باستىسى – ناقتى شەشىم قابىلداۋ

1684
0
بولىسۋ:

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن پارلامەنت سەناتىنىڭ وتىرىسى وتتى. سەناتورلار ۇكىمەتتىڭ جانە رەسپۋبليكالىق ەسەپ كوميتەتىنىڭ 2016 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى جونىندەگى ەسەپتەرىن قارادى.
قارجى مينيسترى باقىت سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2016 جىلى بيۋدجەت تۇسىمدەرى 100,2 پايىزعا ورىندالىپ, 7 تريلليون 760 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى, شىعىستار 8 تريلليون 501 ميلليارد تەڭگە, نەمەسە 98,3 پايىزعا شىقتى. بيۋدجەت تاپشىلىعى 741 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى نەمەسە ىشكى جالپى ونىمنىڭ 1,6 پايىزى بولدى.
رەسپۋبليكالىق ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرمۇحامبەت ابدىبەكوۆ 2016 جىلعى رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى جونىندەگى ۇكىمەتتىڭ ەسەبى تۋرالى مەكەمەنىڭ قورىتىن­دىسىمەن تانىستىردى.
ۇلتتىق بانكى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى الپىسباي احمەتوۆ 2016 جىلعى اقشا-نەسيە ساياساتىن ىسكە اسىرۋ قورىتىندىلارى تۋرالى دەپۋتاتتاردى حاباردار ەتتى. نەگىزگى قارجى قۇجاتىن تالقىلاۋ بارىسىندا قىزۋ پىكىرتالاس ورىستەدى. سەناتورلار وسى سالا بويىنشا ەسكەرتۋلەردى, ۇسىنىستار مەن وزەكتى ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى.
سەناتور س.بىلالوۆ اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىردى. دەپۋتات جىل سايىن قارجى بولىنسە دە اگرارلىق سالادا وڭ كورىنىستەر بايقالماي وتىرعانىن تىلگە تيەك ەتتى. ساۋالدارعا جاۋاپ بەرە كەلىپ, پرەمەر-مينيستردىڭ ورىنباسارى, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترى ا.مىرزاحمەتوۆ پارلامەنتشىلەرگە اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ جونىندەگى جاڭا باعدارلامانى كورسەتۋگە ازىرلىگىن ايتقاندا سەنات توراعاسىنىڭ سىنىنا ىلىكتى.
– جاڭا مينيستر قابىلداعان اربىر مەم­لەكەتتىك باعدارلاما – يگى تىلەكتەردىڭ باعدار­لاماسى. 2020 جىلى تاعى بىر باعدارلاما تۋىنداۋى مۇمكىن. ونىڭ جاقسىلىعى دا جان-جاقتى جەتكىزىپ ايتىلاتىن بولادى. 60 مىڭ توننا ەتتى ەكسپورتقا شىعارۋ جونىندەگى جوسپار سولاي بول­دى. پارلامەنتتە ونىڭ مۇمكىن ەمەستىگى ايتىلعان بولاتىن. باعدارلامانى بىز دە جازا الامىز. ول قيىن ەمەس. باستىسى, پارمەندى ىس-ارەكەت, ناقتى شەشىم قابىلداۋ كەرەك, – دەدى ق.توقاەۆ.
سەناتور گ.كيم قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ بىرىڭعاي ستاتيستيكاسىن ەنگىزۋگە مينيستردىڭ نازارىن اۋداردى. بۇل ماسەلە ەلباسىنىڭ قىتاي باسشىسىمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋىندە ەكونومي­كالىق ىنتىماقتاستىقتى ورىستەتۋدى تالقىلاۋ اياسىندا كوتەرىلگەن بولاتىن. ماسەلەنىڭ ماڭىزدىلىعىن سەنات باسشىسى دا اتاپ وتتى.
– جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەردە مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ ستاتيستيكاداعى قاي­شىلىقتاردى ايتۋىنىڭ وزى – حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ىرى جايت. قازىر سىز ادىستەمەلىك قايشىلىقتار ماسەلەسىن بىرىنشى ورىنعا قويىپ وتىرسىز. مەن بولسام, كونتراباندا مەن كولەڭكەلى ەكونوميكا ماسەلەلەرىن بىرىنشى ورىنعا قويار ەدىم. بۇل جەردە اقيقات تولىققاندى ايتىلۋى كەرەك, – دەدى توراعا قارجى مينيسترى ب.سۇلتانوۆقا.
قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى سەرگەي ەرشوۆ قوسىمشا بايانداماسىندا سەناتورلاردىڭ بىرقاتار سىن-ەسكەرتپەلەرىن جارييا ەتتى. ول جالپى سوماسى 36 ميلليارد تەڭگە يگەرىلمەگەن قارجىنىڭ وتكەن جىلعى كورسەت­كىشتەردەن ەداۋىر ارتىق ەكەنىن اتاپ وتتى. بيۋدجەت ۇدەرىستەرىندەگى كوپتەگەن تارتىپ بۇزۋشىلىقتارعا نازار اۋدارىلدى. «ەسەپ كوميتەتى جۇرگىزگەن اۋديتورلىق شارالاردىڭ ناتيجەسىندە تەكسەرىل­گەن سومانىڭ 46 پايىزىندا تۇرلى تارتىپ بۇزۋ­شىلىقتار بار ەكەنى انىقتالدى» دەپ اتاپ وتتى س.ەرشوۆ.
ودان باسقا, سەناتور رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى جونىندەگى ەسەپتى قاراۋ بارىسىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ورىنداۋ تارتىبىنە كوڭىل تولماۋشىلىعىن بىلدىردى. «مۇنداي جاعدايلار ەسەپتەردى شىنايى قاراۋ ۇدەرىستەرىنە كەدەرگى بولۋىمەن قاتار, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كەلبەتىنە كولەڭكە تۇسىرەدى» دەدى سەناتور.
وتىرىستا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق ينتەگرا­تسييا جاعدايىندا ەكونوميكالىق ىنتىماق­تاستىقتى دامىتۋ تۋرالى كەلىسىم راتيفيكا­تسييالاندى.
كەلىسىمگە سايكەس, قازاقستان تاراپى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا ينتەگراتسييالانۋ پروتسەسىنە جاردەمدەسۋ ماقساتىندا قىرعىز تاراپىنا 100 ملن اقش دوللارىنا بالاما كومەك كورسەتەدى.
كومەك قىرعىز تاراپىنا قىرعىز رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا قوسىلۋى جونىندەگى «جول كارتالارىندا» كوزدەلگەن
ىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋعا, اتاپ ايتقاندا, ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق كەدەندىك شەكاراسىنىڭ قىرعىز ۋچاسكەسىندەگى كەدەندىك ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋعا, قىرعىز رەسپۋب­ليكاسىنىڭ سانيتارييا, ۆەتەرينارييا, فيتو­سانيتارييا جۇيەلەرىن ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق تالاپتارىنا سايكەس كەلتىرۋگە بەرىلەدى.
بۇل رەتتە, كومەك ۇكىمەتارالىق جەكەلەگەن حاتتامالارعا سايكەس كەزەڭ-كەزەڭمەن اقشالاي قاراجات, وقىتۋ بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەت, تاۋارلار تۇرىندە بەرىلەتىن بولادى. ۇسىنىلاتىن كومەكتىڭ ورىندى جانە تيىمدى جۇمسالۋىن باقىلاۋ ماقساتىندا قازاقستان – قىرعىز ۇكىمەتارالىق كەڭەسى اياسىندا ەكىجاقتى بىرلەسكەن تەكسەرۋ كوميسسيياسى قۇرىلادى.
پالاتا «پروكۋراتۋرا تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى.
