ەنەرگييا ۇنەمدەۋ اكىمدەر رەيتينگىنە كىرەدى

1122
0
بولىسۋ:

قازاقستاندىقتار مەن كومپانييالار جىلۋمەن جابدىقتايتىن كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە 13 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارىزدارىن الى وتەمەپتى. بۇل تۋرالى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەشەگى وتىرىسىندا جارييا ەتىلدى. جيىندا ۇكىمەت مۇشەلەرى الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق بارىسىن قارادى. سونداي-اق وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىنە «ەنەرگييا ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگييا تيىمدىلىگى ماسەلەلەرى» مەن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا بىلىم بەرۋ نىساندارى قۇرىلىسىنىڭ بارىسى» شىعارىلدى. 

بىرىنشى ماسەلە بويىنشا بايانداعان ەنەرگەتيكا مينيسترى قانات بوزىمباەۆ­تىڭ ايتۋىنشا, ەنەرگەتيكالىق كاسىپ­ورىنداردىڭ الداعى كۇز-قىس كەزەڭىنە دايىندىق جۇمىستارى اياقتالۋعا جاقىن­داپ قالىپتى. اي سايىن مۇددەلى مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە كومپانييا­لاردىڭ قاتىسۋىمەن تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ولاردى شەشۋ ۇشىن قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋ بويىنشا سالالىق سەلەكتورلىق كەڭەستەر وتكىزىلىپ تۇرادى.
– بيىل 10 ەنەرگييا بلوگىنا, 61 ەنەر­گەتيكالىق قازاندىققا جانە 49 تۋربيناعا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپار­لانعان. قىركۇيەك ايىنىڭ باسىنداعى جاعداي بويىنشا 4 ەنەرگييا بلوگىندا, 28 قازاندىقتا جانە 22 تۋربينادا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. 4 ەنەرگييا بلو­گىندا, 30 قازاندىقتا جانە 21 تۋربينادا وسى جۇمىستار اياقتالۋدىڭ ارتۇرلى ساتىسىندا. تۇتاستاي العاندا, جۇمىستار كەستەگە ساي جۇرگىزىلۋدە, – دەدى ق.بوزىم­باەۆ.
سونداي-اق ونىڭ مالىمەتىنشە, وسى جىلى جالپى ۇزىندىعى 25 مىڭ شاقىرىم بولاتىن ەلەكتر تاراتۋ جەلىسىنە جانە 6300 پودستانساعا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانعان ەكەن. قازىر 17 مىڭ شاقىرىم جەلىگە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن, بۇل جوسپاردىڭ 71%-ىن قۇ­رايدى. مۇندا دا جوندەۋ جۇمىستارى بەكىتىلگەن كەستەگە ساي جۇرگىزىلۋدە. ەلەكتر ستانسالارىندا 3,7 ميلليون توننا كولەمىندە كومىر قورى قالىپتاستىرىلدى, بۇل وتكەن جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 24%-عا ارتىق. بۇعان قوسا, 82 مىڭ توننا مازۋت بار.
وسى ورايدا ۇكىمەت جەتەكشىسى مازۋت قورىنا قاتىستى ماسەلە بارلىعىن جا­سىرمادى.
– جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ باستالۋىنا كوپ ۋاقىت قالعان جوق. اسىرەسە, سولتۇستىك وڭىرلەردە بىر ايدان سوڭ سۋىق تۇسۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى, وسى ماسەلەلەردى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋلارىڭىزدى سۇ­رايمىن. مەنى اتىما حاتتار تۇسۋدە, ونىڭ يەلەرى مازۋت ساتىپ الۋ ۇشىن ۇكىمەت رەزەرۆىنەن قارجى بولۋدى سۇرايدى. قانات الدابەرگەنۇلى (ەنەرگەتيكا مينيسترى), وسى ماسەلەنى قارجى مينيسترلىگىمەن پىسىقتاڭىز. جىل سايىن رەزەرۆتەن قارجى بولەمىز عوي, ەگەر بيىل دا قوسىمشا بەرسەك, ونى ارىگە ۇزاتپايىق. كىمگە مازۋت قاجەت, ولاردىڭ بارلىعى حات جولداپ بولعان شىعار, بارلىعىن قاراپ, كەلەسى وتىرىسقا قاراي قايسىسىنا رەزەرۆتەن قانشا قارجى بولىنەتىنىن, قايسىسىنا مۇلدەم بەرىلمەيتىنىن ايتىڭىزدار, – دەپ تاپسىردى پرەمەر.
