراعالىق ەتۋ كەزەڭىندە اتقاراتىن جۇمىس جوسپارى, تۇركىمەنستاننىڭ دوستاستىقتى ودان ارى دامىتۋعا قاتىستى ۇستانىمى جانە تمد-نىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى اياسىندا اتقارىلعان جۇمىس ناتيجەلەرى جونىندە باياندالدى.
كەڭەس وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, سىبايلاس جەمقورلىققا جانە قىلمىستىق جولمەن الىنعان تابىستاردى زاڭداستىرۋعا قارسى كۇرەس سالاسىنداعى قۇجاتتارعا قول قويىلدى.
بۇدان بولەك, تمد ەلدەرىنىڭ باسشى­لارى مادەنيەت, بىلىم بەرۋ, عىلىم جانە تۋريزمگە قاتىستى بايلانىستاردى نىعاي­تۋعا ارى كەڭەيتۋگە باعىتتالعان گۋماني­تار­لىق سالاداعى بىرقاتار ماڭىزدى شە­شىمدەردى قاراستىرىپ, وتباسىن جانە داس­تۇرلى وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى قول­داۋ تۋرالى مالىمدەمە قابىلدادى.
تمد ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەت باس­شىلارى كەڭەسىنىڭ شاعىن قۇرامدا وتكەن وتىرىسىنا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, ازىر­بايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ي.اليەۆ, ارمەنييا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى س.سارگسيان, بەلارۋس رەس­پۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ا.لۋكاشەنكو, مولدوۆا رەس­پۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ي.دودون, رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ پرە­زيدەنتى ۆ. پۋتين, تاجىكستان رەسپۋب­ليكا­سىنىڭ پرەزيدەنتى ە.راحمون, تۇركىمەن­ستان پرەزيدەنتى گ.بەر­دى­مۇحامەدوۆ, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ش.ميرزيەەۆ, سونداي-اق قىرعىز رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترى س.يساقوۆ جانە تمد-نىڭ اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى – اتقارۋشى حاتشىسى س.لەبەدەۆ قاتىستى.
قازاقستان پرەزيدەنتى سويلەگەن سوزىندە تمد-عا مۇشە ەلدەردىڭ اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستى دامى­تۋدا ۇيىمنىڭ ەرەكشە رول اتقاراتىنىن اتاپ وتتى.
شاعىن قۇرامدا وتكەن وتىرىستا دا مەملەكەت باسشىسى تمد-نى جاڭعىرتۋ مەن ونى جەتىلدىرۋگە قاتىستى بىرقاتار وزەكتى باعىتتاردى سوز ەتتى. بۇل ورايدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ تمد-نى ودان ارى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن قايتا قاراپ, جاڭا ىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەۋدى ۇسىندى.
سونىمەن بىرگە, قازاقستان پرەزيدەنتى دوستاستىق ەلدەرى اراسىنداعى ساۋدا-ەكو­نوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى نىعايتۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى.
– تمد اۋماعىندا قىزمەت كورسەتۋدىڭ ەركىن ساۋداسى بيزنەسمەندەرىمىز ۇشىن زور مۇمكىندىكتەر تۋعىزىپ, ەلدەرىمىزدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق كووپەراتسيياسىن جاڭا دەڭ­گەيگە شىعارادى. ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ كەڭەسى مەن اتقارۋ كوميتەتىنە قىزمەت كورسەتۋدىڭ ەركىن ساۋداسى تۋرالى كەلىسىمنىڭ جوباسى بويىنشا جۇمىستى جانداندىرىپ, ونى جۋىق ارادا قابىلداۋ جونىندە تاپ­سىرما بەرۋدى ۇسىنامىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سوڭىندا ەلباسى رەسەي فەدەراتسييا­سىنىڭ ۇيىمعا توراعالىعىنىڭ ناتيجەلى بولعانىن ايتىپ, كەلەسى جىلى تمد-عا توراعالىق ەتەتىن تاجىكستان رەسپۋبلي­كا­سىنا تابىس تىلەدى.
كامشات الىم

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*