جاھاندىق زۇلماتقا جوعارى رۋحانييات توتەپ بەرەدى

1479
0
بولىسۋ:

بۇگىندە بۇكىل الەمدە حالىقارالىق تەرروريزم قاھارلى سيپاتقا يە بولدى. ادامزات بالاسىن مەيلىنشە كوپتەپ قىرۋدى ماقسات تۇتاتىن كەسىر كۇشتەر شەكارا تالعامايدى, باي نە كەدەي ەل دەپ بولمەيدى, بارلىعىنا بىردەي شابۋىل جاسايدى. كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇلىبريتانييا جانە سولتۇستىك يرلاندييا بىرىككەن كورولدىگىنىڭ پرەمەر-مينيسترى تەرەزا مەيگە مانچەستەر قالاسىندا بولعان تەررورلىق اكتىگە بايلانىستى كوڭىل ايتۋ جەدەلحاتىن جولدادى.

جەدەلحاتتا «مانچەستەر ارەنا» ستاديو­نىنداعى جارىلىستار سالدارىنان كوپتە­گەن ادامنىڭ قازا بولعانى تۋرالى حاباردى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ زور كۇيزەلىسپەن قا­بىلداعانى ايتىلعان. بۇگىندە تەررو­ريزمنىڭ ەتەك الۋى بارلىق مەملەكەتتەر ۇشىن ورتاق قاۋىپ-قاتەرگە اينالىپ وتىر. قازاقستان حالىقارالىق قاۋىپسىزدىككە قا­تەر توندىرەتىن تەرروريزم مەن ەكست­رەميزم­نىڭ كەز كەلگەن تۇرىن قاتاڭ ايىپتايدى.
«بۇكىل ۇلىبريتانييا حالقىنا, قايعىلى وقيعا قۇرباندارىنىڭ وتباسىلارى مەن جاقىندارىنا قازاقستان حالقىنىڭ جانە جەكە وزىمنىڭ اتىمنان قايعىلارىنا ورتاق­تاسىپ, كوڭىل ايتامىن. زارداپ شەككەن­دەر­دىڭ تەزىرەك ساۋىعىپ كەتۋىنە تىلەكتەسپىن», – دەلىنگەن جەدەلحاتتا.
اعىلشىننىڭ مانچەستەر قالاسىنداعى «مانچەستەر ارەنا» ستاديونىندا, امەري­كا­لىق تانىمال انشى اريانا گراندەنىڭ كونتسەرتىنەن جۇرت تاراي باستاعان كەزدە بولعان تەررورلىق اكت الەم جۇرتشىلىعى­نىڭ جانىن تۇرشىكتىردى. ونىڭ سالدارىنان 22 ادام قازا تاۋىپ, كەم دەگەندە 59 ادام جاراقاتتانعان. ولاردىڭ اراسىندا ومىرىن جاڭا باستاعان قىرشىن جاستار جەتەرلىك. بۇل جويقىن جارىلىستى «يگ-دايش» لاڭ­كەستىك ۇيىمى وز موينىنا الدى, بىراق ولاردىڭ بۇل مالىمدەمەسىنە قانشالىقتى سەنۋ­گە بولاتىنى ازىرگە بەلگىسىز. پوليتسەي­لەر تەراكتىنى جالعىز جانكەشتى جاساعانىن حابارلاعان.
الدىن الا اقپارات بويىنشا, قازاقستان ازاماتتارى زارداپ شەكپەگەن. ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باسپاسوز قىزمەتىنىڭ باسشىسى انۋار جايناقوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ لوندوندا ور­نالاسقان ەلشىلىگى جەرگىلىكتى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن تۇراقتى بايلانىس جاساپ وتىر. قازاقستان ازاماتتارىنا قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاۋ تۋرالى ەسكەرتۋ تارا­تىل­عان. ەلشىلىكتىڭ كونسۋلدىق بولىمى «قاۋىرت جەلى» اشتى.
بەلگىلى بولعانىنداي, سول كونتسەرتتى قازاقستاندىق التى ستۋدەنت تاماشالاعان. «بىزدىڭ ديپلوماتتار ولاردىڭ ەكەۋىمەن بايلانىستى, ولار وزدەرىنىڭ امان-ەسەن ەكەن­دىكتەرىن راستادى. مەديتسينالىق كو­مەكتى قاجەت ەتپەيدى, ەندىگى باسقا دوس­تارى­مەن بىرگە وزدەرى تۇرىپ جاتقان جەرگە جەت­كەن. قازا تاپقانداردىڭ وتباسىلارى مەن جاقىندارىنا قايعىرىپ, كوڭىل ايتامىز» دەدى ا.جايناقوۆ.
