«جەتىسۋعا» بارساڭىز – ەرتەگىدەي الەمگە تاپ بولاسىز

1815
0
بولىسۋ:

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا «ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز, تىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادەبيەتىمىز, جورالعىلارىمىز, بىر سوزبەن ايتقاندا, ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا تيىس. ابايدىڭ دانالىعى, اۋەزوۆتىڭ عۇلامالىعى, جامبىلدىڭ جىرلارى مەن قۇرمانعازىنىڭ كۇيلەرى, عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن بابالار ۇنى – بۇلار بىزدىڭ رۋحاني مادەنيەتىمىزدىڭ بىر پاراسى عانا. سونىمەن بىرگە, جاڭعىرۋ ۇعىمىنىڭ وزى مەيلىنشە كونەرگەن, جاھاندىق الەممەن قابىسپايتىن كەيبىر داعدىلار مەن ادەتتەردەن ارىلۋ دەگەندى بىلدىرەدى. مىسالى, جەرشىلدىكتى الايىق. ارينە, تۋعان جەردىڭ تاريحىن بىلگەن جانە ونى ماقتان ەتكەن دۇرىس. بىراق ودان دا ماڭىزدىراق ماسەلەنى – وزىڭنىڭ بىرتۇتاس ۇلى ۇلتتىڭ پەرزەنتى ەكەنىڭدى ۇمىتۋعا استە بولمايدى» دەپ اتاپ كورسەتكەن ەدى.

تۋعان جەرگە دەگەن پەرزەنتتىك پارىزىن وتەۋگە ۇمتىلاتىندار كوپ. سولاردىڭ ارا­سىندا قازاقستان گيدروەنەرگەتيكاسىنىڭ ارداگەرى, «قۇرمەت», «پاراسات» وردەندەرىنىڭ يەلەرى, بەلگىلى كاسىپكەر ستاحان بەلقوجاەۆ مىرزانىڭ جاساپ جاتقان ەڭبەگى ەرەكشە توقتالۋعا تۇرارلىق. ەل-جۇرت بۇل كىسىنىڭ «مويناق» گەس-ىن سالۋعا بەلسەنە كىرىسكەنىن عانا ەمەس, البان اتا ەنتسيكلوپەدييالىق شەجىرەسىن شىعارۋعا اتسالىسقانىن دا جاقسى بىلەدى. بۇل كۇندە «مويناق» گەس-ى قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك ايماعىن ەلەكتر ەنەرگيياسىمەن قامتاماسىز ەتۋدە. كەڭەستىك كەزەڭدە قازىعى قاعىلىپ, وداق تارقاعان سوڭ مۇلدەم قاراڭ قالعان وسى بىر گيدرو­ەلەكتر ستانساسىن قايتا سالۋعا يتەرمەلەگەن نە قۇدىرەت, قانداي كۇش? ستاحان اعا بىر سوزىندە «مەنىڭ بار عۇمىرىم – قارقارا, كەگەن, شارىن, كەڭسۋ وزەندەرىمەن باي­لانىستى عوي, گيدروقۇرىلىسشى مامان­دىعىن تاڭداۋىما دا وسى وزەندەردىڭ اسەرى بولدى. مويناققا ەڭ بىرىنشى نازار اۋدارعان قازاقتىڭ اتاقتى عالىمى, قۇيرىقتى جۇل­دىزداي جارق ەتىپ دۇنيەدەن ەرتە وتكەن شوقان ۋاليحانوۆ بولاتىن. وسى وڭىردىڭ وزەن-سۋىن, جەرىن, تاۋى مەن تاسىن ەڭ العاش قاعازعا تۇسىرىپ, حاتتاپ جازىپ كەتكەن سول شوقان! گەس سالۋ يدەياسى العاشقى بەس­جىلدىقتار باستالعاننان كەيىن 30-­جىلدارى قاراستىرىلا باستادى. براتسك گەس-ىندە بەتونشىلار بريگاداسىنىڭ ماستەرى بولىپ جۇرگەنىمدە «شىركىن-اي, وز ەلىمنىڭ گەس-ىن سالاتىن كۇن تۋار ما ەكەن, تۋماس پا ەكەن?!» دەپ ارمانداۋشى ەدىم. ەكىباستۇزدا, شاردارادا جۇمىس ىستەگەن كەزدەرىمدە دە وسى بىر ارمان كوكەيىمنەن شىقپايتىن. بۇل ارمانىمدى جۇزەگە اسى­رۋعا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كومەكتەستى. مەنىڭ جازعان حاتىم­دى وقىپ, ارنايى قابىلداپ, ۇكى­مەت­تەن تيىستى قاۋلى شىعارتىپ, قىتايدان قار­جى تارتۋعا تىكەلەي قولداۋ بىلدىرگەن ەلبا­سى­مىزدىڭ كورەگەندىلىگىنە ريزامىن» – دەپ اعىنان جارىلعانى بار-تىن.