قۇجات زاڭنامانى ەلىمىز كونستيتۋتسيياسىنىڭ جاڭارتىلعان 83-بابىنا سايكەستەندىرۋگە, سونداي-اق پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. زاڭعا سايكەس, پروكۋراتۋرا قىزمەتى قازاقستان رەسپۋبلي­كاسى­نىڭ اۋماعىندا زاڭدا بەلگىلەنگەن شەكتە جانە نىسانداردا زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن جوعارى قاداعالاۋدى; سوتتا مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن بىلدىرۋدى; مەملەكەت اتىنان قىلمىستىق قۋدالاۋدى جۇزەگە اسىراتىن بولادى.
زاڭ جوباسىندا جوعارى قاداعالاۋدىڭ شەگى مەن نىساندارى ايقىندالىپ, نەگىزگى باعىتتارى ناقتىلاندى. قۇجاتتا پروكۋروردىڭ وكىلەت­تىكتەرى, ونىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ناقتى جازىلىپ, پروكۋراتۋرانىڭ مىندەتتەرى انىقتالدى. سونداي-اق تەكسەرىلەتىن سۋبەكتىلەردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى بەلگىلەنىپ, پروكۋرورلاردىڭ تەكسەرىستەر تاعايىنداۋى ۇشىن نەگىزدەر جانە پروكۋرورلاردىڭ تالاپ قويۋمەن سوتقا جۇگىنۋ نەگىزدەرى ازايتىلدى.
مەملەكەت مۇددەلەرىن سوتتا بىلدىرۋ مەن قىلمىستىق قۋدالاۋ فۋنكتسييالارى, سونداي-اق پروكۋراتۋرا قىزمەتىنىڭ مەملەكەتتىك قۇقىقتىق ستاتيستيكانى قالىپتاستىرۋدى, ارنايى ەسەپكە الۋدى جۇرگىزۋدى, پروكۋراتۋرا ورگاندارى جۇيەسىندەگى بىرىڭعاي مەملەكەتتىك كادر ساياساتىن ىسكە اسىرۋدى جانە باسقا دا ەرەجەلەر قامتىلعان وزگە دە باعىتتارى جەكە تاراۋعا شىعارىلدى.
پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ بىرىڭعاي جۇيەسى, باس پروكۋروردىڭ وكىلەتتىكتەرى, باس پروكۋراتۋرانىڭ, وبلىس, اۋدان پروكۋراتۋرا­لارىنىڭ جانە ولارعا تەڭەستىرىلگەن پروكۋ­راتۋرالاردىڭ قىزمەت اياسى ايقىندالدى.
پالاتا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى زاڭنامانى ەكى وقىلىمدا قاراپ, قابىلدادى.
زاڭ جوباسىمەن الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا تولەنەتىن جارنالار مەن اۋدارىمداردىڭ مولشەرلەمەلەرىن قايتا قاراۋ, ولار ۇشىن قورعا مەملەكەتتەن جارنالار تۇسەتىن ادامداردىڭ, سونداي-اق قورعا جارنالاردى تولەۋشىلەردىڭ تىزبەسىن كەڭەيتۋ كوزدەلەدى.
زاڭمەن, سونداي-اق 2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ قوردى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ (مامس) جۇيەسىندە جانە تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى شەڭبەرىندە (تمككك) بىرىڭعاي تولەۋشى رەتىندە بەلگىلەۋ; cاپالى دارىلىك زاتتاردى جانە مەديتسينالىق بۇيىمداردى ساتىپ الۋ جانە تولەۋ, ولارمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى بىرىڭعاي تيىمدى تاسىلدەردى قامتاماسىز ەتۋ ۇشىن ساتىپ الۋ جانە دارىلىك قامسىزداندىرۋعا شىعىستاردى تولەۋ جونىندەگى قۇزىرەتتەردى قور مەن جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندار اراسىندا بولۋ ۇسىنىلادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا تۇراقتى تۇراتىن شەتەلدىكتەر مەن ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ وعان سايكەس تمككك الۋعا قۇقىعى بولاتىن ەرەجەلەردى ەنگىزۋ ۇسىنىلدى.