بۇگىندە ادامزاتتىڭ وز بولاشاعىنا قاتەر توندىرگەن وسى زۇلىمدىققا قارسى بى­رىگۋى تالاپ ەتىلەدى. ويتكەنى تەررورشىل كۇشتەر جەكەلەگەن ەلدەردەگى بىرلى-جارىم قاندى وقيعالاردان ەۋروپا, ازييا جانە افريكا مەملەكەتتەرىنە قارسى باعىتتالعان, كەڭ اۋقىمدى تەررورلىق اگرەسسيياعا كوشتى. ميلليونداعان بوسقىندار, مەملەكەتتەرگە قارسى جويقىن سوققىلار, قالالاردىڭ قيراۋى, قۇندى تاريحي ەسكەرتكىشتەردىڭ جويىلۋى – لاڭكەستىك كەساپاتتىڭ زاردابى ارتىپ بارادى. دەمەك, ادامزاتتىڭ بۇگىنى عانا ەمەس, ەرتەڭى قالاي بولاتىنى قازىرگى زا­مانعى الەم جۇرتشىلىعىنا قاتىستى بول­ماق.
سوندىقتان ەلباسى الەمدىك مىنبەرلەر­دەن تەرروريزم يدەولوگيياسىنىڭ تۇپ-تا­مى­رىن جويۋعا, جالپى ادامزاتتىق قۇن­دى­لىقتاردى نىعايتۋعا شاقىرۋدا. قازاقستان كوش­باس­شىسىنىڭ بايلامىنشا, حالىق­ارالىق قوعامداستىق لاڭكەستىكتىڭ كۇي­رەتۋشى جانە ارانداتۋشى يدەولوگييا­سىنا ىرىق بەرمەي, تاعات-تولەرانتتىلىق, كە­لىسىم جانە ديالوگ يدەولوگيياسىن وركەن­دەتۋى قاجەت. بۇل جاھان­دىق ىندەتكە لايىقتى قارسى تۇرۋ جو­لىندا بارلىق ەلدەر بىر­لەسكەن كۇش-جىگەرىن ەسەلەي تۇسۋگە تيىس.
ەلباسى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اس­سامبلەياسىنىڭ سەسسيياسىندا تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى تۇرا الاتىن بىرىڭعاي الەمدىك جەلى قۇرۋدى, سونداي-اق وسى سالاداعى حالىقارالىق قۇقىقتىق با­زانى جەتىلدىرۋدى ۇسىندى. «الەم. ححى عاسىر» مانيفەستىندە بارشا ادامزاتتى جاھاندىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا شاقىردى. تەرروريزم يدەيالارىن جويۋ ۇشىن بىر كىسىدەي جۇمىلۋ, ساياسي قاي­راتكەرلەردىڭ, دىني جەتەكشىلەردىڭ, قوعام­دىق پىكىر كوشباسشىلارى مەن اقپارات قۇرالدارىنىڭ اعارتۋشىلىق باعىتتاعى كەڭ اۋقىمدى جۇمىسىن جۇرگىزۋ اسا ماڭىزدى.
بيىلعى جولداۋىندا ەل پرەزيدەنتى تەر­روريزممەن جانە دىني ەكسترەميزممەن كۇرەس باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى باعىت-تارىن اتاپ كورسەتتى:
– قازىرگى زاماندا ادامزات تەرروريزم-نىڭ بە­لەڭ الۋىمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. بۇل رەتتە دەسترۋكتيۆتى كۇشتەردى قارجى­لاندىراتىندارعا, شەتەلدىك تەرروريستىك ۇيىمدارمەن بايلانىس جاسايتىندارعا قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ ىسى نەگىزگى ماسەلە بو­لىپ سانالادى. دىني ەكسترەميزمدى نا­سيحاتتاۋدىڭ الدىن الۋ, اسىرەسە, ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىدە ونىڭ جولىن كەسۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ كەرەك. قوعامدا, اسىرەسە, دىني قارىم-قاتىناس سالاسىنداعى راديكالدى كوزقاراسقا بايلانىستى كەز كەلگەن ارەكەتكە «مۇلدە توزبەۋشىلىكتى» قا­لىپتاستىرۋ كەرەك, – دەدى ن.نازارباەۆ.
ول «باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىن­دارىندا سوتتالعانداردى تەولوگييالىق تۇر­عىدان ساۋاتتاندىرۋ قىزمەتتەرىنىڭ ماق­ساتتى جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋدى» تاپ­سىردى. وسكەلەڭ ۇرپاقتى رۋحاني-ادام­گەرشىلىك رۋحىندا تاربيەلەۋ ۇشىن قوسىمشا قادامدار جاساۋدى مىندەتتەدى. بۇل ىسكە مەملەكەتتىك ەمەس سەكتور جانە دىني بىرلەس­تىكتەردى بەلسەندى تارتۋدى جۇكتەدى.