ستاحان بەلقوجاەۆ قارا دالادان وسى زامانعى ۇلگىدەگى شيپاجاي سالۋعا كىرىسكەندە تالاي ادام تاڭ قالعان. «اپىر-اۋ, ماڭ دا­لادا مۇنداي ەڭسەلى عيمارات سالعانشا, مۇنى نەگە الماتىدان نەمەسە استانادان سالمايدى?» دەپ ەرىكسىز باس شايقاعاندار دا تابىلعان. 29 تامىزدا «جەتىسۋ Resort» شيپاجايىنىڭ تۇساۋكەسەر راسىمى بولدى. وسى شاراعا الماتى مەن استانادان, وبلىس ورتالىعى تالدىقورعاننان اعىلىپ كەلگەن مەيماندار قاتارى دا از ەمەس ەدى. تۇساۋكەسەر راسىمىندە ەلىمىزگە بەلگىلى قايراتكەر ازاماتتار جۇرەكجاردى لەبىز-پىكىرلەرىن بىلدىردى.

كەڭەس اۋحاديەۆ, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى:

– وسى ماڭايدا ىس­تىق سۋدىڭ كەنى كوپ. كە­زىندە دىنمۇحامەد قوناەۆ, وب­لىستى باسقارعان اسان­باي اسقاروۆ سۋ­دىڭ شيپا­لى ەكەنىن ەسكەرىپ, ارنايى سكۆاجي­نالار قازدىرتتى. مەن دە وبكومنىڭ بىرىنشى حاتشىسى قىزمەتىن اتقارعان تۇسىمدا وڭىردىڭ گۇلدەنۋىنە قول ۇشىمدى بەردىم. تاپ وسى ارادا ىستىق سۋمەن ەم­دەيتىن شيپاجاي سالۋ كوزدەلگەن بولاتىن. ەڭسەلى عيماراتتىڭ قاڭقاسى عانا قالقايىپ تۇراتىن. ستاحان بەلقوجاەۆ سول قاراۋسىز قالعان عيماراتتى مىناداي عاجايىپ ورداعا اينالدىردى. ەل ۇشىن توككەن تەرىڭىزدىڭ وتەۋى كەلەشەك ۇرپاقتىڭ رازىلىعى مەن العىسى ارقىلى قايتادى.

قۋانىش سۇلتانوۆ, ماجىلىس دەپۋتاتى:

– الماتىدان شىق­­قان سوڭ, قارا دا­لا­نىڭ كەڭ جازى­عىمەن جۇرىپ كەلە جا­تىپ, تاپ بىر ەرتەگىدەي الەمگە تاپ بولاسىز. ستاحان اعامىزدىڭ قاجىر-قايراتىنا, تۋعان جەردى تۇلەتۋگە دەگەن ۇمتىلىسىنا قايران قالماسقا شارا جوق! كەيبىر قارتتارىمىز جاسى ۇلعايعان سوڭ, ۇيدە وتىرىپ قالادى. ستاحان اعامىز جۇمىس ىستەۋدەن جالىققان ەمەس, قاشان دا سەرگەك, شيراق, ىسكەر. تۋعان ولكەمىزدىڭ وركەندەۋىنە بارىنشا ارالاسىپ كەلەدى. ەلباسىمىزدىڭ «تۋعان جەردى تۇلەتەيىك» دەگەن سوزىنە ناقتى ىسپەن جاۋاپ بەرۋ دەگەن وسى. كەشەلى بەرى عيماراتتىڭ ىشى-سىرتىن كوردىك, سۋىنا تۇستىك, شەتەلدەگى شيپاجاي­لاردان ەش كەم ەمەس. وسىنداي يگىلىكتى شارۋانى ەڭسەرىپ, ەل-جۇرتتىڭ العىسىنا بولەنىپ وتىرعان ستاحان اعامىزعا قۇداي كۇش-قۋات بەرسىن! تەك الماتى وبلىسىنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قازاقستان جۇرتشىلىعىنىڭ يگىلىگى بۇل!

امانگەلدى ەرمەگيياۆ, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى:


– بىزدىڭ ماماندى­عىمىز – قۇرىلىسشى. جاسامپاز ماماندىق. ستاحان بەلقوجاەۆ اناۋ «مويناق» گەس-ىن سالدى. مىناداي عاجايىپ عيمارات­تى وز قولىمەن تۇرعىزدى. اتاقتى ەسكەندىر زۇلقارنايىن دۇنيەدەن وتكەندە بىر قولىن تابىتتىڭ سىرتىنا شىعارىپ جەرلەنۋدى امانات ەتىپتى. سونداعىسى – «مەن الەمگە امىرىمدى جۇرگىزىپ, پاتشا بولسام دا انا دۇنيەگە ەشتەڭە دە الىپ كەتپەيمىن» دەگەندى اڭعارتقانى ەكەن. سول تامسىلدەگىدەي, باي­لىق دەگەن قايىرىمەن بولماسا, ەشتەڭە دە بەرمەيدى. حالىقتىڭ, ەلدىڭ يگىلىگىنە تاپ­قانىن جاراتۋ دەگەنگە دە ەكىنىڭ بىرى تا­ۋەكەل ەتە بەرمەيتىنى تاعى انىق. وسى تۇر­عى­دان العاندا ستاحان اعامىزدىڭ جاساعانى – اسا ساۋاپتى ىس!