ۇكىمەت وتىرىسى كەزىندە مينيستر ق.بوزىمباەۆ قىسقا دايىندىق بويىنشا پروبلەمالى نىساندارعا توقتالا كەلە, «ارسەلورميتاللدىڭ» جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىنداعى جوندەۋ جۇمىستارىن قاتاڭ سىنعا الدى. ول بىرقاتار وڭىرلەردە جىلىتۋ ماۋسىمىن ورنىقتى وتكىزۋ ۇشىن قوسىمشا شارالاردى قابىلداۋدى تالاپ ەتەتىن تۇيتكىلدى ماسەلەلەر بارلىعىن نۇسقادى.
– اتاپ ايتقاندا, قاراعاندى وب­لىسىندا, سونىڭ ىشىندە «ارسەلور ميتتال تەمىرتاۋدىڭ» جەو-2-سىندە ەنەرگەتيكا نىساندارىن كۇز-قىس مەزگىلدەرىندە جۇمىس ىستەۋگە دايارلاۋ ماسەلەسى ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى. ازىرلەنگەن كەستەسىنە سايكەس, بۇل جەو-نىڭ 3 قا­زاندىعى مەن 1 تۋربيناسىندا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانعان. قىركۇيەكتىڭ باسىنداعى جاعداي بويىنشا 2 قازاندىقتا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالعان. №6 قازاندىقتا 22 قاراشاعا دەيىن جانە №2 تۋربينادا 30 قىركۇيەككە دەيىن جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. الايدا وسى ستانسادا جوندەۋ جۇرگى­زىلگەننەن كەيىن دە اپاتتىق توقتاۋلار تىركەلىپ وتىر. بۇل بيىل جاڭادان جۇر­گىزىلگەن جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسىز­دىعىن پاش ەتەدى, – دەدى ەلىمىزدىڭ باس ەنەرگەتيگى.
ول باسقا ەلەكتر ستانسالارىنىڭ دا دايىندىعىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى.
– پاۆلودار وبلىسىندا «اليۋمينيي قازاقستان» اق-تىڭ جەو-1-ىندەگى جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسى ەنەر­گەتيكا مينيسترلىگىندە الدەنەشە رەت قارالدى. ول جەردە بيىلعى 17 شىلدەدە تامامدالۋعا تيىس №2 قازاندىقتىڭ كۇردەلى جوندەۋى الى كۇنگە اياقتالماعان. قىزدىرۋ جابدىعىن جەتكىزۋدىڭ كەشىك­تىرىلۋى كەسىرىنەن, جوندەۋدى تەك قازان ايىندا اياقتاۋ جوسپارلانۋدا. بۇعان قوسا, №4 قازاندىقتىڭ اعىمداعى كەڭەيتىلگەن جوندەۋى دە 1 شىلدەدەن بەرى بىتپەي كەلەدى. ەكى قازاندىقتىڭ جوندەۋىنىڭ اياقتال­ماۋىنا بايلانىستى №5 قازاندىقتىڭ جوندەۋ جۇمىستارى باستالماعان, ال ول 15 شىلدەدە باستالۋى تيىس ەدى, – دەدى مينيستر.
ول سونىمەن قاتار ماڭعىستاۋ وب­لىسىندا «ماڭعىستاۋمۇنايگاز» اق-تىڭ «قالامقاس» گازدىتۋربينا ستانساسى «وتە تۇراقسىز جۇمىس جاساپ تۇرعانىن» مالىم ەتتى. «جىل باسىنان بەرى 12 رەت تولىعىمەن توقتاۋى تىركەلگەن. سونىڭ ىشىندە بەسەۋى جازعى ۋاقىتقا كەلدى. بۇعان, نەگىزىنەن, تەحنولوگييالىق قورعانىشتىڭ جۇمىسى سەبەپ بولۋدا: ول كۇيىنە كەلتىرۋدى (پەرە­ناسترويكا) تالاپ ەتەدى. بۇل جۇمىس قازان-قاراشا ايىنا جوسپارلانۋدا» – دەدى ق.بوزىمباەۆ. مينيستر ەلىمىزدىڭ بىرقاتار وزگە وڭىرلەرىندە دە پروبلەمالىق نى­ساندار بارىن جەتكىزدى.
