ەكونوميكا وسىمى تىڭ سەرپىن الدى

1337
0
بولىسۋ:

قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ وسۋ قارقىنى اي وتكەن سايىن جەدەلدەۋدە. بۇل جايىندا ب.ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا مالىم بولدى. جيىندا كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن وتكىزۋ قورىتىندىلارى شىعارىلىپ, جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. سونداي-اق ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارداعى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جاي-كۇيى قارالدى.
قازاق ەلى بيىل «بەستىككە» كىرۋگە ازىر­لەنۋدە. بۇل ىلگەرىلەۋشىلىك اۋىل شارۋا­شىلىعى سالاسىندا بولادى دەپ كۇتىلۋدە. اۋىل شا­رۋاشىلىعى بىرىنشى ۆيتسە-مينيسترى قايرات ايتۋعانوۆتىڭ مالىمەتىنشە, بيىل ەلىمىزدەگى ەگىس القابىنىڭ جالپى اۋدانى 22,5 ميلليون گەكتاردى قۇرايدى. بۇل – وت­كەن جىلمەن سالىستىرعاندا 650 مىڭ گەك­تارعا كوپ. ەگىن ەگۋ جۇمىستارىن ارتا­راپتان­دىرۋ اياسىندا الەمدىك نارىقتا سۇرانىسى جوعارى داقىلدار القاپتارىنىڭ اۋقىمى 1 ميلليون 348 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتىلعان. بۇل اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ باع­دارلاماسى ينديكاتورىنان 340 مىڭ گەكتارعا جوعارى.
– جاسىمىق-چەچەۆيتسا ەگىستىگى بۇرىنعى 105 مىڭ گەكتاردان 2017 جىلى 295 مىڭ گەكتارعا دەيىن, ياعني ۇش ەسە ۇلعايتىلدى. بۇل قازاق­ستانعا الەمدە وسى داقىل ەگىلەتىن اۋماق بو­يىنشا 5, ونىڭ ەكسپورتى بويىنشا 4-ورىندى يەلەنۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ەكسپورت كولەمىنە بىز سەنىمدىمىز, ويتكەنى بارلىق كولەمى سىرتقى نارىقتا ساتىپ الى­ناتىن بولىپ, كەلىسىم­شارتتارى بە­كىتىلگەن. بۇدان وزگە, بيىل قانت وندىرىسى 1,5 ەسەگە, مايلى داقىلدار 1,3 ەسەگە ۇلعايتىلادى, – دەدى ق.ايتۋعانوۆ.
ونىڭ مالىمەتىنشە, كوكتەمگى ەگىس جۇ­مىس­­­تارىن جۇرگىزۋگە قاجەتتى ديزەلدىك وتىن­عا دەگەن سۇرانىس تولىعىمەن قامتا­ماسىز ەتىلدى. ۇكىمەتتىڭ جازدىق ەگىس كەزە­ڭىندە اك­تسيزدەردىڭ مولشەرلەمەسىن تومەندەتۋ تۋرالى شەشىمى ديزەلدىك وتىن باعاسىن رەسپۋبليكا بويىنشا ورتا ەسەپپەن ليترىنە 123 تەڭگەگە دەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپتى.
وتىرىس بارىسىندا وڭىرلەردەگى كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرى جانە اوك دامىتۋ باعدارلاماسىندا قاراستىرىلعان شارالاردىڭ ورىندالۋى تۋرالى قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان, اقمولا, الماتى وب­لىستارىنىڭ اكىمدەرى ا.مۇحامبەتوۆ, ق.اق­ساقالوۆ, م.مۇرزالين, ا.باتالوۆتىڭ جانە قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىن­باسارى ر.رۇستەموۆتىڭ, سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرى – شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارى ا.كاسيتسين مەن م.فازۋلوۆتىڭ باياندامالارى تىڭدالدى.
وز كەزەگىندە ۆيتسە-پرەمەر – اۋىل شا­رۋا­شىلىعى مينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ اعىم­داعى جىلى تۇقىم شارۋاشىلىعىن قولداۋ 3,3 ەسەگە, مينەرالدى تىڭايتقىش­تاردى قولدانۋ 1,5 ەسەگە ۇلعايعانىن حابار­لادى. جالپى اوك دامىتۋ مەملەكەتتىك باع­دارلاماسىنداعى «وندىرىستى ارتاراپ­تاندىرۋ» بويىنشا يندي­كاتور اسىرا ورىندالۋدا ەكەن. كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارى اياسىندا جوسپارلانعان يندي­كاتورلار تولىق جۇزەگە اسىرىلعان.