مامس جۇيەسىنىڭ قارجىلىق ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مۇلىككە بيلىك ەتۋگە ۋاقىتشا شەكتەۋ بەلگىلەۋگە, مۇلىكپەن مامىلەلەر جانە وزگە دە وپەراتسييالار جاساۋعا شەكتەۋلەر قويۋعا, بانكتىك شوتتارداعى قوردىڭ اكتيۆتەرىنە تىيىم سالۋعا جول بەرىلمەيدى.
مامس جۇيەسىن ەندىرە وتىرىپ, اسكەري قىزمەتشىلەرگە, ارناۋلى مەملەكەتتىك جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنە جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ تەتىكتەرى رەتتەلگەن.
مامس جۇيەسىن ەندىرۋ الەۋمەتتىك ادىلەت­تىلىك, دەنساۋلىق ۇشىن بىرلەسكەن جاۋاپكەرشىلىك, تۇرعىنداردى جاپپاي قامتۋ جانە قولجەتىمدىلىكتى, ساپا مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتتەرىن كور­سە­تۋدىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جولى­مەن مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن جوعارىلاتۋ قاعيداتتارىن ساقتاي وتىرىپ, الەۋمەتتىك باعدارلانعان ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ورنىقتىلىعىنا جانە سەرپىندى دامۋىنا, سونداي-اق دەنساۋلىعىنداعى كۇردەلى پروبلە­مالاردىڭ سالدارىنان تۇرعىنداردىڭ قارجىلىق قاۋىپ-قاتەرىن تومەندەتۋگە ىقپال ەتەدى.
زاڭ ەرەجەلەرىن ىسكە اسىرۋ – تۇرعىنداردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنىڭ قورعا جارنا تولەۋگە ارنالعان شىعىستارىنا الىپ كەلەدى. مامس جۇيەسىنە اۋدارىمداردىڭ مولشەرلەمەلەرىن تومەندەتۋ – جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جۇكتەمەسىن تومەندەتۋگە جاردەمدەسەدى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جول جۇرىسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا قارالدى.
زاڭ جوباسىمەن «سالىق جانە بيۋدجەتكە تو­لەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» كودەكسكە تسيفرلاردى نە ارىپتىك بەلگىلەردى ۇيلەستىرە وتىرىپ مەملەكەتتىك تىركەۋ بەلگىلەرىن بەرگەنى ۇشىن مەملەكەتتىك باج مولشەرلەمەلەرىن ۇلعايتۋ بولىگىندە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كوزدەلەدى.
بۇدان باسقا اسكەري پوليتسييا قىزمەتكەر­لەرىنىڭ جول جۇرىسىن رەتتەۋ جونىندەگى قۇزىرەتىنە قاتىستى بولىگىندە جول جۇرىسى تۋرالى زاڭعا وز­گە­رىس­تەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەدى. قۇجات سەنا­تور­­لاردىڭ تۇزەتۋلەرىمەن ماجىلىسكە قاي­تارىلدى.
سەنات وتىرىسى بارىسىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. سەناتور جابال ەرعاليەۆ ش.ۋاليحانوۆ اتىنداعى كوك­شەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جانىنان تەاتر, بي ۇجىمدارىنىڭ, حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ پەداگوگ جەتەكشىلەرى مەن مادەني دەمالىس ۇيىم­داستىرۋشى ماماندىقتارى بويىنشا جوعارى بىلىمدى كادرلار دايارلاۋ بولىمدەرىن اشۋ ماسەلەسىن اسحات كۇزەكوۆ جوعارى وقۋ ورىن­دا­رى­نىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ تۋرالى ماسەلە كوتەردى.

دايىنداعان ايحان شارىپ

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*