ارتىنشا سوز العان قاراعاندى وبلىسى اكىمىنىڭ ەنەرگەتيكا, تۇرعىن ۇي-كوممۋ­نالدىق شارۋاشىلىق جانە توتەنشە جاعدايلارعا جاۋاپتى جاڭا ورىنباسارى اناتوليي شكارۋپا «وڭىردە بيىلعى جوندەۋ جۇمىستارى وتكەن ۇش جىلعى جىلدىق كولەمدەردەن ەكى ەسەگە اسىپ تۇسىپ وتىرعانىن» باياندادى. «قازىرگى كەزدە كەستەدەن ارتتا قالۋشىلىق جوق», – دەپ سەندىردى ول.
– باقىلاۋدا ۇستاڭىزدار! اسىرەسە, تەمىرتاۋ جاقتى. وتكەن جىلعى جاعداي, شاحانداعى وقيعا دا قايتالانىپ جۇر­مەسىن! – دەپ قاتاڭ ەسكەرتتى وڭىر باسشى­لىعىنا پرەمەر ب.ساعىنتاەۆ. ەسكە سالا كەتسەك, 2017 جىلعى 11 جانە 13 قاڭتاردا تەمىرتاۋداعى جەو-2-دە ۇش جىلىتۋ قازاندىعى بىرىنەن سوڭ بىرى ىستەن شىققان بولاتىن. سودان جىلۋ بەرۋ تەك 16 قاڭتاردا عانا قالپىنا كەلتىرىلدى. كەيىن جىلىتۋ ماۋسىمىن «جارعا جىققانى» ۇشىن «ارسەلور ميتتال تەمىرتاۋ» اق-قا 85 ميل­ليون تەڭگە ايىپپۇل سالىندى.
اناتوليي شكارۋپا بەسقاباتتى تۇرعىن ۇي جەرتولەسىندەگى قازاندىق جا­رىلىپ, توعىز ادام قازا تاپقان شاحان­داعى قايعىلى وقيعادان كەيىن بۇل كەنتتە قازاندىقتاردى ۇيلەردەن شىعارىپ, اۋلاعىراق ورناتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى.
«شاحانداعى 30 اۆتونومدى جىلىتۋ جۇيەلەرىنىڭ 18-ى جىلىتۋ ماۋسىمى باستالعانشا سىرتقا شىعارىلادى. تاعى 12 جۇيەنى شىعارۋ كەلەر جىلعا قالدى, سەبەبى جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەۋ كەرەك. بۇل, نەگىزىنەن, اقادىر كەنتىندەگى ۇيلەردە پايدالانىلاتىن قا­ۋىپتىلىگى تومەن گوريزونتالدى قازان­دىقتارعا قاتىستى بولىپ وتىر. توتەنشە جاعدايعا جول بەرمەۋ ۇشىن قازاندىقتارعا زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى جانە جۇمىسشىلارى وقىتىلۋدا» دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىن­باسارى.
وتىرىستا ەنەرگەتيكا مينيسترى ەلىمىزدىڭ گاز-تاسىمالداۋ ينفرا­قۇرى­لىمىنىڭ نىساندارى شتاتتىق رەجيمدە جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن, ولارعا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ كەستەلەر مەن جوسپارلارعا سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن باياندادى. قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىنە الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىندا «قازاقستان – قىتاي», «بگر-تبا», «بەينەۋ – شىمكەنت» گاز قۇبىرلارى ارقىلى گاز جەتكىزۋ جانە امانگەلدى كەن ورنىنىڭ گازى ەسەبىنەن دە قامتاماسىز ەتۋ كوزدە­لۋدە. جەراستى قويمالارىندا گازدىڭ قاجەتتى قورى جيناقتالۋدا, قازىردىڭ وزىندە ولارعا 3,4 ميلليارد تەكشە مەتر گاز نەمەسە جوسپارداعى كولەمنىڭ 96%-ى جۇكتەلگەن.