تالقىلاۋدى قورىتقان پرەمەر باقىت­جان ساعىنتاەۆ ينۆەستيتسييالار جانە دامۋ مي­نيسترلىگىنە تىڭايتقىش وندىرۋشىلەرگە قولداۋ كورسەتۋدى جانە مينەرالدى تىڭايت­قىشتار وندىرىسى كولەمىن ارتتىرۋ مەن ولاردى تۇتى­نۋشىلارعا جەتكىزۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە فيتوسانيتارلىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە كوڭىل بولۋ, وسىم­دىك­تەردى اۋرۋلار مەن زييانكەستەردەن قورعاۋ قۇرالدارى مەن زاماناۋي وڭدەۋ شارالارىن قولدانۋ جۇكتەلدى. بۇل جۇمىستى جالپى ۇيلەستىرۋگە اسقار مىرزاحمەتوۆ جاۋاپ بەرەدى.
كۇن تارتىبىندەگى ەكىنشى ماسەلە بويىنشا بايانداعان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا دا قا­زاق­­ستاننىڭ ەندىگى الەمدىك كوشباسشى­لار «وتىز­دىعىنا» ەنگەنىن جارييالادى. وتكەن جىل­دىڭ قورىتىندىسى نەگىزىندە ەلىمىز دۇنيە­جۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ باسەكەگە قابىلەت­تى­لىك بويىنشا جاھاندىق رەيتينگىندە 20-ورىن­دى يەلەنگەن, «ەڭبەك نارىعىنىڭ تيىمدىلىگى» فاكتورى بويىنشا «وتىزدىققا» كىرگەن.
مينيستر «زيياندى ەڭبەك جاعدايلارىندا جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋ­لىعىن جاقسارتۋ ماقساتىندا الداعى 3 جىلدا قىسقارتىلعان جۇمىس ۋاقىتىن, اقىسى تو­لەنەتىن قوسىمشا جىل سايىنعى ەڭبەك دەمالى­سىن بەرۋ جانە سۇت جەتكىزۋ نەمەسە سۇتپەن باعا­لاس وزگە ەمدىك-پروفيلاكتيكالىق تاماق­تاندىرۋ ونىمدەرىن جەتكىزۋ بويىنشا سالالىق نورماتيۆتەر قايتا قارالاتىنىن» مالىم ەتتى.
ت.دۇيسەنوۆا وز ۆەدومستۆوسىنىڭ كاسىپ­وداقتار فەدەراتسيياسىمەن بىرلەسىپ, كاسىپ­وداقتاردىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ جانە ەڭبەك داۋلارىن شەشۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەگەنىن حابارلادى. وز كەزەگىندە, جوعارعى سوت ەڭبەك داۋلارىن شەشۋ كەزىندە سوتتاردىڭ زاڭنا­مانى قولدانۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى جاڭا نور­ماتيۆتىك قاۋلى دايىنداعان.
كەيىن جۋرناليستەرگە سۇحبات بەرگەن مي­نيستر حانىم قازاقستاندا ايەلدەردى تاعا­يىن­داۋعا تىيىم سالىنعان كاسىپتەر تىزىمى دە قايتا قارالاتىنىن جەتكىزدى. ەلىمىزدە ايەلدەردى وتە اۋىر جاعدايدا جۇرەتىن قارا جۇمىستارعا سالۋعا رۇقسات ەتىلمەيدى. ول تىزىم 25 جۇمىس تۇرىن قامتيدى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا ەڭبەكتى قورعاۋ تا­قى­رىبىندا كاسىپوداقتار فەدەرا­تسيياسىنىڭ توراعاسى ا.قۇسايىنوۆ, «قازاقويل اقتوبە» جشس باس ديرەكتورى ر.ىزمۇحانبەت, سونداي-اق ماڭ­عىستاۋ, وڭتۇستىك قازاقستان جانە پاۆ­­لودار وبلىستارىنىڭ اكىمدەرى ج.تۇي­مە­باەۆ, ە.توعجانوۆ جانە ب.باقاۋوۆ سوز سويلەدى.
تالقىلاۋدى تۇيىندەگەن باقىتجان سا­عىنتاەۆ جۇمىس ورىندارىنداعى جارا­قاتتا­نۋشىلىق دەڭگەيىن تومەندەتۋ جانە قازاق­ستاندىقتاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن ساقتاۋ بويىنشا بىرقاتار تاپسىرمالار بەردى.
وسىدان كەيىن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ىس-قيمىل اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اليك شپەكباەۆ ۇكىمەت مۇشەلەرىنە جەم­قورلىق سەكىلدى كەسىر قۇبىلىستىڭ الدىن الۋ بويىنشا قولدانىلاتىن شارالار تۋرالى باياندادى.