شامشا بەركىمباەۆا, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى:

– بۇگىن شىن ما­نىن­دە, وتە ەرەكشە كۇن بولىپ تۇر. حالقى­مىزدىڭ يگىلىگىنە تاعى بىر عاجايىپ شيپاجاي بەرىلىپ جاتىر. بىز ومىر بويى ەڭبەكتەنەمىز, جۇمىس ىستەيمىز, تىرلىك قىلامىز. الايدا سونىڭ بارىنە ەڭ قاجەتتى – دەنساۋلىق ماسەلەسىن كوبىنەسە ەستەن شىعارىپ الامىز. حالىقتىڭ دەنساۋلىعى – بايلىعى. مىناداي شيپاجاي – سول دەنساۋلىقتى ساقتاۋدىڭ, كۇتۋدىڭ تاماشا مەكەنى. ستاحان اعامىزدىڭ جاساعانى – شىن مانىندە, ساۋاپتى تىرلىك, بۇل كەلەشەك ۇرپاق ۇشىن جاسالعان شارۋا. رۋحاني جاڭعىرۋ دەگەن ادامنىڭ سانا-سەزىمىنەن, جان جۇنيەسىنەن, دەنىنىڭ ساۋلىعىنان باستالادى. وسى ورايدا ۇلتىمىزدىڭ ىشكى قۋاتىنا كوپ نارسە بايلانىستى. ۇرپاق تاربيەسى, ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى سىن ساعاتتا تۇر. اعامىزدىڭ سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىقسا دا ەل-جۇرتتىڭ قامىن كۇيتتەپ, بولاشاق ۇرپاقتى ويلاپ قىزمەت جاساپ جۇرۋىنىڭ وزى تىل ۇشىنا العىس سەزىمىن ۇيىرەدى.

نۇرلان ورازالين, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ باسقارما توراعاسى:

– ۇلت كوش­باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولا­شاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا «قازاق «تۋعان جەرگە تۋىڭدى تىك» دەپ بەكەر ايتپاعان. پاتريوتيزم – كىندىك قانىڭ تامعان جەرىڭە, وسكەن اۋىلىڭا, قالاڭ مەن وڭىرىڭە, ياعني, تۋعان جەرىڭە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەن باستالادى. سول سەبەپتى, مەن «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن قولعا الۋدى ۇسىنامىن. ونىڭ اۋقىمى ىزىنشە وپ-وڭاي كەڭەيىپ, «تۋعان ەلگە» ۇلاسادى. باعدارلاما نەگە «تۋعان جەر» دەپ اتالادى? ادام بالاسى – شەكسىز زەردەنىڭ عانا ەمەس, عاجايىپ سەزىمنىڭ يەسى. تۋعان جەر – اركىمنىڭ شىر ەتىپ جەرگە تۇسكەن, باۋىرىندا ەڭبەكتەپ, قاز باسقان قاسيەتتى مەكەنى, تالاي جاننىڭ ومىر-باقي تۇراتىن ولكەسى. ونى قايدا جۇرسە دە جۇرەگىنىڭ تۇبىندە الديلەپ وتپەيتىن جان بالاسى بولمايدى. تۋعان جەرگە, ونىڭ مادەنيەتى مەن سالت-داس­تۇر­لەرىنە ىڭكارلىكپەن اتسالىسۋ – شىنايى پاتريوتيزمنىڭ ماڭىزدى كورىنىستەرىنىڭ بىرى», – دەپ ايرىقشا اتاپ كورسەتتى. وزىم تۋىپ وسكەن دالانى – قارا دالا دەپ اتايمىن. سونداي ىستىق سوز! وسىناۋ سىرت كوزگە سۇرقايلاۋ, كوكپەكتىدەن سوناۋ قالجاتتان ارى قاراي سوزىلا تۇسىپ جاتقان كيەلى دالادا «جەتىسۋ» دەپ اتالاتىن كەرەمەت شيپاجاي سالىندى. سالعان – ستاحان بەلقوجاەۆ اعامىز. «سارىاعاشتى» ەلدىڭ بارى بىلەدى, پاۆلودارداعى «مويىل­دى» كۋرورتىن بىلەمىز. كوكشەتاۋدا «وق­جەتپەس» بار. ستاحان اعامىزدىڭ «جەتىسۋى» سولاردان بىر كەم بولمايتىن تاماشا شيپاجاي بولماق. «اعاتاي-اۋ, مۇنى نەگە سالدىڭىز?» دەگەنىمدە, «بارى دە ەل ۇشىن, كەلەر ۇرپاق ۇشىن, بۇل دۇنيەدەن دۇنيەنى كوتەرىپ كەتەتىن كىم بار?» دەپ ەدى. راسى – وسى. تۋعان جەرگە اركىم وسىلاي وز ۇلەسىن قوسسا, قازاقستانىمىز گۇلدەنە تۇسەتىنى انىق.
سونىمەن, تۇساۋكەسەر راسىمى جاسالدى. جينالعاندار العىس سەزىمىن بىلدىرىپ جاتتى. مەديتسينا سالاسىنىڭ ارداگەرى تۇراربەك تولەنديەۆ مىرزا «كەي وڭىردە 50 سيىر باعىپ, 60 بۇزاۋ العاندار ەڭبەك ەرى اتانىپ جاتادى. ستاحان بەلقوجاەۆتىڭ الماتى وبلىسىن گۇلدەندىرۋگە ارناعان ەڭبەگىن ۇكىمەت پەن پارتييا لايىقتى باعالاپ, ەڭبەك ەرى اتاعىن بەرەتىن جونى بار» دەگەن سوزى دە جينالعان جۇرتتىڭ قولداۋىنا يە بولدى.
«جەتىسۋ Resort» شيپاجايى الماتىدان 285 شاقىرىم جەردە, ىلە الاتاۋىنىڭ باۋرايىندا, كەتپەن جوتاسى مەن ىلە وي­پاتى جازىعىنىڭ اراسىندا ورنالاسقان. بۇل ماڭدا ايگىلى شارىن شاتقالى مەن ەرەنتوعاي بار. ساناتورييدىڭ جالپى اۋماعى – 7756 شارشى مەتر. بىر مەزگىلدە 200-دەن استام ادام قابىلداي الادى. وسى زامانعى ساۋلەت ۇلگىسى مەن جانعا جايلى جاتىن بولمەلەرى جان جادىراتادى. ەمدىك كەشەندە سۋ, ينە, ينگالياتسييا, سپا-پروتسە­دۋرالار مەن فيزيوتەراپيياعا ارنالعان زاماناۋي اپپاراتتار قويىلعان. ساناتوريي اۋماعىندا مەنشىكتى ناۋبايحانا, فازەندا, جىلىجايلار مەن مەيرامحانا, ترەناجەرلىك زال, باسسەين, فۋتبول الاڭى, تەننيس كورتى, ۆولەيبول مەن باسكەتبول الاڭدارى بار.
بىلتىر يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا جولىمىز تۇسكەن. اتاقتى «يران باعى» دەگەندى وز كوزىمىزبەن كورىپ قايتقان ەدىك. شول دالاداعى كەرەمەت وازيس ويعا قال­دىرعان. قازاق دالاسىندا وسىنداي كەرە­مەتتەردى كورۋدىڭ كۇنى قاشان تۋادى? سونداي كەرەمەتتى كوردىك. جينالعان جۇرتشىلىق «جەتىسۋ» شيپاجايىن ايگىلى تاج-ماھالعا تەڭەپ جاتتى. نە دەسەك تە جاراسادى.
وسىنداي عاجايىپ عيماراتتى تۇرعىزعان ستاحان اعامىزدىڭ مىنا بىر سوزى ويدان كەتپەيدى. «تۋعان جەر – ار ازاماتتىڭ كىندىك قانى تامىپ, توپىراعىنان نار الىپ وسەتىن كيەلى مەكەن. نە ىستەسەم دە ەلىمنىڭ يگىلىگى ۇشىن جاسادىم. «مويناق گەس-ى» – ماق­تانىشىم. مىنا شيپاجاي دا سول سيياقتى. شارىن شاتقالىنا شەتەلدەن اعى­لىپ تۋريستەر كەلەدى. شول دالانىڭ دا وز كەرەمەتى بولۋى كەرەك. «جەتىسۋ» شيپا­جا­يىن قازاعىمنىڭ مارتەبەسىن بىر كوتەرۋ ۇشىن قولعا الىپ ەدىم, ەل-جۇرت جاقسى با­عاسىن بەرىپ جاتىر. تۋعان جەرىمنىڭ بىر پۇشپاعى كوركەيسە, وعان مەنىڭ دە تام­شىداي بولسا دا ۇلەسىم قوسىلسا – باقىت­تىمىن!».

نۇرتورە جۇسىپ

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*

وقۋعا كەڭەس بەرەمىز