ق.بوزىمباەۆ وتاندىق جىلۋ-ەلەكتر ورتالىقتارىنان گاز ۇشىن «قازترانس­گازايماق» الدىنداعى قارىزدارىن وتەۋدى سۇرادى. «وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا شامامەن 2,3 ميلليارد تەڭگە قارىزدىڭ قوردالانۋىنا بايلانىستى 27 ناۋرىزدا «3-ەنەرگوورتالىق» اق-تىڭ شىمكەنت جەو-سىنا گاز جەتكىزۋ توقتاتىلدى. سونداي-اق شىلدە-تامىز ارالىعىندا وسى اق-تىڭ ەسەپتىك شوتى تۇتقىندالدى. كەيىن ۇشجاقتى كەلىسىم بەكىتۋ ارقاسىندا 805 ميلليون تەڭگە تولەم جاسالدى جانە اق-تىڭ ەسەپتىك شوتىنان بۇعاتتاۋ الىپ تاستالدى. قالعان 1,5 ميلليارد تەڭگە قارىزدى جىلىتۋ ماۋسىمى باستالعانشا وتەۋ جوسپارلانۋدا» دەگەن قانات الدابەرگەنۇلى وسىعان وراي وبلىس باسشىلىعىنان بۇل ماسەلەنى باقىلاۋعا الۋدى سۇرادى. سەبەبى, شىمكەنت جەو-سى جارتى جىلدان بەرى توقتاپ تۇرعان كورىنەدى.
قىركۇيەك ايىنىڭ باسىنداعى جاعداي بويىنشا جەو-لار «قازترانسگازاي­ماققا» 3,8 ميلليارد تەڭگە قارىز بولىپ قالعان. ونىڭ ىشىندە «ماەك-قاز­اتومونەركاسىپكە» – 1,4 ملرد تەڭگە, «ال­ماتىتەپلوكوممۋنەنەرگوعا» – 473 ملن تەڭگە, «اقتوبە جەو-عا» – 354 ملن تەڭگە, ورال قالاسىنىڭ «جايىقتەپلوەنەرگو» كاسىپورنىنا 101 ملن تەڭگە بورىش تيەسىلى. سوندىقتان ەنەرگەتيكا مينيسترى وبلىس اكىمدەرىنەن بۇل ماسەلەدە قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋلارىن وتىندى.
وز كەزەگىندە ينۆەستيتسييالار جانە دامۋ مينيسترى جەڭىس قاسىمبەك تە 2017 جىلعى تامىز ايىنداعى جاعداي بويىنشا تۇتىنۋشىلاردىڭ كوممۋنالدىق قىز­مەتتەر ۇشىن بەرەشەگى 13 ميلليارد 580 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىنىن حابارلادى.
– ەڭ كوپ بەرەشەك مىناداي وڭىرلەردە ساقتالىپ وتىر: الماتى قالاسىندا – 3 ميل­­ليارد 3 ملن تەڭگە, وقو-دا – 3 ميل­ليارد 702 ملن تەڭگە, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا – 1 ميلليارد 894 ملن تەڭگە, پاۆلودار وبلىسىندا – 858 ملن تەڭگە. جالپى, جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق بەكىتىلگەن جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتىر جانە تۇراقتى باقىلاۋدا بولادى, – دەدى ج.قاسىمبەك.
ۇكىمەت وتىرىسىندا بىلىم جانە عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لەرىنىڭ, سونداي-اق وڭىر اكىمدەرىنىڭ الەۋمەتتىك سالا نىساندارىنىڭ جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىعى تۋرالى ەسەپتەرى تىڭدالدى. بىلىم جانە عىلىم مينيسترى باسشىسى ەرلان ساعاديەۆ بىلىم بەرۋ نى­ساندارىنىڭ الداعى جىلىتۋ ماۋسى­مىنا دايارلىعىنا مونيتورينگ جۇرگىزىپ جاتقانىن مالىمدەدى. «وبلىستار جانە استانا مەن الماتى قالالارى اكىمدىك­تەرىنىڭ اقپاراتى بويىنشا جىلىتۋ ماۋسىمىنا 2 617 مەملەكەتتىك بالاباقشا, 7 094 مەملەكەتتىك مەكتەپ, 473 كوللەدج جانە 130 جوعارى وقۋ ورنى دايىن. بىلىم بەرۋ نىساندارى جىلىتۋ ماۋسىمىنا ازىرلىك بويىنشا اكتتەردى الدى» دەدى ول.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترى ەلجان بىرتانوۆتىڭ دەرەگىنشە, بارلىق وڭىرلەر­دە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىن جوندەۋ جانە دايارلاۋ, وتىن ساتىپ الۋ جانە جەتكىزۋ جۇمىستارى بەكىتىلگەن جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلۋدە. «رەسپۋبليكادا دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ 5 774 نىسانى جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ 822-سى ورتالىقتان جىلىتىلادى, 312-سى ەلەكترمەن, 3 815-سى قاتتى ارى سۇيىق وتىنمەن جانە 825-ى گاز جابدىعىمەن جىلىتىلادى» دەدى ول.