ايتپاقشى, اگەنتتىك جارييالاعان با­لالار سۋرەت بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارى «سىبايلاس جەمقورلىقتى – ۇلكەن مۇزتاۋ-ايسبەرگكە, مەم­لەكەتتى – كەمەگە, مەملەكەتتىك قارجىنى – قاپ-قاپ ۇنعا, ال پاراقور شەنەۋىكتەردى – كەمەدەگى ەگەۋقۇيرىقتارعا جانە وزىنىڭ تۇتقىر قارماۋىشتارىمەن كەمەنى تەرەڭ تۇڭعيىققا تارتاتىن تويىمسىز سەگىزاياققا تەڭەپتى. بۇل كەسەلدىڭ قاۋپىن جاس ۇرپاق تا تۇسىنەدى.
اگەنتتىك «مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ كەزىندە ازاماتتاردىڭ شەنەۋنىكتەرمەن تىكەلەي بايلانىسىن شەكتەۋ ۇشىن مەمور­گان­داردىڭ اقپاراتتىق بازالارىن اۆتو­مات­تاندىرۋ جانە ىقپالداستىرۋدى» سى­بايلاس جەمقورلىقتىڭ تارالۋىنا توسقاۋىل قوياتىن شارا رەتىندە اتادى. سونداي-اق مەملەكەتتىك قاداعالاۋشى-باقىلاۋشى فۋنكتسييالاردى عانا ەمەس, ونىڭ ورگاندارى سانىن دا قىسقارتۋدى ۇسىندى.
ا.شپەكباەۆ 2016 جىلى 7 ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ قىزمەتىن اشكەرەلە­گەن­دەرىن, 90-نان استام لاۋازىمدى تۇلعا قىل­مىس­تىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانىن جەتكىزدى. بۇل توپتار الماتى قالاسىندا, اقتوبە, اقمولا, جامبىل, قاراعاندى, سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىس­تارىندا ارەكەت ەتىپتى. مۇنىڭ سىرتىندا الدىن الا ىمىرالاسۋ جولىمەن بىر توپ تۇلعا جاساعان سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ 89 فاكتىسىن انىقتاپتى. ولار بويىنشا 360 ادام جازاعا تارتىلۋدا ەكەن.
پرەمەر باقىتجان ساعىنتاەۆ بارلىق سالالاردا تالداۋ جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدى جانە انىقتالعان جەمقورلىق تاۋەكەلدەردى جويۋ بويىنشا ناقتى شارالار قولدانۋدى تاپسىردى. سونداي-اق باسقارۋ ورگاندارىندا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جاي-كۇيىنە ىشكى تالداۋ جۇرگىزۋ جانە ارەكەت ەتۋدىڭ كەشەندى شارالارىن قولدانۋ قاجەتتىگى ايتىلدى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا قازاقستاننىڭ بيىلعى جىلدىڭ بەس ايىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرى جارييا ەتىلدى. وعان سايكەس, قازاقستاننىڭ جىو وسىمى وسى كەزەڭ قورىتىندىسىندا 4,1%-دى قۇرادى. الدىندا 4 اي قورىتىندىسىندا بۇل كورسەتكىش 3,7% بولعان.
ونەركاسىپتە 7,8%-دىق وسىم تىركەلۋدە. «قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ, وڭتۇستىك قازاق­ستان وبلىستارىنان وزگە بارلىق وڭىرلەردە ونەركاسىپ وندىرىسىنىڭ دەڭگەيى بويىنشا وسىم بايقالعان. قۇرىلىستا, ساۋدا مەن كولىك سالاسىندا دا وڭ قارقىن بەلگىلەنگەن. ينفلياتسييا 7,5% دەڭگەيىندە ساقتالدى» دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترى تيمۋر سۇلەي­مەنوۆ.
ۇكىمەت جەتەكشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ مەمورگانداردىڭ باسشىلارىنا جانە وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىنە بيىلعى جىلدىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا ەكونوميكاداعى جوس­پارلانعان ينديكاتورلارعا قول جەتكىزۋدىڭ كەشەندىك جۇمىستارىن جالعاستىرۋدى تاپسىردى.

 

ايحان شارىپ

 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*