ەلباسى تاپسىرماسى بويىنشا 2017-2020 جىلدارعا ارنالعان دىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ارەكەت جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما ازىرلەنىپ, وندا وسى زۇلماتتارعا قارسى تۇرۋدىڭ پارمەندى تاسىلدەمەلەرى قاراستىرىلدى.
مۇنىڭ سىرتىندا دىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى ۇلكەن ساراپ­شىلار توبىمەن بىرلەسىپ, «قازاقستاننىڭ دىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتىنىڭ 2017-2020 جىلدارعا ارنالاعان تۇجىرىم­داماسىن» ازىرلەدى. ول قوعامدا داستۇرلى رۋحاني قۇندىلىقتارعا, ەۆوليۋتسييالىق دامۋعا, زايىرلى مەملەكەت قاعيدالارىنا نە­گىزدەلگەن پراگماتيكالىق مادەنيەتتى, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتۋدى كوزدەيدى. سونىمەن بىرگە, تۇجىرىمداما دىني كون­سەرۆاتيزمگە, ەكسترەميزمگە قارسى قوعام­نىڭ يممۋنيتەتىن نىعايتاتىن ناقتى شا­را­­لار ۇسىنادى.
سونىمەن قاتار «كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە دىني قىزمەت جانە دىني بىرلەس­تىكتەر ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جاڭا زاڭى­نىڭ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. ونىڭ بىر جاڭالىعى سول, زاڭ قابىلدانعان سوڭ, قا­زاقستاندا دىني قىزمەتكە بالالاردى زاڭسىز تارتقانى ۇشىن جانە دىن سالاسىنداعى زاڭ­نامالاردى بۇزعانى ۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ارتادى. وسىلايشا, الى سانا-سەزىمى قالىپ­تاس­پاعان جاسوسكىندەردى جات اعىمداردان قورعاۋ كوزدەلۋدە. سونداي-اق وندا شەتەلدە دىني بىلىم الۋ, ميسسيونەرلىك قىزمەتتى رەت­تەۋ جونىندەگى نورمالار دا قاراستىرىل­عان.
مينيسترلىكتىڭ دەرەگىنشە, بۇگىندە ەلى­مىزدە دىندى دەسترۋكتيۆتى ماقساتتا پاي­دالانۋدىڭ جولىن كەسۋدە كوپسالالى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. بىرىنشىدەن, «باق-تا ۇكىمەتتىڭ دەسترۋكتيۆتى دىني اعىمدارعا, ونىڭ ىشىندە سالافيزمگە تەرىس كوزقاراسى رەسمي تۇردە مالىمدەلدى». قوعامىمىزدا بۇل ارەكەت ۇلكەن قولداۋ تاپتى. «الەۋمەتتىك ساۋالنامالار قازاقستاندىقتاردىڭ 85 پايىزى دەسترۋكتيۆتى يدەيالارعا توزبەۋشىلىك تانىتاتىنىن كورسەتتى» دەپ حابارلايدى دىن ىستەرى مينيسترلىگى.
ەكىنشىدەن, استىرتىن دىني ماتەريال­دار­دىڭ تاراتىلۋىنا باقىلاۋ جولعا قويىلدى. قۇقىق بۇزۋشى كونتەنتى بار سايت­تار انىقتالىپ, ولارعا تىيىم سا­لىنۋدا. كىتاپ جانە باسپا ونىمدەرىنە, ونىڭ ىشىندە قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيە­سىن­دەگى كىتاپحانا قورلارىنا ساراپتاما جاسالۋدا. ۇشىنشىدەن, تاۋەكەل توپتارمەن جا­نە راديكالدىق كوزقاراستاعى تۇلعالار­مەن جۇمىس جۇيەسى جولعا قويىلدى. بۇل جۇمىس ازاماتتاردى نىسانالى تۇردە وڭال­تۋدى, جەكە پسيحولوگييالىق جانە قۇقىقتىق قولداۋدى, تەولوگييالىق قايتا سەندىرۋدى كوزدەيدى.
جالپى, قابىلدانعان شارالار تەر­رو­ريزممەن جانە ەكسترەميزممەن كۇرەستى كۇشەيتۋگە ايتارلىقتاي ىقپال ەتۋدە.
قازاقستان قوعامنىڭ جوعارى رۋحانييات نۇرىنا بولەنىپ, بىرلىك پەن بەيبىتشىلىكتە بەرەكەلى دامۋىنا كۇش سالا بەرەدى.

ەلدوس سەنباي

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*