تالقىلاۋدى قورىتقان باقىتجان ساعىنتاەۆ جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جۇمىستارىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىردى. اتالعان جۇمىسقا جاۋاپ­كەرشىلىك بىرىنشى ۆيتسە-پرەمەر اسقار مامينگە جۇكتەلدى.
كۇن تارتىبىندەگى ەكىنشى ماسەلە بويىنشا بايانداعان ينۆەستيتسييالار جانە دامۋ مينيسترى جەڭىس قاسىمبەك قازىر مەملەكەتتىك ەنەرگەتيكالىق رەەس­ترگە (مەر) 5 مىڭنان استام ۇيىم ەنگى­زىلگەنىن حابارلادى. 2015-2016 جىلدارى بۇل سۋبەكتىلەر ەنەرگييا ۇنەمدەۋ شارا­لارىنا 178 ملرد تەڭگەدەن استام ينۆەس­تيتسييا سالىپتى. 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن شامامەن 200 ملرد تەڭگە ين­ۆەستيتسييالانادى دەپ جوسپارلانۋدا.
ەلىمىزدە جالپى ىشكى ونىمدى وندىرۋ ۇشىن كەتەتىن ەنەرگييا شىعىنى 2008-2015 جىلدار ارالىعىندا 28,2%-عا تومەندەپتى. «قازاقستاننىڭ «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋ تۇجىرىمداماسىندا جىو-نىڭ وسى ەنەرگييا سىيىمدىلىعىن 2020 جىلعا قاراي كەمىندە تاعى 25%-عا جانە 2050 جىلعا قاراي كەمىندە ەكى ەسە تومەندەتۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر.
ۇكىمەت جەتەكشىسى ب.ساعىنتاەۆ ەنەر­گييا تيىمدىلىگى سالاسىنداعى ماقسات-مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋ ۇشىن ينۆەس­تيتسييا­لار جانە دامۋ, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىنە بىرلەسىپ, «ونىم بىرلىگىن وندىرۋدەگى ەنەرگييا تۇتىنۋ نورماتيۆتەرىن بەلگىلەۋ» ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى. سونداي-اق اربىر جەكەلەگەن كاسىپورىن ۇشىن ەنەرگييا شىعىنىن جىل سايىن تومەندەتىپ وتىرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ جۇكتەلدى. بۇدان وزگە, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ەنەرگييا ۇنەمدەۋ ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا كريتەرييدى «ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ» رەيتينگىنە قوساتىن بولدى.
ۇكىمەتتە كەشە «نۇرلى جول» باعدار­لاماسىنىڭ بەرۋ سالاسىندا ىسكە اسىرىلۋ بارىسى دا قارالدى. بىلىم جانە عىلىم مينيسترى ەرلان ساعاديەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل ۇلتتىق قور قاراجاتى ەسەبىنەن 109 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىنا 71,7 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بيىل 76 مەكتەپ پەن 2 بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلەدى. قالعان 33 مەكتەپ 2018 جىلى ىسكە قوسىلماق.
پرەمەر ب.ساعىنتاەۆ مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى تەندەرلەر وتكىزۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋدى تاپسىردى. ايتپەسە, كەيبىر وڭىرلەردە ەندىگى ىسكە قوسىلۋعا تيىس مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسى بويىنشا الى تەندەرلەر وتكىزىلىپ جاتقانى مالىم بولدى.
ب.ساعىنتاەۆ وزىنىڭ بىرىنشى ورىن­باسارى اسقار مامينگە جانە ۆيتسە-پرەمەر ەربولات دوساەۆقا تەندەرلەر راسىمدەرىن وزگەرتۋ شارالارىن قابىل­داۋدى جانە بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارا­جاتتاردى يگەرۋدى جىلدام­داتۋدى تاپ­سىردى.

ايحان شارىپ

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*